Interview

Burgemeester Ter Apel: ‘De politieke wil ontbreekt om asielopvang op het hoogste niveau aan te pakken’

Het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel is overvol en er is geen plan B voor als er iets misgaat. Burgemeester Jaap Velema is ontstemd over de houding van de regering, die volgens hem het liefst doet alsof het een lokaal probleem is.

Burgemeester Jaap Velema van de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel bij hoort. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Burgemeester Jaap Velema van de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel bij hoort.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

De vraag of Jaap Velema (D66) het kabinet nog wel vertrouwt, wil de burgemeester van Westerwolde niet beantwoorden. ‘Want dat gaat mij niet helpen, en de mensen in het aanmeldcentrum in Ter Apel ook niet. Die medewerkers zetten al sinds de coronatijd alle zeilen bij.’

Houden ze het nog vol? Er verblijven structureel te veel asielzoekers in het aanmeldcentrum, de GGD noemt de situatie ernstig; kinderen spelen er tussen het afval.

‘Je hebt geen keus, dat geldt ook voor mij. Het zijn betrokken medewerkers, ze voelen zich enorm verantwoordelijk voor de mensen die ze daar zorg verlenen. Niemand vraagt zich nu af of hij moet stoppen. Het is blik op oneindig, verstand op nul en doorgaan.’

Het interview met de in Ter Apel geboren Velema (58) begint iets later. Na een week waarin hij dagelijks landelijk in het nieuws was, wil hij de luisteraars van Radio Westerwolde per se bijpraten over de stand van zaken in het overvolle aanmeldcentrum voor nieuwe asielzoekers. Dinsdag nog noemde Velema zichzelf een ‘roepende in de woestijn’, omdat het kabinet volgens hem te weinig doet om de druk op Ter Apel te verlichten.

Dagenlang had hij tevergeefs gewacht op prognoses van het ministerie en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), om te horen wanneer Ter Apel weer wat meer ademruimte krijgt. ‘Maar die cijfers kwamen maar niet, daarom ben ik dinsdag ook zo boos geworden. Het was één grote radiostilte vanuit Den Haag.

‘Mijn conclusie daarom is dat ze bij het ministerie geen zicht meer hebben op hoeveel plekken er vrijkomen. En men kan kennelijk ook niet een kazerne of een hal in de Jaarbeurs aanbieden om ons te helpen. Terwijl het geen probleem is om honderden veldbedden in de Jaarbeurs neer te zetten als er blaadjes op de rails liggen.’

Halverwege augustus zag Velema, in 2018 de eerste burgemeester van de heringedeelde gemeente Westerwolde, dat het druk zou worden in Ter Apel. ‘Daarom zijn er toen paviljoens naast het aanmeldcentrum gebouwd. Het COA heeft toen ook een oproep gedaan voor meer opvang. Maar het is allemaal te traag gegaan. En men heeft de toestroom van nieuwe asielzoekers onderschat. De staatssecretaris heeft het over een piek, ze had moeten inzien dat dit het begin van een trend was.’

Woensdag kwam de staatssecretaris, Ankie Broekers-Knol, naar Ter Apel toe. Heeft u daarop aangedrongen?

‘Ik heb er niet om gevraagd. Toen ik het hoorde, heb ik tegen haar gezegd dat ze van harte welkom is. Maar ik heb haar wel geadviseerd niet met lege handen te komen, omdat de lokale politiek dat onaanvaardbaar zou vinden. En ik vond het verstandig dat ze er om 10 uur ’s avonds bij zou zijn als de poorten van de Immigratie- en Naturalisatiedienst dichtgaan en mensen voor de nacht naar de noodpaviljoens worden gebracht. Eigenlijk wilde ze om 3 uur komen.’

Jullie vonden haar aanbod om Ter Apel uit de brand te helpen veel te karig.

‘Die vijfhonderd toegezegde plaatsen in Almere en Gorinchem zijn voor ons een druppel op een gloeiende plaat: elke dag komen hier gemiddeld 150 mensen binnen. Het college en de gemeenteraad hebben haar duidelijk gemaakt dat zij ernstig tekortschiet in haar verantwoordelijkheid naar het COA toe, dat de zorg moet verlenen in Ter Apel. De staatssecretaris moet nu laten zien dat het haar menens is.’

Kan ze meer doen dan ze al heeft toegezegd, zoals de drieduizend extra opvangplekken in november?

‘Als ik terugkijk op de afgelopen dagen, heb ik toch het idee dat er een gebrek is aan politieke wil om dit op het hoogste niveau aan te pakken. Men denkt dat dit een lokaal probleem is dat wij hier maar met andere gemeenten moeten oplossen. Nu dat echt niet haalbaar blijkt, pakt men in Den Haag wat meer regie. Maar ik heb nog steeds niet het gevoel dat we met elkaar in control zijn.

‘Het kabinet heeft ook nooit een plan B gemaakt voor Ter Apel. Als flessenhals van de asielketen zijn wij kwetsbaar. Wat als hier de ict uitvalt, of er brand uitbreekt? Wie neemt dan onze taken over? Ik heb er bij de staatssecretaris en de minister voor gepleit de druk op Ter Apel te spreiden, na onze ervaringen met de vluchtelingencrisis in 2015 en 2016 en de overlast die we hebben gehad van veiligelanders (asielzoekers die geen toekomst in Nederland hebben, red.). Dat is allemaal niet gebeurd.’

Heeft u het gevoel dat er een spel met u en uw gemeente wordt gespeeld?

Lange stilte. ‘Een spel zou betekenen dat ze ons schaakmat willen zetten. Dat geloof ik niet. Dit is denk ik meer hoe de machtsverhouding tussen het Haagse en een relatief kleine gemeente als Westerwolde is. Voor mensen daar is Ter Apel een ver-van-hun-bedshow. Als dit in de directe omgeving van Den Haag was gebeurd, was er sneller geacteerd. Dat weet ik zeker.’

Heeft u overwogen de deur te sluiten voor asielzoekers die zich in Ter Apel melden?

‘Eh... nee. De mensen blijven toch wel komen. En de meesten zeggen: hier heb ik tenminste een plek om te slapen en een dak boven mijn hoofd. We kunnen ze ook moeilijk op het stationsplein in Emmen laten staan. Dus zijn alle alternatieven erger.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden