Interview met burgemeester Liesbeth Spies

Burgemeester Spies: ‘Het voelt als een nederlaag als recht op demonstreren moet wijken’

Voor- en tegenstanders van Zwarte Piet moeten ‘als de sodeju’ met elkaar om de tafel. Dat zegt Liesbeth Spies, voorzitter van het Nederlandse Genootschap van Burgemeesters.

Burgemeester Liesbeth Spies bij de intocht in Alphen aan den Rijn in 2015, met haar neefje en nichtje Pelle en Lynn (toen beiden 4), met roetvegen op de wangen. Beeld Hollandse Hoogte / marlieswessels.nl

Zelf had de burgemeester van Alphen aan den Rijn met haar neefje en nichtje van zeven ‘een hele leuke intocht’ , meerdere collega-burgemeesters zullen met minder tevredenheid terugblikken op afgelopen weekeinde. Zaanstad moest zaterdag tot een onneembare politievesting worden omgebouwd om de nationale intocht van Sinterklaas ordelijk te laten verlopen, in andere gemeenten liep het flink uit de hand met de protesten van voor- en tegenstanders van Zwarte Piet.

Liesbeth Spies (CDA) – behalve burgemeester van Alphen aan den Rijn ook voorzitter van het Nederlandse Genootschap van Burgemeesters (NGB) – vindt het ‘bizar’ dat een kinderfeest wordt overschaduwd door virulent racisme en kennelijk massale politie-inzet vereist. Collega’s stonden zaterdag en zondag voor een dilemma: toegestane demonstraties door laten gaan of ingrijpen om de openbare orde te bewaren?

De intocht van Sinterklaas lijkt zo langzamerhand een onderwerp dat vast op de agenda van uw genootschap moet komen.

‘Laten we niet overdrijven, in meer dan 350 gemeenten is geen onvertogen woord gevallen. Natuurlijk moeten we als burgemeesters ook de negatieve ervaringen delen. Ik ben vooral benieuwd hoe Jan Hamming van het Zaanstad het allemaal heeft ervaren.’

‘Als voorzitter van de beroepsgroep heb ik me er al mee bemoeid. Bij onze jaarvergadering heb ik de brief van de NTR voorgelezen over hoe moeilijk het is om gemeenten te vinden die de nationale intocht willen organiseren.’

In Eindhoven en Tilburg zijn ladingen demonstranten aangehouden, in andere steden was de sfeer grimmig. Hoe kijkt u daar tegenaan?

‘Het is bizar dat volwassen mensen een kinderfeest verstoren in plaats van met elkaar in gesprek te gaan. Dat moet nu echt als de sodeju gaan gebeuren in bepaalde gemeenten: met elkaar om tafel gaan zitten. De Nationale Ombudsman roept daar ook toe op.’

De ombudsman zegt wel iets meer. Namelijk dat gemeenten geneigd zijn maar al te snel demonstraties te verbieden en risicomijdend gedrag vertonen.

‘Het blijft een ingewikkelde kwestie. Zo zie je maar dat het burgemeesterschap een moeilijk vak is. Natuurlijk staan we voor het grondrecht op demonstreren. Maar we zijn er ook verantwoordelijk voor dat de openbare orde niet wordt verstoord. Als er ineens acute dreiging is, sta je voor een dilemma.’

Acute dreiging? Voetbalhooligans lieten via sociale media al de hele week weten dat ze in actie zouden komen tegen anti-Zwarte Piet demonstranten. Als die demonstranten, zoals in Eindhoven, gewoon toestemming hebben om te betogen, moet de politie dan niet preventief optreden tegen die hooligans? Er werd met bananen gegooid, racistische uitlatingen waren niet van de lucht.

‘Ik kan niet beoordelen of preventief ingrijpen wenselijk was. Ik ga ervan uit dat mijn collega in Eindhoven de zaak tevoren in de driehoek met politie en justitie heeft besproken. John Jorritsma heeft er in ieder geval geen geheim van gemaakt dat wat er bij hem is gebeurd iedere norm van fatsoen overschrijdt.’

Moeten burgemeesters niet collectief pal gaan staan voor het recht op demonstratie?

‘Recht op demonstratie is uiteraard het vertrekpunt. Soms moet je als burgemeester, en niet alleen bij de intocht van Sinterklaas, toch tot een verbod overgaan omdat de bescherming van de openbare orde dat vereist. Geloof me: het voelt als een nederlaag als het recht op demonstreren moet wijken. Overigens moeten ook demonstranten begrijpen dat ook zij een zekere verantwoordelijkheid hebben voor de openbare orde.’

U bent zelf minister van Binnenlandse Zaken geweest.

‘Toen hebben we het er in het kabinet gelukkig nooit over hoeven hebben.’

Maar zou het kabinet zich niet meer moeten uitspreken tegen virulent racisme?

‘Premier Rutte heeft toch een terechte oproep gedaan om alles ordelijk te laten verlopen? En minister Grapperhaus heeft de gebeurtenissen in bepaalde gemeenten ook veroordeeld. Ik denk dat iedereen het er over eens is dat voor- en tegenstanders van Zwarte Piet vroeger en meer met elkaar om tafel moeten gaan zitten.’

U heeft wel eens laten doorschemeren interesse te hebben voor een nationale intocht in Alpen aan den Rijn, toch?

‘Die ambitie heb ik in het geheel niet. Ik heb hier al zeven intochten. En dan krijg je de discussie : moet het in Boskoop, in Koudekerk of in Alphen zelf? Bij ons gaat het prima zo.’

HOE DE STRIJD OM ZWARTE PIET IN ZEVEN JAAR TIJD ESCALEERDE

Sinterklaas vaart zaterdag weer een gespannen land binnen. De hernieuwde strijd om de kleur van zijn knechten is sinds 2011 alleen maar vijandiger geworden. Ook binnen de twee kampen is de eensgezindheid momenteel ver te zoeken. 

Er zijn zwarte, witte en roetveegpieten. Hoe ervaren kinderen de aanpassingen? ‘Het maakt ze eigenlijk niet uit.’

Hoogleraar recht en samenleving Jan Brouwer is niet verbaasd dat een aantal protesten van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) dit jaar moesten worden afgeblazen. ‘Vorig jaar in Friesland hebben de burgemeester en politie een heel verkeerd signaal afgegeven.’

De voorstanders van Zwarte Piet in Den Helder constateerden zaterdag tevreden: ‘We hebben ons doel bereikt.’ Want de demonstratie tégen Zwarte Piet ging niet door, omdat de veiligheid van de demonstranten niet kon worden gegarandeerd.

De landelijke intocht van Sinterklaas in Zaanstad verliep rustig. ‘Ik hoop dat wij ook een voorbeeld kunnen zijn voor de rest van Nederland’, aldus de burgemeester.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden