Burgemeester Palermo: 'Europa is schuldig aan genocide en slavernij'

Verwelkom migranten, zegt de burgemeester van Palermo. Ze hebben het recht voor een ander land te kiezen. De burgemeester ontving de koning en koningin vandaag op Sicilië, waar zij op staatsbezoek zijn.

'Wat ik hoor van de migranten die hier aankomen, is vergelijkbaar met de keuzen tussen leven en dood die mensen in Auschwitz moesten maken.' Beeld Aurélie Geurts

'Welkom', klinkt het in de haven van Palermo, telkens wanneer een schip met van zee geredde migranten aankomt. Waar Angela Merkel vorig jaar een schok door Europa veroorzaakte met haar 'wir schaffen das', gaat burgemeester Leoluca Orlando (69) van Palermo nog een stapje verder. De charismatische burgemeester komt elke migrant persoonlijk begroeten als hij of zij voet op Italiaanse, en daarmee Europese, bodem zet.

De verhalen en beelden van de drama's op de Middellandse Zee die dit jaar al meer dan 4.700 levens hebben gekost, hebben Orlando's kijk op de wereld veranderd. Zijn conclusie: Europa maakt zich met zijn restrictieve migratiebeleid 'schuldig aan genocide en slavernij'. De burgemeester niet vies van grote woorden distantieert zich van dit 'inhumane en criminele' beleid en vaart vanuit de Siciliaanse hoofdstad zijn eigen koers.

Hij pleit voor het afschaffen van de verblijfsvergunning en het 'recht op mobiliteit', waarmee hij een radicaal afwijkende visie vertolkt op het migratievraagstuk dat Europa sinds de grote vluchtelingenstroom vorig jaar in de ban houdt. Migratie is volgens Orlando onvermijdelijk in een globaliserende wereld. 'We verplaatsen goederen, geld, diensten en informatie ongelimiteerd over grenzen, waarom dan geen mensen?'

Orlando: 'We verplaatsen goederen, geld, diensten en informatie ongelimiteerd over grenzen, waarom dan geen mensen?' Beeld Aurélie Geurts

Orlando was dit najaar eregast in Den Haag bij de oprichting van het eerste wereldwijde parlement van burgemeesters, een initiatief van de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber, die het boek If Mayors Ruled the World schreef. De opmerkelijke Siciliaan begon zijn politieke carrière om wraak te nemen op de maffia na de moord in 1980 op zijn vriend en christen-democratische partijgenoot Piersanti Mattarella, de broer van de huidige Italiaanse president Sergio Mattarella.

Zijn 'charter van Palermo', waarin hij zijn visie op migratie uiteenzet, is het logische vervolg op de decennialange strijd tegen de maffia op zijn eiland. 'Het Europese migratiebeleid is misdadig, dom en onmenselijk en sponsort criminele activiteiten zoals mensensmokkel en illegale arbeid en uitbuiting. Ik heb mijn leven lang tegen illegaliteit en misdaad gevochten, en nu moet ik dat verdedigen uit naam van Europa? No way!'

U beschuldigt Europa van genocide en slavernij. Dat is nogal wat...

'Ge-no-ci-de', zo herhaalt Orlando met zijn zware doorrookte stem en slaat bij elke klemtoon op het bureau in zijn imposante werkkamer in het 15de-eeuwe Palazzo Pretorio, waar het stadhuis van Palermo is gevestigd. 'We zien mensen verdrinken op de Middellandse Zee en kijken weg. Maar deze keer kunnen we niet achteraf zeggen: 'We wisten het niet.'

'Wat ik hoor van de migranten die hier aankomen, is vergelijkbaar met de keuzen tussen leven en dood die mensen in Auschwitz moesten maken. Die verhalen veranderden mijn leven. Zoals dat van een 14-jarig meisje uit Congo dat bij het omslaan van de boot moest kiezen tussen haar eigen leven of dat van haar moeder. Europa maakt zich schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid. Op een dag komt er een Neurenberg, een nieuw historisch proces waarbij politici hiervoor zullen worden veroordeeld.'

Europa wil voorkomen dat heel Afrika op de boot stapt. Dat is toch logisch?

'Europa is dom, kortzichtig en crimineel bezig. Dat begint al bij het hypocriete onderscheid tussen vluchtelingen en economische migranten. Wij zeggen: als je je leven riskeert om voor oorlog te vluchten zal ik je helpen, maar als je vlucht voor armoede, onderdrukking en onrecht zoek je het maar uit. Ik ben volkomen tegen dit hypocriete onderscheid en het blijkt ook een leugen. De mensen die zogenaamd recht hebben op asiel in Europa, zijn helemaal niet welkom. Ze kunnen niet zomaar op een vliegtuig stappen naar een veilige Europese stad. Nee, ze moeten vaak honderden kilometers te voet vluchten over land, al hun spullen verkopen om smokkelaars te betalen om de woestijn en de zee over te steken. Pas als dat ze is gelukt, hebben ze het recht in Europa te blijven.

'Is het te veel gevraagd van Europa om dan tenminste oorlogsvluchtelingen een veilige overtocht te bieden? Hoe moeilijk is het mensen per vliegtuig naar Rome of Amsterdam te laten komen en ze bij aankomst door de politie te laten vragen naar hun achtergrond? Kom je uit Syrië dan mag je blijven, zo niet dan word je direct vanaf de luchthaven teruggestuurd.'

Europa wil ook helemaal geen migranten en versterkt daarom zijn grenzen. Die ontmoediging, 'Fort Europa', lijkt prima te werken.

'O ja? Verbieden leidt tot criminaliteit. De maffia, Al Capone... ze konden nooit floreren als er geen dingen waren verboden. Er zijn de afgelopen tweeënhalf jaar 400 duizend mensen aangekomen op Sicilië die grotendeels in de illegaliteit zijn verdwenen. Om in Europa te komen moesten ze mensenhandelaars betalen, om in Europa te overleven worden ze uitgebuit door werkgevers en huiseigenaren of de criminaliteit of prostitutie in gejaagd. Is het slim een systeem van illegale arbeid en uitbuiting in Europa aan te moedigen? Europa stimuleert mensensmokkel, staat exploitatie toe en laat mensen in de dagelijkse angst en ellende van illegaliteit leven om, als ze worden betrapt, terug te sturen naar landen waar ze ten dode zijn opgeschreven. Zie je nu wat een verschrikkelijk crimineel en onmenselijk systeem Europa creëert op deze manier? '

'Europa stimuleert mensensmokkel, staat exploitatie toe en laat mensen in de dagelijkse angst en ellende van illegaliteit leven.' Beeld Aurélie Geurts

Uw oplossing is het afschaffen van de verblijfsvergunning. U vindt dat mensen het recht hebben op mobiliteit. Maar dan zijn de gevolgen voor Europa toch niet te overzien? Het continent zal bezwijken.

'Onzin. Europa is stervende. Mensen zijn oud. We hebben migranten nodig. 1 miljoen, 3 miljoen, 5-, 10- en zelfs 30 miljoen. Europa kan het makkelijk aan. Laat migranten op het platteland wonen, groente en fruit telen. Niemand wil nog in de landbouw werken, jongeren wonen in de stad. Er zijn zoveel plekken in Europa waar mensen niets doen, waar huizen en winkels leegstaan, waar niets meer gebeurt. Gebruik die panden, knap ze op alstublieft en revitaliseer die gebieden.'

Sicilië kampt net als regio's elders in Zuid-Europa met torenhoge werkloosheid. Veel Palermitani zien dan ook niets in de ruimhartige visie op migratie van Orlando. Ze hebben geen banen, zeggen geen keuze te hebben dan te overleven in de criminaliteit en vinden daarbij de migranten als concurrent op hun weg. Hoe schrijnend de armoede voor zowel Italianen als migranten in Palermo is, is zichtbaar in de gemengde wijk Ballaro in het centrum waar op een treurige markt prullen worden verkocht. Kledingstukken, oude cassettebandjes of een enkel glaasje of bordje. Tussen de rommel licht een glanzende, verfrommelde witte communejurk op, op de hoek verkopen boeren hun gele broccoli voor 1 euro per stuk. Te midden van de uitzichtloze handel floreert zakkenrollerij en is drugshandel zichtbaar.

Orlando is ongevoelig voor de klaagzangen van de Parlermitani. 'Iedereen klaagt altijd over banen en concurrentie. Maar ik ben met 74 procent van de stemmen herkozen en er is in mijn stad geen vijandigheid tegenover migranten. Extreem-rechts heeft hier geen voet aan de grond.'

Migratie is volgens Orlando 'het menselijk gezicht van globalisering' en zal als gegeven moeten worden geaccepteerd. Legalisering van mensen, zo stelt hij, leidt tot uitbanning van criminaliteit, exploitatie en uitbuiting door werkgevers en dat is voor álle Europeanen beter.

Met zijn onvermoeibare pleidooi voor menselijkheid, waarin hij 'zijn vriend' Paus Franciscus als een van de weinigen aan zijn zijde vindt, heeft Orlando een warme plek in de harten van de gelovige Sicilianen veroverd. Op weg naar de kerk van Sint-Franciscus van Assisi, waar hij deze decemberdag de jaarlijkse mis bijwoont ter ere van de heilige maagd Maria, kust jong en oud hem continu op de wang of hand. 'Mensen houden van me', zegt hij zelfingenomen op het uitbundig voor de Kerst verlichte plein voor de kathedraal. 'Ik heb mijn belofte waargemaakt: ik heb het hoofd van de maffia afgehakt. Niemand had dat verwacht. Toen ik 1985 voor het eerst burgemeester werd, zei de politie: hier loopt een levende dode. Ze gaven me een paar dagen te leven. Maar kijk! Hier ben ik.'

U heeft de maffia verslagen?

'De maffia bestaat nog steeds, maar ze heeft geen politieke macht meer. We hebben die band doorgesneden. Ik heb me dat voorgenomen op de dag dat mijn vriend Piersanti Mattarella, van wie ik toen juridisch adviseur was, werd vermoord. Al die moorden, het was verschrikkelijk. Ik beloofde zijn broer Sergio dat ik de politiek in zou gaan om de maffia te bestrijden en een eind te maken aan het vermoorden van onschuldige burgers. In die tijd was de politiek volledig geïnfiltreerd door de maffia. De burgemeester zelf was baas bij de Cosa Nostra, hij zat hier op mijn stoel. Toen Sergio Mattarella vorig jaar tot president werd verkozen belde ik hem en zei: missie volbracht.'

'De maffia bestaat nog steeds, maar ze heeft geen politieke macht meer.' Beeld Aurélie Geurts

Eerst streed u tegen de maffia, nu voor migranten. Wat is het verband?

'Ik heb mijn leven gegeven voor het vechten voor mensenrechten en tegen misdaad. Ik kwam erachter dat de plicht om verblijfsdocumenten te hebben de georganiseerde misdaad in de kaart speelt. Migranten vallen in handen van mensensmokkelaars om via Libië in Italië te komen en hier vallen ze in handen van criminelen en exploitanten die er misbruik van maken dat ze geen papieren hebben. De verblijfsvergunning is de nieuwe vorm van slavernij, met de doodstraf op zee als ultieme uiting.

'Ik realiseer me dat het een lange weg is om het recht op mobiliteit en verblijf te vestigen, maar de weg naar de afschaffing van slavernij of de doodstraf was ook lang. Dat Voltaire, de filosoof, destijds slaven hield vonden we gewoon. Het Vaticaan wees de doodstraf pas in 2001 officieel af onvoorstelbaar. Het kost tijd veranderingen teweeg te brengen, maar één stem kan de doorslag geven. Denk aan Martin Luther King met zijn 'I have a dream...'

Welke les heeft u geleerd in de strijd tegen de maffia die u nu toepast op de migranten?

'De maffia kun je niet bestrijden met wetten en wapens maar wel met menselijkheid. Die les hebben we geleerd van de in 1993 vermoorde priester Pino Puglisi. Hij daagde de maffia uit door het op te nemen voor verwaarloosde kinderen. Hij bood ze een veilig huis, zorgde dat ze hun school afmaakten en niet konden worden gerekruteerd door de maffia. Hij moest zijn goede daden met de dood bekopen, maar de maffia bleek er wel door te worden ontwricht. Vandaar dat ik maar één oplossing zie: verdediging van mensenrechten.

'Niet iedereen is daar blij mee, dat weet ik. Er was hier een dokter die vijf jaar clandestien in Palermo woonde voordat hij tijdelijk in het ziekenhuis in Palermo kon werken. Hij deed het geweldig en kreeg een vaste baan. Ik zei: gefeliciteerd, u heeft de baan gestolen van een niet-competente Italiaanse dokter die gesteund werd door corrupte politici.

'Zo'n uitspraak wordt niet breed gewaardeerd, maar het is wel waar. Blijkbaar hebben we migranten nodig om menselijke verdiensten te herwaarderen. Om te breken met corruptie, luiheid en incompetentie.'

'Blijkbaar hebben we migranten nodig om menselijke verdiensten te herwaarderen. Om te breken met corruptie, luiheid en incompetentie.' Beeld Aurélie Geurts

Strijkt u zo niet iedereen tegen de haren in?

'Ik speel een ander spel, ik laat Europa in de spiegel kijken. Europa hanteert de humanitaire aanpak van migratie en die heet: bescherming bieden. Die aanpak is eenzijdig en verkeerd. Menselijkheid is meer dan veiligheid. Menselijkheid veronderstelt ook economische en culturele vrijheid. Die laatste twee ontnemen we migranten, terwijl wij ons juist door hen zouden moeten laten verrijken.

'Jazz, flamenco, blues: zonder migranten hadden we die muziek niet; migranten dwingen ons tot vernieuwing, ze houden ons een spiegel voor. Ze tonen met hun vlucht voor klimaatverandering, oorlog en onrecht hoe de drie grote wereldproblemen van deze tijd met elkaar zijn verbonden.

'Het enige bij humaniteit passende woord luidt daarom: welkom.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden