Achtergrond Haarlem

Burgemeester Haarlem moet onderduiken - en zelf weet hij ook niet waarom

Wegens ernstige bedreigingen aan zijn adres verblijft de Haarlemse burgemeester Jos Wienen (CDA) op last van justitie al geruime tijd in een safehouse. Justitie laat niets los en geeft ook Wienen geen informatie over wie het op hem heeft gemunt.

Burgemeester Jos Wienen van Haarlem is ondergedoken wegens ernstige bedreigingen. Op straat wordt Wienen vergezeld door zwaarbewapende agenten. Justitie laat niets los en geeft ook Wienen geen informatie over wie het op hem heeft gemunt. Beeld Katja Poelwijk

In gesprekken met de voorzitters van de Haarlemse gemeenteraadsfracties liet Wienen anderhalve week geleden doorschemeren in het duister te tasten over de bedreigingen die ertoe leiden dat hij sinds begin september persoonlijke bewaking geniet.

‘We worden door de burgemeester keurig op de hoogte gehouden’, zegt de Haarlemse PvdA-fractievoorzitter Ienke Verhoeff, ‘maar hij zelf weet ook niet wat er speelt.’

De fractievoorzitters kregen vorige maand van Wienen zelf te horen dat het ‘dreigingsniveau’ verlaagd was. Om later te horen dat daar toch geen sprake van was.

Haarlem speculeert volop 

Haarlem speculeert volop over wie er achter de bedreiging zit. Motorbendes? De exploitanten van een illegaal casino dat op last van de burgemeester is gesloten? Bewoners van huizen met wietplantages die de gemeente uit hun woningen zetten?

In het geruchtencircuit duikt het vaakst de naam van Hells Angels op. Begin 2017 sloot Wienen hun clubhuis en werden drie kopstukken opgepakt op verdenking van onder meer afpersing en geweldpleging. Hun veroordeling, met daarbij een stevige reactie van Wienen die zei dat de motorclub niets meer in Haarlem te zoeken had, stond in juli prominent op de voorpagina van het Haarlems Dagblad.

De inlichtingen- en veiligheidsdiensten beschikken nu klaarblijkelijk over informatie die verregaande beveiligingsmaatregelen nodig maken. Als een burgemeester doelwit is van ernstige bedreigingen, treedt het Stelsel Bewaken en Beveiligen in werking. De minister van Justitie en Veiligheid vraagt dan aan de Coördinator Bewaking en Beveiliging (onderdeel van de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) maatregelen te treffen. Die bewaking gaat ver: op 16 september dook Wienen voor het goede doel (‘Swim to Fight Cancer’) de Spaarne in, een politieman zwom met hem mee.

‘Alles wordt vanuit Den Haag en door de hoofdofficier van Justitie bepaald’, weet PvdA-fractievoorzitter Verhoeff. Die zwijgt in dit stadium over de informatie die dusdanig serieus en bedreigend is dat de burgemeester niet meer in zijn woning slaapt aan een van de grachten in de binnenstad.

Ook Wienens voorganger in Haarlem, PvdA-er Bernt Schneiders, genoot in 2015 even persoonlijke bewaking nadat voor zijn huis zijn Volvo in brand was gestoken. Hij kreeg toen van justitie en politie te horen er aanwijzingen waren dat een kopstuk van de Hell’s Angels het op hem had voorzien.

Als een soort sherifs

Schneiders, voormalig voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, zegt nu dat er nodig een debat moet komen over de rol van de burgemeester bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit. ‘Justitie heeft ambities om de georganiseerde criminaliteit aan te pakken en daarbij worden burgemeesters steeds meer naar voren geschoven. Als een soort sheriffs. Veel burgemeesters hebben ook zoiets als van; “Kijk mij eens, ik ben een echte crimefighter”. ‘

Ook de Groningse hoogleraar algemene rechtswetenschap Jan Brouwer ziet een verband tussen de bedreigingen aan het adres van burgemeesters en de veranderde rol van de burgemeester in de aanpak van criminaliteit. ‘Een burgemeester is heel zichtbaar, de mensen van justitie niet. Alles heet tegenwoordig ondermijning van de rechtsorde en dan wordt steeds vaker het bestuursrecht in plaats van het strafrecht ingezet. Een aantal burgemeesters vindt het prachtig. Ik vind het gevaarlijk.’

Vrijdag gaven ook premier Mark Rutte en minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) blijk van hun steun aan Wienen. Zelf bleef hij donderdagavond tijdens een interview met de regionale tv-zender RTV Noord-Holland opmerkelijk rustig onder alle commotie.

 Als lokaal bestuurder onderduiken doet wat met een mens

Fons Jacobs (CDA) en Bouke Arends (PvdA) zagen zich beiden genoodzaakt om onder te duiken tijdens hun ambtstermijn als lokaal bestuurder. Hoe gaat dat in zijn werk, onderduiken? En wat was de impact op hun privé- en professionele leven? ‘De onbevangenheid is weg.'

Bedreigingen schering en inslag

Bedreigingen aan het adres van burgemeesters zijn schering en inslag. Het Groningse onderzoeksbureau Pro Facto ondervroeg er in 2017 225 burgemeesters over en bijna een kwart gaf aan wel eens of meerdere keren te zijn bedreigd. Volgens de in juni gepubliceerde Monitor Agressie & Geweld 2018 van het ministerie van Binnenlandse Zaken is 43 procent van de burgemeesters in de twaalf maanden tevoren met agressie geconfronteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.