Column

Buma en Rutte, dwing mij niet om links te stemmen

Premier Mark Rutte en Sybrand Buma (CDA) na afloop van het Carré debat. Beeld anp
Premier Mark Rutte en Sybrand Buma (CDA) na afloop van het Carré debat.Beeld anp

CDA-leider Buma heeft het niet over 'de mensen in het land', zoals VVD'er Hans Wiegel vroeger zei, recht in de camera blikkend. Buma heeft het ook niet over 'de gewone mensen' die Wilders soms expliciet benoemt en altijd weet te suggereren. Buma gaf zijn toelichting waarom de 'radicale islam' wel degelijk een bedreiging vormt voor Nederland: 'Er zijn heel veel mensen gewoon thuis voor de tv' constateerde hij scherp, en die maakten zich daar zorgen over, net als hij.

Van de 'gewone man' naar 'gewoon thuis voor de tv'. Maar 'gewoon' is en blijft het codewoord, omdat het begrip een grote gemeenschappelijkheid suggereert, een vanzelfsprekend 'wij' dat iedereen intuïtief wel kan bepalen. Ook de strijdkreet van Rutte 'Normaal. Doen' vormt er een echo van. Het probleem is dat die gemeenschappelijkheid ook weer niet zo vanzelfsprekend is dat-ie onbenoemd kan blijven. Er moet op gehamerd worden.

Ik kan nu heel honend doen over Buma's voorstel om het Wilhelmus weer in te voeren op scholen, en wel staand gezongen. Dat laatste, het staand zingen is een goed idee, zoals iedereen weet die weleens op een koor heeft gezeten. Maar om deze gedeeltelijk verzonnen en gepikte traditie nu plotsklaps in te voeren, en zo saamhorigheid af te dwingen... Het probleem is dat op sommige scholen onderwerpen als de Holocaust en homoseksualiteit niet zonder danige ophef behandeld kunnen worden. Dat lijkt me ernstig genoeg. Denkt Buma nu werkelijk dat die recalcitrante scholieren gewonnen worden met het lokkertje dat ze daarna verplicht het Wilhelmus mogen - pardon moeten zingen? Wordt hier een vlek niet nog verder uitgewreven?

Ik begrijp steeds minder wat mensen bedoelen als ze het over 'identiteit' hebben, laat staan als de 'nationale identiteit' losjes over tafel gaat. Dan heb ik nog een probleem: ik twijfel bij mijn stemkeuze tussen het CDA en de VVD, maar al dat gehamer van ze op dat ene, onverdeelde Nederland maakt mij alleen maar kopschuw. We leven in een democratie, in een rechtsstaat, dat wil ik graag zo houden, en al die ideeën over een afgedwongen eenheid passen daar niet in. De Franse politieke filosoof Claude Lefort beschreef het proces van democratische verkiezingen nu juist als een 'fragmentatiemachine'; na de verkiezingsuitslag blijkt het 'mythische, ene volk', waar populisten zo graag op preluderen, uiteen te vallen in verschillende stemmers op al die verschillende partijen. Het heet ook wel pluralisme, en dat is voor mij de kernwaarde van een liberale democratie, en wel ja, dus ook van Nederland.

Dat is toch anders dan Buma het verwoordt: 'Het hoogste wat wij in Nederland hebben is de waarde van ons koningshuis.' De grondwet, het parlement, de onafhankelijke rechtspraak - zomaar even voorbij gestreefd.

Het lijkt erop dat mijn twee favoriete kandidaten, 'Wilhelmus-Buma' en 'Pleur op Rutte', zich schuldig maken aan een al te gezellig en gestoffeerd idee van Nederland. Met daar in die hoek de staande schemerlamp, en verderop het handgeknoopte kleed, nog van grootmoeder geërfd. Het is alsof er interieurdesigners druk in de weer zijn met hun smaakvolle inrichting, terwijl het huis in brand staat en buiten de sirenes aanloeien.

Van alle kanten vindt er wereldwijd een aanval plaats op de liberale democratie, ook de PVV doet daar van harte aan mee, met haar voorstel voor een koranverbod en sluiting van moskeeën, wat de facto neerkomt op afschaffing van de godsdienstvrijheid.

Al die leuke bijzettafeltjes die het CDA en de VVD erbij slepen kunnen niet verdoezelen dat er iets zeer ernstigs op het spel staat. Ik wil nog wel geloven dat het CDA en de VVD proberen de opmars van de PVV te stoppen door een beetje met die éénmanspartij mee te praten, maar ik ben ervan overtuigd dat het de verkeerde strategie is.

Pas geleden sprak ik met Bastiaan Rijpkema, de jonge rechtsfilosoof (29) die een goed boek schreef over de 'weerbare democratie'. Hij zei met de diepe ernst zijn leeftijd eigen: '2017 wordt het jaar van de rechtsstaat'.

Het klonk minder parmantig dan het hier staat, en wat mij betreft heeft-ie gelijk.

Willen de twee 'brede volkspartijen' van christen-democratische en liberale snit even hun rug rechten en duidelijk maken waar het werkelijk om gaat?

Dwing mij niet om links te stemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden