Analyse Verkiezingen Tunesië

Buitenstaanders maken korte metten met oude politiek in Tunesië

Met een op het oog onbesuisde, maar kennelijk toch weloverwogen beweging heeft de Tunesische kiezer een hele generatie postrevolutionaire politici richting uitgang gestuurd. Of de deur definitief achter hen dichtvalt, moet blijken bij de parlementsverkiezingen van 6 oktober.

Presidentskandidaat Kais Saïed. Beeld REUTERS
Aanhangers van de gedetineerde kandidaat Nabil Karoui reageren zondagavond opgetogen als de voorlopige uitslag bekend wordt. Karoui werd tweede met 15,5 procent van de stemmen. Beeld REUTERS

De opkomst bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen zondag was laag, ongeveer 45 procent, slechts ietsje hoger dan bij de lokale verkiezingen vorig jaar. Toen nam slechts 34 procent van de kiesgerechtigden de moeite om te gaan stemmen.

Dat zegt wel iets over het vertrouwen van de Tunesiërs in het politieke systeem, en des te sterker geldt dat voor de uitslag. Twee mannen die niets willen weten van de zittende macht hebben gewonnen: zakenman-weldoener Nabil Karoui en vooral de ascetische intellectueel Kaïs Saïed, de openbaring van deze stemronde.

Wie van beiden de in juli overleden president Béji Caïd Essebsi opvolgt blijkt in de tweede ronde, uiterlijk op 3 november te houden. De uitslag van deze eerste ronde zal echter al van invloed zijn op de parlementsverkiezingen begin oktober. Vooral de partijen van de verliezers van zondag zullen kampen met een gemis aan momentum.

Geen waardering

Dit geldt zeker voor Tahya Tounes, de partij van de zittende premier Youssef Chahed. Hij eindigde zondag met 7,5 procent slechts op de vijfde plaats. Kennelijk hebben de kiezers geen waardering voor wat hij de afgelopen drie jaar als regeringsleider voor elkaar heeft gekregen – of juist niet.

Na de terroristische aanslagen op toeristenoorden in 2015 wist Chahed het extremistische gevaar in te dammen, maar tot een doortastende aanpak van de economische problemen was hij niet in staat. De werkloosheid onder jongeren is hoger dan vóór de revolutie van 2011.

Ook de 71-jarige kandidaat Abdelfattah Mourou van het gematigd islamistische Ennahda deed het niet bijzonder goed. Met 11 procent werd hij derde. Het heeft er alle schijn van dat Ennahda weinig belangstelling had voor het presidentschap en misschien wel hoopte niet te winnen. Maar dit resultaat kan niet anders dan een flinke domper zijn.

Tot nu toe gingen de islamisten ervan uit een stevige kern als achterban te hebben, zo’n 25 procent van het electoraat. In de aanloop naar deze verkiezingen veroorzaakte de opkomst van Karoui al de eerste barsten in dit beeld. Dat heeft zich doorgezet. Met 11 procent lijkt Ennahda amper nog een middelgrote groepering. Hoewel het nog steeds de best georganiseerde partij van het land is, voorspelt dat weinig goeds voor de parlementsverkiezingen.

Test voor de jonge democratie

Zo is dit hele verkiezingscircus, waarvan we zondag het eerste pistenummer zagen, een test voor de jonge democratie. De Tunesiërs zijn bijna negen jaar na de volksopstand die een eind maakte aan de dictatuur nog altijd blij met de verworven vrijheden, maar de politieke klasse heeft sterk aan geloofwaardigheid ingeboet.

Dat is, zou je kunnen zeggen, niet helemaal eerlijk van de Tunesische bevolking. De politici zorgden tussen 2011 en 2014 wel degelijk voor een democratische overgang. Tunesië kreeg een prachtige grondwet, burgeroorlog bleef uit en niet voor niets werd het maatschappelijke middenveld in 2015 beloond met de Nobelprijs voor de vrede.

Maar de burgers kijken nu eenmaal ook naar basale zaken als werkgelegenheid en de kosten van levensonderhoud. De economische malaise bleef onaangeroerd, net als de corruptie. Ondertussen gingen de politici rollend over straat.

De partij Nidaa Tounes won in 2014 de verkiezingen met de belofte de islamisten van Ennahda van het pluche te houden, om vervolgens (noodgedwongen) een coalitie met ze te vormen. Dat viel moeilijk uit te leggen.

De afgelopen vijf jaar werd Nidaa Tounes geheel in beslag genomen door interne ruzies en afsplitsingen. De hoogbejaarde president en partijleider Essebsi riep weerstand op door als een ouderwetse autocraat zijn zoon Hafedh als opvolger naar voren te schuiven. De partij brak in tweeën.

Vervolgens werd premier Youssef Chahed intern zozeer voor de voeten gelopen, dat hij uit Nidaa Tounes stapte en zijn eigen partij oprichtte, Tahya Tounes. Met steun van de islamisten kon hij premier blijven.

Geen polarisatie

Anders dan in 2014, toen de Tunesiërs vooral een keus kregen voorgeschoteld tussen islamisten en anti-islamisten, was er dit keer geen sprake van polarisatie tussen twee kampen. Daarvoor was het veld met 26 kandidaten te versnipperd.

De stembusstrijd verliep mede daardoor zonder incidenten. Vrijdagavond sloten drie kandidaten hun campagne af met manifestaties op amper 100 meter van elkaar op Avenue Bourguiba in het centrum van Tunis. Aanhangers van islamist Abdelfattah Mourou, post-communist Hamma Hammami en populist Nabil Karoui vormden één feestelijke menigte.

Voor zover er al sprake was van een tweedeling, dan was dat tussen de zittende politieke klasse en kandidaten van buiten met een populistisch discours tegen de ‘oude politiek’. De laatsten hebben overtuigend gewonnen, Karoui zelfs vanuit de gevangenis.

De liberale kiezers uit de stedelijke middenklasse wacht in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen een dilemma. Zij moeten straks kiezen tussen wat velen van hen zien als een gewiekste maffioos (Karoui) en een man die niets van homo’s moet hebben (Saïed). ‘Ik ben teleurgesteld over de uitslag’, zegt Selim Adhoun, een architect in de oude medina van Tunis. ‘Maar dit is nu eenmaal democratie.’

Salwa Smaoui, de echtgenoot van presidentskandidaat Nabil Karoui, die in de gevangenis zit. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden