Column

Buitenshuis kleed je je volgens de wet

Volkskrant-journalist Thomas Erdbrink woont in Teheran. Hij bericht op deze plek meestal over het dagelijks leven in zijn land.

Beeld Foto Newsha Tavakolian/Magnum

De tweedeling begint meestal als het vliegtuig boven Oost-Turkije is. Nog drie kwartier tot de landing in Teheran. Mannen blijven zitten, voor de wc's vormt zich een rij vrouwen. Ze staan er niet om te plassen, maar voor een make-over. Met lange lokken stappen ze naar binnen om er met hoofddoek uit te komen.

Iedereen, ook buitenlandse bezoekers, toeristen, westerse ministers: alle vrouwen, moeten in het openbaar een hoofddoek op in Iran. Dat mag een chador zijn, een alles behalve het gezicht bedekkende zwarte doek, of een lapje dat nog steeds vele lokken haar laat zien, maar vrouwen komen er niet onderuit. Wie zonder hoofddoek de straat op gaat, wordt door de politie gearresteerd.

In het vliegtuig is het een vreemd gezicht. De Iraanse dame die me vertelde dat ze een strandvakantie aan de Costa Brava had gehad, trekt snel de doek die in haar nek lag over haar hoofd. 'Ik had hem alvast als sjaal omgedaan.'

Moslims in het Westen die een hoofddoek dragen, doen dat meestal omdat de doek een onderdeel is van hun religie. In Iran dragen veel vrouwen de hoofddoek omdat ze die moeten dragen. Eenmaal binnen, op een feestje of op een plek zonder pottenkijkers, gaat-ie af. Natuurlijk zijn er in Iran veel gelovigen die zich vol overtuiging bedekken, maar voor diegenen die daar anders over denken, is de hoofddoek - en de lange tuniek, of mantel, die vrouwen officieel tot over de knieën moeten dragen - eerder een schooluniform.

Buitenshuis kleed je je volgens de wet, thuis kun je jezelf zijn. Het is krom en in onze ogen hypocriet, maar vrouwen zijn eraan gewend.

Newsha's jongere zusje Negin verstaat de kunst om bij thuiskomst ergens na de deur en voor de hal haar hoofddoek en mantel in een vloeiende beweging af te werpen. Snel trekt ze dan een topje aan en gaat met haar telefoon spelen. Daar, op Instagram, dat om onverklaarbare redenen niet is gefilterd door de bezige bijtjes van de Iraanse internetcensuur, is de grens tussen buiten en binnen compleet verdwenen. De ene keer post ze foto's van haar lange golvende haar, de andere keer is het een selfie achter het stuur mét hoofddoek. 'Zo ziet mijn leven er nu eenmaal uit', verklaart ze schouderophalend. 'Iedereen is zo.'

Er was een tijd dat de hoofddoek niet vanzelfsprekend was in Iran. Voor de revolutie was er vrije keuze en veel vrouwen droegen de doek dan ook niet. Modern, dat waren minirokjes en bikini's, de laatste modetrends uit het Westen. Ieder Iraans gezin heeft wel een stapel vergeelde fotoboeken met moeder in een rok en vader met een snor en wijde pijpen. Le Freak van Chic op de platenspeler en swingen maar: Teheran was net Parijs.

In 1979 was het feest afgelopen. Het roer ging om, de snor werd een baard en rokjes werden verboden. Al een paar maanden na de Islamitische Revolutie van 1979 'adviseren' geestelijken hun 'zusters' zich toch vooral te bedekken. Het advies werd al snel de regel. Aan het oog onttrokken vrouwenhaar - een manier om duidelijk te maken dat de sjah en zijn pro-westerse gedachtengoed tot het verleden behoorden. Het omslagmoment was een demonstratie tegen de verplichte hoofddoek in Teheran waar zeker honderdduizend vrouwen aan deelnamen. Hoewel velen van hen eerder tegen de sjah hadden gedemonstreerd, doken er hardliners op met stenen, stokken en messen. Geweld volgde en daarna droegen alle vrouwen een hoofddoek.

In de schoolboeken wordt deze episode genegeerd. Het officiële verhaal is dat alle vrouwen spontaan een doek omdeden na de omwenteling. De boeken staan vol met frasen als 'de hoofddoek is als de schelp die de parel beschermt.'

Veel Iraanse vrouwen zeggen dat de verplichte hoofddoek slechts een van hun problemen is en zeker niet de belangrijkste. Bij echtscheiding, voogdij en erfenissen pakt hun achtergestelde rechtspositie soms dramatisch uit. Een hoofddoek is maar een stukje stof als je man er met je kind vandoor gaat. De afgelopen jaren is er minder controle op kleding. Mantels worden nu soms open gedragen, de hoofddoek ver op het achterhoofd. Sommige creaties tarten de handhavers. Vorige week zag ik een jonge vrouw met het hoofd van South Park's Eric Cartman groot op haar mantel geprint. Gisteren stond er een vrouw in de supermarkt met de tekst 'Stay Calm and Know that I'm the Queen' op haar mantel. 'De mantels zien er in ieder geval beter uit tegenwoordig', concludeert mijn schoonzusje vanachter haar telefoon. Negin vraagt me wanneer we weer naar Nederland gaan. 'Waarom?', vraag ik. 'Mijn huisarts zegt dat ik vitamine D nodig heb', zegt ze. 'Ik moet nodig eens zonder al die kleren over straat lopen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden