Buitenlandse gedetineerden worden na vrijlating teruggestuurd naar geboorteland Nederland

De in Nederland geboren en in de VS opgegroeide Maria (50) bracht 16 jaar door in een Amerikaanse cel. Nu wordt ze 'teruggestuurd'. Maar wie ontheemde ex-gedetineerden moet opvangen, is onduidelijk.

De Fluvanna Correctional Facility for Women in het Amerikaanse Troy waar Maria 16 jaar gevangen heeft gezeten.

Als Maria vandaag landt op Schiphol, laat ze in de Verenigde Staten een leven van misbruik en detentie achter zich. Ze heeft psychische klachten, spreekt geen Nederlands en kent niemand in haar geboorteland Nederland. Toch staat er voor haar geen overheids- of zorginstelling in de ontvangsthal van de luchthaven.

Jaarlijks landen op Schiphol zo'n tien tot twintig gevallen zoals zij. Nederlanders die na een veroordeling worden teruggestuurd, maar hier geen netwerk hebben, de taal niet spreken en een vorm van zorg nodig hebben. Begin dit jaar was er veel aandacht voor Len van Heest (59), die zijn hele leven in Canada woonde, maar wel de Nederlandse nationaliteit had behouden en vanwege allerlei misdrijven na 59 jaar werd teruggestuurd. Op dit moment wacht in Canada een man hetzelfde lot.

De vraag is wie zich verantwoordelijk voelt voor deze kleine groep ontheemde ex-gedetineerden die aankomen op Schiphol. Bij overheids- en zorginstanties ligt geen draaiboek klaar voor mensen als Maria en Van Heest. Buitenlandse Zaken regelt een reisdocument en de buitenlandafdeling van de reclassering helpt op vrijwillige basis bij het opstarten van de eerste zorg, maar voor mensen zonder binding kunnen ze weinig betekenen.

Eenmaal over de grens zijn zij overgeleverd aan hulporganisaties als Schiphol Social Workers, eventueel welwillende vrijwilligers of verre familie die zich verantwoordelijk voelen. Van Heest werd op het laatste moment opgevangen door een verre nicht, met hulp van het Leger des Heils.

'In Nederland wordt voor deze groep niets geregeld', zegt Pieter Visschers, pastor van de stichting Epafras, die Nederlandse gedetineerden in het buitenland bezoekt. Acht jaar lang bezocht hij Maria in de Fluvanna Correctional Facility for Women in het Amerikaanse Troy (Virginia). Hij nam er geen genoegen mee dat Maria in de nachtopvang terecht zou komen. 'Niet echt een zachte landing voor iemand met zo'n heftig verleden als Maria.'

Ontluisterend

Woensdag kwam ze na zestien jaar vrij. En zoals het gaat in de VS, worden buitenlanders na het uitzitten van een lange straf direct teruggestuurd naar hun land van herkomst. Maria verhuisde als baby met haar ouders naar de VS, maar bemachtigde nooit een Amerikaans paspoort waardoor ze Nederlandse bleef.

Tegenover hulpverleners schetste ze een ontluisterend beeld van haar opvoeding in de VS. Ze zou constant zijn misbruikt, de trap zijn afgeschopt, opgesloten hebben gezeten in een kelderkast met ratten en altijd met honger naar bed zijn gegaan.

Op latere leeftijd kreeg Maria een affaire met een vrouw. Ze dacht dat de intimiteiten met wederzijdse instemming waren. Maar de vrouw klaagde haar aan. Maria werd veroordeeld voor onder meer forcible sodomy, gedwongen onnatuurlijke seks. De 50-jarige vrouw die vandaag in Nederland zal aankomen heeft naar eigen zeggen een posttraumatische stressstoornis en een groot eetprobleem overgehouden aan haar ervaringen. Ze weegt bijna 200 kilo.

De gemeente waar iemand 'binding' mee heeft, is in principe verantwoordelijk voor het regelen van zorg voor Maria. Maar welke gemeente? Ze weet niet waar ze 50 jaar geleden werd geboren. En al had ze het geweten, zegt Visschers, dan nog staan gemeenteambtenaren doorgaans niet op Schiphol om iemand op te vangen. 'Terwijl de aankomst een zeer bepalend moment is voor iemands verdere leven op een totaal onbekende plek.' Ook bij Van Heest kwam vanuit Zwolle, de geboortestad van zijn moeder, geen hulp op gang.

Wat doet de overheid?

Het ministerie van Buitenlandse Zaken regelt een reisdocument voor Nederlandse ex-gedetineerden, maar doet na aankomst in Nederland niets. Op de vraag wie dan verantwoordelijk is voor de groep zonder binding of netwerk, verwijst een woordvoerder door naar Sociale Zaken, maar die wijst weer naar Veiligheid en Justitie. Dit ministerie financiert de Reclassering en het Bureau Buitenland.

'Als gedetineerden daarom vragen, bieden wij tijdens hun detentie in het buitenland hulp aan', zegt woordvoerder Paul van Daalen van de Reclassering. 'Bijvoorbeeld bij het zoeken naar een opvangplek in de gemeente waar iemand vandaan komt. 'Zodra iemand aankomt in Nederland zijn wij niet meer betrokken. Wij zijn dan ook niet verantwoordelijk voor ontheemden die aankomen op Schiphol. Mochten ze bij ons aankloppen, dan kijken we wel wat we voor ze kunnen betekenen.'

En dus staat pastor Visschers er vandaag zelf en ging hij zelf op zoek naar een plek voor Maria. 'Zo gaat het meestal, ik loop voortdurend te leuren met mensen.' Hij benadert Franciscaner kloosters en zorginstellingen om maar te voorkomen dat iemand tussen zwervers belandt bij het Leger des Heils. Hij schakelde de hulp in van Simon van Bockel van Schiphol Social Work, die Maria vandaag op de luchthaven ook opvangt. 'Wij springen in het gat als instanties zich niet meer verantwoordelijk voelen', zegt Van Bockel.

Ze vonden zorginstelling C&S in het Gelderse Rijswijk maanden geleden bereid Maria op te vangen. Maar omdat Maria geen verzekering en geen gemeentelijke inschrijving heeft, moet er eerst toestemming worden verleend door de gemeente Buren, waar Rijswijk onder valt. Na twee maanden overleg kreeg C&S dinsdag te horen dat er geen toestemming wordt verleend, omdat de gemeente deze plek niet geschikt vindt.

Met hulp en geld van de gemeente Buren kan ze over een week zeer waarschijnlijk alsnog terecht in de omgeving. Schiphol Social Works heeft ter overbrugging wat voor haar geregeld.

'Ze is te kwetsbaar en met haar overgewicht is het ook praktisch niet te doen in een nachtopvang', zegt Van Bockel. 'Haar situatie is zo uitzonderlijk, dat we op onze kosten voor deze keer maar een hotelletje voor haar hebben geboekt.'

De achternaam van Maria is bekend bij de redactie, maar wordt om privacyredenen niet vermeld.

Lees verder

'Ze hebben me alles afgenomen', zegt Len van Heest (59). Als baby van acht maanden kwam hij aan in Canada, nu is hij door een aangescherpte wet teruggestuurd naar Nederland. 'Canada was mijn enige thuis, daar ben ik uitgetrapt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden