reportage brasilia

‘Buitenlanders willen onze Amazone plunderen’

Een demonstrant staat met de tekst ‘Macron houd je mond’ voor de Franse ambassade in Brasilia. Beeld AFP

De meerderheid van de Brazilianen verafschuwt de vernietiging van de Amazone. Maar de rijke landen moeten ervan afblijven. 

‘De Amazone is van ons, niet van Europa!’ Voor het gemeentehuis van Blumenau, een kleine stad in het diepe zuiden van Brazilië, hebben zich zo’n honderd aanhangers van president Jair Bolsonaro verzameld. Nadat voor de derde keer in een uur tijd het volkslied is gezongen, neemt een blonde vrouw het woord. ‘Waarom zijn er zoveel NGO’s in de Amazone?’, schreeuwt ze in de microfoon. Ze geeft zelf het antwoord: ‘Omdat ze onze rijkdommen willen stelen!’

Zo’n 30 procent van de Brazilianen vindt de extreem-rechtse Jair Bolsonaro een goede president, een klein deel daarvan slikt al zijn uitspraken voor zoete koek. Net als Bolsonaro geloven zij dat milieuorganisaties een verborgen agenda hebben in de Amazone. ‘De NGO’s brengen in kaart welke mineralen in de grond zitten’, zegt Claudio Rodrigues, een 45-jarige boekhouder die op de demonstratie aanwezig is. ‘Die informatie spelen ze door aan Europa.’

Plunderen

De demonstratie, die in het hele land tienduizenden Brazilianen op de been bracht, was eigenlijk gericht tegen het Congres en het hooggerechtshof, instituten die er volgens Bolsonaro en zijn aanhangers alles aan doen regeren onmogelijk te maken. Maar door de oplopende internationale spanningen rondom de Amazone vroegen veel sprekers ook aandacht voor de ‘bedreiging van de nationale soevereiniteit’, en ‘buitenlanders die de Amazone willen plunderen’.

De zorgen zijn aangewakkerd door de Franse president Emmanuel Macron. Die uitte vorige week kritiek op Bolsonaro omdat deze te weinig zou doen om klimaatverandering tegen te gaan. Hij suggereerde dat de Amazone ‘een internationale status’ moest krijgen. Zondag laaide de ruzie verder op nadat Bolsonaro een seksistische opmerking over Macron’s vrouw Brigitte kracht bij zette. Maandag op de G7-top zei Macron dat Brazilië een president verdient ‘die geschikt is voor de baan’.

Op diezelfde top besloten de aanwezige landen achttien miljoen euro te doneren aan Brazilië om de Amazone te beschermen en de bosbranden te bestrijden. Aanvankelijk bedankte de Braziliaanse regering voor de eer, dinsdag liet Bolsonaro weten dat hij het geld alleen zal accepteren als Macron zijn excuses aanbiedt voor de beledigingen. Ook wil Bolsonaro dat Macron de soevereiniteit van Brazilië erkent, en zijn woorden over de ‘internationale status’ terugneemt. Later zei een woordvoerder van de president dat Brazilië het geld zou aannemen, maar alleen als het land dat naar eigen behoren kan uitgeven.

Kleuter 

Veel Brazilianen schamen zich voor hun president, die zich op Twitter en Facebook als een schreeuwende kleuter gedraagt. De meerderheid van de Brazilianen verafschuwt de vernietiging van de Amazone. Maar ook onder tegenstanders van Bolsonaro klinkt irritatie over de bemoeienis van Macron. Europa doet zelf bitter weinig om klimaatverandering aan te pakken, en Europese bedrijven spelen een grote rol bij ontbossing en vervuiling, ook in de Amazone. De 18 miljoen euro is in dat licht een nutteloze fooi, en op neo-koloniale arrogantie zit niemand te wachten.

In de Braziliaanse media wordt ook geklaagd over het romantische beeld dat in Europa bestaat over de Amazone. Alsof er alleen indianen en wilde dieren leven. In werkelijkheid behoort het Amazonegebied, met steden als Manaus en Belem, tot de gevaarlijkste regio’s van het land. Cocaïne uit Peru en Colombia wordt via de rivieren van de Amazone naar de noordkust vervoerd, vanwaar het verder wordt gesmokkeld naar Europa. Ook daar hoor je Macron niet over.

Dinsdag riep Bolsonaro de deelstaatgouverneurs uit de Amazone bij elkaar. De bijeenkomst was bedoeld om de bosbranden te bespreken, maar het probleem van ontbossing kwam slechts mondjesmaat aan bod. De heren hadden het vooral over de noodzaak meer ruimte te maken voor mijnbouw, landbouw en veeteelt, en beklaagden zich over de inheemse volkeren. ‘Die indianen spreken nauwelijks Portugees, maar hebben wel 14 procent van ons land in handen’, aldus Bolsonaro.

Goudmijn

De inheemse bevolking is Bolsonaro al heel lang een doorn in het oog. In de grondwet van 1988 hebben de indianen recht gekregen op het land dat van hun voorouders is geroofd. Ze hebben grote zeggenschap over de aan hen toegekende gebieden. Als de staat bijvoorbeeld een stuwdam wil bouwen op inheems grondgebied, of er een goudmijn wil exploreren, dan moet ze daarvoor toestemming vragen aan de bewoners.

In de inheemse gebieden vindt nauwelijks ontbossing plaats, dus hebben nationale en internationale milieuorganisaties de landstrijd van indianen in de Amazone omarmd. Veel inheemse volkeren hebben te maken met geweld van illegale houtkappers en mijnwerkers, en zijn blij met de steun van buiten. Bolsonaro noemt de NGO’s ‘communisten’, en kan het slecht verkroppen dat Macron de milieuorganisaties als bondgenoot beschouwt in de strijd tegen ontbossing.

Inmiddels is zo’n 14 procent van Brazilië in handen van inheemse volkeren, die ongeveer een half procent van de bevolking uitmaken. Een absurde situatie, vindt Bolsonaro. ‘De indianen belemmeren de ontwikkeling van Brazilië.’ Dinsdag kondigde hij aan deze week nog met een plan te komen om een einde te maken aan deze situatie. Hij lijkt de commotie rond ontbossing aan te willen grijpen om de inheemse reservaten aan te pakken, en af te rekenen met de NGO’s.

‘We moeten die achtergebleven regio gaan ontwikkelen’, vindt ook Plácido Valledares, een 70-jarige zakenman die op de demonstratie in Blumenau rondloopt. ‘Dat is de enige manier om de armoede in Brazilië aan te pakken.’ Valledares vindt dat het probleem van ontbossing ontzettend wordt overdreven: ‘Als je bomen kapt in de Amazone, groeien er binnen een paar jaar weer nieuwe’, beweert hij. ‘Dat komt door het tropisch klimaat, dat snappen European niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden