huizenmarkt wereldwijdgriekenland

Buitenlanders kopen Atheense huizen voor een visum, Griekse jongeren vissen achter het net

Griekenland verleidt investeerders tot het kopen van een huis in ruil voor een visum. De huizenmarkt krabbelt erdoor op, tot vreugde van huizenbezitters. Maar jonge huurders worden verjaagd. ‘Néé, we blijven niet in Athene.’

Rosa van Gool
Graffiti in een Atheense volkswijk: een investeerder viert zijn succes ten koste van de mindervermogenden om hem heen. Beeld Nicola Zolin
Graffiti in een Atheense volkswijk: een investeerder viert zijn succes ten koste van de mindervermogenden om hem heen.Beeld Nicola Zolin

Voor zijn appartement van 50 vierkante meter betaalt marketeer Spiros Kiprianos (39) 350 euro. Nog net acceptabel, vindt hij, maar het kostte hem lang dit huis te vinden; tot zijn 35ste woonde hij bij zijn ouders. Kiprianos en zijn vrienden zitten achter een ijskoffie op een terras in Koukaki, een van oorsprong volkse wijk dicht bij de Akropolis. ‘Stop AirBnB’, is in slordige graffitiletters op de vaalwitte muur van een appartementengebouw te lezen.

De dertigers, die allemaal in de buurt wonen, klagen eensgezind over de steeds hogere huren. Want terwijl Nederlanders alleen maar van de Atheense prijzen kunnen dromen, zijn de huren voor Grieken – zeker sinds de crisis – torenhoog in verhouding tot de lonen. De meeste mensen moeten van 700 euro per maand rondkomen, drie keer minder dan in Nederland.

De prijzen stegen de afgelopen jaren flink in Athene, zoals in veel Europese hoofdsteden, door de komst van Airbnb. Kiprianos weet dat zeker drie van de zestien appartementen in zijn gebouw voor vakantieverhuur worden gebruikt. Maar op de Griekse vastgoedmarkt speelt ook een andere factor mee. De huizen zijn bijzonder geliefd bij particuliere investeerders van over de grens.

Vooral Chinezen, Russen, Turken en Israëliërs kopen de laatste jaren veel Atheense huizen. Voor investeerders van buiten de Europese Unie kent Griekenland sinds 2014 een laagdrempelig en relatief betaalbaar residence-by-investment program, ook wel bekend als ‘Golden Visa’.

Veel landen (ook Nederland) geven verblijfsvergunningen aan investeerders, die zo een vijfjarig visum krijgen, waarmee ze zich in het land mogen vestigen en vrij kunnen reizen door de hele Schengenzone. De eisen aan de investeringen – minimumbedragen, vastgoed of juist alleen bedrijfsinvesteringen – verschillen per land. De Griekse tarieven behoren tot de laagste, de regels tot de eenvoudigste van Europa.

Vliegende kakkerlakken

De lage drempel mist zijn uitwerking niet. Griekenland is een van de populairste bestemmingen in Europa en haalt met de Golden Visa op jaarbasis zo’n 750 miljoen euro binnen. In 2018 vond ruim eenderde van alle Griekse vastgoedtransacties plaats in het kader van een gouden visum. De visumregeling is een belangrijke factor in het herstel na de eurocrisis, toen ongeveer een miljoen Grieken hun huis moesten verkopen en de prijzen kelderden.

Nog steeds is het eigen woningbezit groot – 75 procent heeft een of meerdere huizen, tegen 86 procent voor de crisis – dus hogere huizenprijzen zijn ook in het belang van de meeste Grieken. Tegelijkertijd verdiept door de stijgende prijzen de kloof zich steeds verder tussen huizenbezitters en veelal jonge huurders. Die laatste groep is veroordeeld tot slecht onderhouden en relatief dure huurwoningen.

‘Néé’, antwoorden Angelos Tsaousis (40) en Andromaca Papaioannou (38) daarom in koor, op de vraag of ze hun acht maanden oude zoontje Odysseas in Athene willen laten opgroeien. Ze huren in een oud appartementencomplex in het centrum van de stad, dat ze in de zomer zoveel mogelijk ontvluchten vanwege de verzengende hitte en ‘vliegende kakkerlakken’.

‘Er is sinds de jaren zestig amper iets aan onderhoud gedaan’, verzucht Papaioannou, op de bank in het ruime, gekoelde appartement van haar zus en zwager. Haar zwager groeide in deze buitenwijk op, nu woont hij met zijn eigen gezin in hetzelfde huis. Zo’n in de familie doorgegeven appartement is voor jonge Grieken praktisch de enige manier om aan een eigen woning te komen.

Angelos Tsaousis en Andromaca Papaioannou met hun drie maanden oude zoon in Athene.  Beeld Nicola Zolin
Angelos Tsaousis en Andromaca Papaioannou met hun drie maanden oude zoon in Athene.Beeld Nicola Zolin

Want op de koopmarkt valt niet te concurreren met de kapitaalkrachtige buitenlandse kopers. Volgens Papaioannou betalen die soms veel meer dan een huis waard is en drijven ze zo de prijzen op. ‘Ze kennen de markt niet en moeten hoe dan ook 250 duizend euro uitgeven om het visum te krijgen, dus het maakt ze misschien niet eens uit.’

Handige makelaars

Lang niet alle Golden Visa-investeerders vestigen zich ook echt in Athene. Ze verhuren het huis vaak weer aan Grieken, als Airbnb, of laten het leegstaan, vertelt architect en activist Tonia Katerini, in een buurtcafé in de anarchistische wijk Exarcheia. Ze woont er al 35 jaar, sinds haar studententijd, en zag de schoenmakers en kleermakers vooral het afgelopen decennium plaatsmaken voor toeristische winkels en restaurants.

Katerini zet zich in voor mensen wier huis wordt geveild vanwege schulden. Ze is ervan overtuigd dat een deel van de huizen, die bij zulke veilingen voor lage prijzen weggaan, in de portefeuille van handige makelaars belandt. ‘Ze kopen bijvoorbeeld een klein, oud appartement voor 70 duizend euro, laten het goedkoop renoveren en verkopen het voor 250 duizend euro aan een buitenlander.’

Brusselse kritiek

Ook in Brussel klinken steeds meer kritische geluiden over de Golden Visa-programma’s. Niet om het effect op lokale woningmarkten, maar vanwege de aantrekkingskracht op crimineel geld. Al in 2019 vroeg het Europees Parlement om afschaffing van de regeling. Nadat afgelopen oktober was gebleken dat Cyprus paspoorten verkocht aan criminelen, moest het eiland gedwongen stoppen met de Golden Visa.

In juni begon de Europese Commissie zelfs een juridische procedure tegen Cyprus en Malta vanwege corruptie rond de visa. Toch lijkt afschaffing op korte termijn onwaarschijnlijk, want niet alleen de Griekse economie, maar ook die van Spanje en Portugal kunnen de buitenlandse investeringen maar moeilijk missen.

Papaioannou en Tsaousis zijn in elk geval niet van plan Europees ingrijpen af te wachten. Sinds de geboorte van Odysseas fantaseert het stel steeds vaker hardop over een beter en goedkoper huis buiten de stad, in een dorp in de bergen.

Het probleem is hun werk: Papaioannou werkt bij een ngo, Tsaousis is filmproducent. Daarmee zijn ze gebonden aan Athene, waar meer dan eenderde van de tien miljoen Grieken woont en waar werk voorhanden is. Buiten de stad is toerisme vrijwel de enige inkomstenbron, maar dat is sinds de pandemie een onzekere gebleken. Toch overweegt Papaioannou een carrièreswitch, puur om een vertrek uit Athene mogelijk te maken. ‘Ik wil een behoorlijk huis voor mijn kind.’

Golden Visa

In Griekenland geeft de aankoop van een appartement van minimaal 250 duizend euro recht op een ‘gouden visum’. Dat garandeert de investeerder vijf jaar wonen en vrij reizen in de EU. Die rechten gelden ook voor een partner, eventuele ouders en kinderen tot 21 jaar.

Sinds 2014 kregen 26.123 investeerders en familieleden op deze manier een Grieks visum. De vergunning wordt elke vijf jaar automatisch verlengd zolang de investering bestaat, maar wie in Griekenland gaat wonen heeft na zeven jaar ook recht op een paspoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden