Buitenlandbeleid: terug achter de dijken of niet?

Er valt veel te kiezen op 15 maart. Vandaag deel 3 van een serie: wat is volgens de partijen de rol van Nederland in het buitenland?

Rutte en Poetin. Hoe gaat Nederland zich straks tegenover de Russische president opstellen? Beeld anp

Het beeld wordt er vaak bijgehaald zodra het gaat om de rol die Nederland in het buitenland zou moeten spelen: zijn we de koopman of de dominee? Anders geformuleerd: moeten we in ons buitenlandbeleid vooral inzetten op het eigen economische- en veiligheidsbelang, of gaat het vingertje omhoog bij misstanden en houdt Nederland ook vast aan het belang van minderbedeelden?

De uitersten zijn goed zichtbaar in de verkiezingsprogramma's. Aan de ene kant van het spectrum staat de PVV, die buitenlands beleid afdoet met 'Nederland uit de EU', 'grenzen dicht' en 'geen geld meer naar ontwikkelingshulp'. Hierna volgt VNL, dat 'geen hulp, maar handel' wil.

Ook de VVD toont zich een ware koopman. De partij wil vooral actief zijn in landen 'waar onze belangen op het spel staan'. Het is zeker niet de bedoeling dat Nederland zich 'terugtrekt achter de dijken', want de partij wil ambassades versterken in landen waar economische kansen of juist bedreigingen liggen. Thema's waar de VVD zich op concentreert, zijn veiligheid, migratie, terrorisme en handel.

Dat betekent dat 'mensenrechten niet bepalen met welke landen we relaties onderhouden'. Er wordt samengewerkt in Europees verband, bijvoorbeeld om de gezamenlijke buitengrenzen te beschermen.

Helemaal aan de andere kant van het spectrum staat de Partij voor de Dieren, die 1 procent van het bruto nationaal inkomen aan ontwikkelingshulp wil besteden en zich wil richten op 'de belangen van de mensen daar en niet van het Nederlandse bedrijfsleven'. Ook GroenLinks wil dat het buitenlandbeleid 'is gericht op eerlijke verdeling'. Hierbij krijgen mensenrechten- en ontwikkelingsdiplomatie nadrukkelijk voorrang boven economische diplomatie.

Eenzelfde geluid is te horen bij Denk en de PvdA. Volgens de laatste partij is Nederland 'uitzonderlijk bevoorrecht' en 'dat brengt verantwoordelijkheid met zich mee', want 'iedereen heeft recht op een menswaardig bestaan'. Ook D66 wil proberen de wereld 'mede vorm te geven' en daarbij vormt 'rechtsorde, veiligheid, mensenrechten en democratie een startpunt'.

De SP, CDA SGP en ChristenUnie zijn iets terughoudender. Zij willen hun bijdrage leveren aan een betere wereld, maar leggen meer nadruk op veiligheid en/of economische belangen. Bij de SGP en de CU is godsdienstvrijheid een speerpunt in het buitenlandbeleid.

Het Centraal Planbureau heeft uitgerekend hoeveel partijen willen uittrekken voor ontwikkelingssamenwerking. VNL wil 4,2 miljard euro op deze post bezuinigen, gevolgd door de VVD, die 2,9 miljard van het budget schrapt, maar wel 0,2 miljard beschikbaar stelt voor 'opvang in de regio' van vluchtelingen.

Denk en GroenLinks willen juist 2,1 miljard extra uitgeven. Zij worden op de voet gevolgd door de PvdA: 2 miljard extra. D66 en ChristenUnie zitten met 1,1 miljard en 1 miljard in het midden, en daarna volgen SP (0,5 miljard extra), CDA (0,2) en SGP (0,2).

De linkerpartijen benadrukken dat hun 'zendingsdrang' helemaal niet in strijd is met het Nederlandse belang. 'De koopman en de dominee vullen elkaar juist aan', zegt GroenLinks kandidaat-Kamerlid Bram van Ojik. 'Sociale misstanden veroorzaken instabiliteit, dat zie je nu bijvoorbeeld goed in de Arabische wereld, en dat maakt de investering van een koopman niet er niet zekerder op.'

Volgens partijen aan de rechterkant leidt het morele vingertje van links nergens toe. 'Je moet realistisch zijn over wat wij andere landen nog kunnen leren', zegt Han ten Broeke, buitenlandwoordvoerder van de VVD.

Het milieu: alles bij het oude of op de schop?
Wat zijn de groene voorstellen van de partijen? Lees hier deel één van de serie.

De zorg: alles uit de pot of ieder voor zich?
wat willen partijen met de zorg? Lees hier deel twee van de serie.

Beeld de Volkskrant

Ten Broeke gelooft ook niet dat 'je met traditionele hulp landen tot ontwikkeling kunt brengen'. 'We hebben geprobeerd er meer grip op te krijgen, maar het was waden door dikke modder.'

Volgens Van Ojik, die verwijst naar landen als Ghana, waar Nederland nu handel mee drijft, is ontwikkelingssamenwerking 'zeker geen bodemloze put'. 'Gebrek aan perspectief is hét motief voor economische vluchtelingen om hun heil elders te zoeken' en 'het in ons eigenbelang om te investeren in zaken als onderwijs en mensenrechten'.

Waar beide woordvoerders het wel over eens zijn, is dat buitenlandbeleid (tijdens verkiezingen zelden een thema waar de kiezer zijn stem door laat bepalen), deze keer een zwaardere rol kan spelen in het stemhokje. Internationale ontwikkelingen zijn steeds meer verknoopt geraakt met zaken als identiteit, veiligheid en economische belangen: thema's die deze ronde een grote rol spelen bij de campagne. Voor degene die dat wil meewegen, valt er zeker iets te kiezen. Alle partijen hameren op het Nederlandse belang, maar leggen daarbij heel andere accenten.

Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel is de ChristenUnie verkeerd ingedeeld. De partij maakt niet 0,1 miljard vrij voor ontwikkelingssamenwerking maar 1,0 miljard. Daardoor is de ChristenUnie ook in de grafiek in het verkeerde rijtje gekomen. De CU hoort naast D66 te staan, die 1,1 miljard reserveert, en hoort daarmee bij de groep die in haar buitenlandbeleid minder nadruk legt op handel en meer accent legt op het belang voor minderbedeelden. 'Dat is de afgelopen jaren juist een speerpunt geweest', aldus de partij vrijdag in een toelichting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden