Buitengebied is het wachten moe

Als het aan Eurocommissaris Neelie Kroes (ict) ligt, hebben alle Europeanen in 2020 toegang tot breedbandinternet. Maar of dat gaat lukken, is de vraag. De trage opmars van het snelle internet in de buitengebieden van Nederland voorspelt weinig goeds. Door

Ouderwets schoolkrijt zal je niet snel vinden op basisschool Elshof. De 250 jaar oude school in het Overijsselse Wijhe gaat graag met zijn tijd mee en schafte daarom een paar jaar geleden digitale schoolborden aan. Waar de groene en zwarte krijtborden vroeger slechts konden worden gebruikt als klassikaal kladblok, bieden de op internet aangesloten digiborden veel meer mogelijkheden. Het tonen van filmpjes ter ondersteuning van de lesstof en het klassikaal spelen van educatieve spelletjes zijn slechts twee van de vele mogelijkheden.


Als er geen adder onder het gras zat, was het een idyllisch, digitaal sprookje. Kink in de kabel is echter de breedbandverbinding. Of beter: het ontbreken daarvan in het buitengebied van Wijhe, waar de school staat. Voor de toe- en afvoer van bits en bytes is Elshof aangewezen op de koperdraad die KPN decennia geleden aanlegde voor telefoonverkeer. En met zo'n ouderwetse verbinding heeft een digitaal schoolbord weer erg veel weg van het krijtbord uit vroeger tijden.


In haar werkvertrek annex lerarenkamer vertelt schooldirecteur Sieny Littink wat de consequenties daarvan zijn: 'Als we school-tv willen kijken in het ene lokaal, moeten we zorgen dat het digibord in de andere lokalen uit staat. Als leraren zeggen we dan tegen elkaar: ik gebruik het digibord het komende kwartier even, kunnen jullie alle computers zo lang niet gebruiken? Als je dat niet doet, loopt de boel constant vast. Voor je het weet, zit je met z'n allen een kwartier naar stilstaand beeld te kijken, met zo'n zandlopertje erin.'


Liberalisering

Hoe verwonderlijk het verhaal van Littink anno 2012 ook mag klinken, Wijhe is niet de enige plek in Nederland waar breedband eerder een verre toekomstdroom is dan een techniek binnen handbereik. Tussen de 300-en 500 duizend huishoudens moeten het in Nederland doen met bijzonder lage downloadsnelheden van maximaal 1 megabit per seconde. Een paar honderd bedrijventerreinen is hetzelfde lot beschoren. Ter illustratie: de gemiddelde downloadsnelheid voor heel Nederland ligt rond 20 megabit per seconde.


De woningen en kantoren die niet over snel internet beschikken, staan in de buitengebieden, vertelt Frans Schrijver. De ex-kabelman begon een paar jaar geleden als zelfstandig consultant in de breedbandwereld en houdt zich nu onder meer bezig met de buitengebieden. Volgens hem speelt de problematiek onder meer in de provincies Overijssel, Drenthe, Brabant, Friesland en Groningen. Als voorbeeld noemt hij de gemeente Ommen. Daar moet een kwart van alle inwoners zijn digitale behoeften bevredigen met een verbinding die in de randstad vijftien jaar geleden al traag mocht worden genoemd.


De consultant noemt het ontbreken van volledige dekking een onbedoeld gevolg van de liberalisering van de telecommarkt. 'De concurrentie tussen KPN en de kabelbedrijven heeft Nederland de beste breedbandverbindingen in Europa bezorgd, maar die concurrentie werkt niet vanzelf in buitengebieden. De aansluiting van die laatste 5 procent kost door de hoge graafkosten gewoon te veel (zo'n 3.000 euro per huishouden, tegen een paar honderd euro in de stad, red.). Net als bij het riool en andere voorzieningen moet de overheid hier ingrijpen. Anders komt er geen breedband.'


Ambitieuze plannen

Het is een opvallend geluid in het licht van de ambitieuze breedbandplannen die eurocommissaris Neelie Kroes (ict) heeft geformuleerd in haar Digitale Agenda. Als het aan Kroes ligt, moeten alle burgers van Europa in 2020 toegang hebben tot internet met een downloadsnelheid van minimaal 30 megabit per seconde. En met 'alle' bedoelt Kroes echt alle: van mensen in de dichtbevolkte Europese binnensteden tot en met de bewoners van Europa's verste buitenposten. Allemaal omdat breedbandinternet zou bijdragen aan economische groei en we wat de Europese Commissie betreft met snel internet niet mogen achterlopen op wereldleiders als Zuid-Korea en Japan.


Maar als het graven van een paar geulen in de zachte grond van het dichtbevolkte Nederland al te kostbaar is voor telecomoperators, hoe zal het dan gaan met de verspreiding van breedband in landen als Spanje en Polen?


In eerste instantie is het aan de markt om breedbandinternet 'uit te rollen', laat Kroes via haar woordvoerder weten. Aangezien de eurocommissaris ook ziet dat de markt nog niet overal optimaal functioneert, werkt ze aan plannen die daar verandering in moeten brengen. Het investeren in de verspreiding van snel internet moet worden aangejaagd. 'En waar de markt uiteindelijk niet in actie komt, is een rol weggelegd voor de publieke sector.'


Kroes wijst op de zogenaamde Connecting Europe Facility (CEF) waarvoor de Europese Unie tussen 2014 en 2020 50 miljard euro beschikbaar stelt, voor investeringen in de ontwikkeling van digitale infrastructuren. Een budget overigens dat zwaar onder druk staat. Ook nationaal en lokaal zijn dergelijke fondsen beschikbaar, aldus Kroes, die tevens zegt te werken aan eenvoudiger toegang tot al die publieke gelden.


De eurocommissaris erkent dat de uitdagingen in andere Europese landen veel groter zijn dan in Nederland, maar denkt niettemin dat de doelstellingen van haar Digitale Agenda haalbaar zijn.


In veel Nederlandse buitengebieden willen inwoners de acties van het bedrijfsleven of de overheid niet afwachten. Daar verenigen buurten, dorpjes en gemeenten zich in allerhande samenwerkingsverbanden om breedbandinternet dan maar zelf in huis te halen.


Zelf regelen

In de Brabantse gemeente Heeze-Leende richten enthousiastelingen met dat doel de coöperatie HSLNET op en in het Groningse Veendam is de stichting SKV Breedband actief. In Wijhe en omstreken onderzoekt de werkgroep SallandBreed de mogelijkheden om de regio digitaal een duw in de goede richting te geven.


Op een steenworp afstand van basisschool Elshof in Wijhe, in wat vroeger de plaatselijke bakkerij was en nu zijn woning, vertelt de gepensioneerde Jan van Sandwijk enthousiast over de activiteiten van SallandBreed, waarin hij een actieve rol vervult. In de eerste plaats omdat hij zelf graag breedbandinternet wil en daarnaast omdat de wijde omgeving er volgens hem van zal profiteren.


'Je hoort veel over zorg op afstand. Dat is juist in deze buitengebieden een interessante oplossing, maar daar heb je wel breedband voor nodig. En denk bijvoorbeeld ook aan ondernemers. Zonder een snelle internetverbinding zullen sommige bedrijven hier op den duur vertrekken of ervan afzien zich hier te vestigen.' Over zijn persoonlijke situatie zegt hij: 'Ik kom uit de filmwereld. Ik zou thuis graag naar hd-films willen kijken, maar met de snelheden die we hier halen, kun je dat vergeten.' Lachend: 'Zelfs als de wind gunstig staat, komen we niet boven de 5 megabit uit.'


Heel erg vindt hij het niet dat hij het samen met andere lokale enthousiastelingen allemaal zelf moet regelen. Hij heeft er zelfs wel lol in, zegt Van Sandwijk. Dat neemt echter niet weg dat hij wat stekelig wordt van een reactie die hij nog steeds vaak hoort. 'Veel mensen zeggen: 'In de buitengebieden wonen toch alleen maar rijke lui die het westen hebben verlaten om van hun rust te genieten. Als je daarvoor kiest en geld hebt om zo'n stap te zetten, dan kan je ook best het geld op tafel leggen om zelf een aansluiting te regelen.' Geërgerd: 'Alsof hier niet heel veel mensen wonen die hier geboren en getogen zijn en zij minder recht zouden hebben op goede voorzieningen dan mensen in de Randstad.'


Het is een bijzin in zijn betoog, want Van Sandwijk blijft vóór alles een enthousiasteling. 'We zijn in een mooie cowboywereld terechtgekomen', vertelt hij. SallandBreed lobbyt bij gemeente en provincie voor geld, praat met geulengravers en bekabelingsbedrijven over prijzen en krijgt notarissen en fiscalisten over de vloer om te praten over de beste bedrijfsvorm voor het eigen netwerk. Tegelijkertijd proberen Van Sandwijk en de zijnen bij de KPN's en Ziggo's van deze wereld te achterhalen wat voor kabels er al door het gebied lopen en of SallandBreed haar netwerk daarop aan mag sluiten. Dat laatste verloopt moeizaam; de telecombedrijven zijn volgens Van Sandwijk nauwelijks bereid mee te werken.


Concurrentievervalsing

De gemeente en de provincie willen wel graag een bijdrage leveren, maar zijn deels gebonden aan regelgeving. 'Als in het gebied al een commerciële partij actief is - in sommige dorpskernen hier in de buurt is Ziggo dat - wordt overheidssubsidie gezien als concurrentievervalsing. Ook als die partij niet van zins is haar netwerk verder uit te breiden, zoals hier het geval is.'


Een woordvoerder van Ziggo zegt in de buitengebieden te ijveren voor samenwerking van alle partijen 'om door middel van synergie tot kostenreductie te komen'. Dat dat in Wijhe nog niets heeft opgeleverd, komt volgens hem 'doordat niet alle partijen voldoende wilden meedoen. Daardoor is dit zeer onrendabele project niet doorgegaan.'


Van Sandwijk laat zich ondertussen niet ontmoedigen. Binnenkort komt er 100 duizend euro vrij aan provinciale subsidies, weet hij. SallandBreed zal proberen een deel van dat geld te bemachtigen om de kosten van al het uitzoekwerk te dekken. Ook kijkt de club naar een pot met 65 miljoen euro die de provincie beschikbaar stelt voor plekken waar nog helemaal geen internetaanbieder actief is.


'In 2013 hebben we hier in Salland breedband', zegt Van Sandwijk stellig. En een paar jaar later, als het bedrijf goed draait, verkopen we het gewoon aan een telecombedrijf. Eigenlijk precies zoals dat is gegaan met de oude, kleine, lokale, kabelbedrijven. Die werden ook eerst lokaal opgericht en later aan elkaar geknoopt en doorverkocht. Zo is Ziggo ontstaan. Dat is nu een beursgenoteerd bedrijf.'


Foto


Frans Schrijver internetconsultant


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden