Buitenbeentje

Natuurlijk, soms doet George Clooney nog wel een 'fun thing', maar te gemakkelijke kaskrakers kunnen hem niet echt meer bekoren....

George Clooney is een allemansvriend. Een makkelijke prater bovendien. Altijd vol zelfspot. Een ster? 'A stoooooopid, goofball film star', zul je bedoelen.

Altijd een anekdote paraat. Over ER, die hem halverwege de jaren negentig wereldfaam bracht, vertelt hij ook nu nog alsof hij er nog nooit over heeft verteld. Over de bazen van studio Warner Bros. die de proefvertoning van de ziekenhuisserie niet bepaald waardeerden. Te veel personages, luidde het oordeel. Te veel medisch jargon. En geen uitleg. Clooney: 'De screening was een ongelooflijke ervaring. Maar na afloop werd er alleen maar op de regisseur gescholden: ''What the fuck did you do with our two million dollars?'' Dat werk.'

Clooney (41), in Amsterdam om de sciencefictionfilm Solaris te promoten, en dus beschikbaar voor een gesprek van 25 minuten, kan er nu hard om lachen. De bobo's zaten er naast. ER werd een van de succesvolste televisieseries aller tijden, en de acteur uit Kentucky kwam definitief uit de schaduw van zijn beroemde vader, een talkshowhost uit Cincinnati. Hij wil maar zeggen: soms moeten acteurs, regisseurs en studio's risico's nemen. Ironisch: 'Het zou best kunnen dat mensen óók komen als je de lat hoger legt dan de miljoenste sequel van ConAir.'

George Clooney, in 1997 door People Magazine gekozen tot Sexiest Man Alive, is in Hollywood een alternatieveling. Na zijn aandeel in de kaskraker Batman & Robin (1997) wist hij: dit nooit meer. 'Als het goed met je gaat, kom je in een wedloop terecht. Je gaat zelf geloven dat meer beter is. Hoge gages, grote budgetten. Totdat ik op de première van Batman & Robin dacht: hier zou ik zelf nooit naar toe gaan.'

Het is killing, zegt hij, een film te verkopen die je zelf minacht. Fnuikend voor de eigenwaarde, en voor het fysieke gestel. Om die reden stapte hij uit Wild Wild West. 'Ik las het script, en dacht: dit wordt een ramp.' Het contract - twaalf miljoen dollar voor drie maanden werk - werd ingeleverd.

Natuurlijk; soms doet hij nog wel eens een 'fun thing', zoals The Perfect Storm - goed voor een honorarium van twintig miljoen. Met dat geld kan hij weer dingen doen die hij echt leuk vindt. Films van regisseurs met een eigen stem. Zoals David O. Russell, de eigenzinnige maker van Three Kings, een Golfoorlog-satire waar geen studio zich aan waagde totdat Clooney zijn sterrenstatus eraan verbond. Tot zijn helden behoren ook de regisserende broers Joel en Ethan Coen. In O Brother Where Art' Thou? - vrij naar Homerus - speelt Clooney met zijn imago van mooie jongen; zijn personage, een ontsnapte gevangene die sprekend op Clark Gable lijkt, is constant in de weer met gel en een haarnetje.

Weg van het formulewerk is de opdracht die Clooney zichzelf heeft gegeven. De komende week bereikt die missie een nieuw hoogtepunt. Solaris is misschien wel zijn minst commerciële film, gemaakt door regisseur Steven Soderbergh, met wie Clooney ook Out of Sight en Ocean's Eleven maakte en met wie hij de productiemaatschappij Section 8 bestiert. Section 8 is leverancier van eigenzinnige films als Christopher Nolans Insomnia en Far from Heaven van Todd Haynes.

Makkelijk is Solaris niet, erkent Clooney. Het is een remake van de gelijknamige film uit 1972 van de Russische regisseur Andrej Tarkovski. Beide zijn gebaseerd op de roman Solaris van de Poolse sciencefictionschrijver Stanislav Lem.

In Solaris wordt de psycholoog Chris Kelvin (Clooney) in de verre toekomst naar een ruimtestation gestuurd rond de planeet Solaris. Deze planeet, geheel bedekt door een oceaan, is al jaren een raadsel voor de wetenschap: ze lijkt zich te gedragen als een levend organisme, maar niemand is er ooit in geslaagd contact te leggen. Op het station wonen nog twee wetenschappers. Een derde heeft vlak voor zijn aankomst zelfmoord gepleegd.

Het leven op het station heeft zo zijn eigen regels. Na een nacht slapen wordt Kelvin wakker met zijn geliefde naast zich - en dat terwijl zij al jaren dood is. Gaandeweg begint Kelvin aan haar te wennen. Hij pikt zelfs zijn oude relatie weer op. De kernvraag: wie is zij, en wat wil Solaris vertellen door haar te sturen?

In het boek van Lem loopt dat probleem uit op quasi-wetenschappelijke bespiegelingen over de planeet als een hogere intelligentie, die door de mens nooit begrepen zal worden. Tarkovski concentreerde zich in zijn drie uur durende regie op de existentiële nachtmerrie waarin Kelvin terechtkomt.

De film van Soderbergh duurt slechts anderhalf uur, de decors zijn hypermodern, en de soundtrack is gelikt. Toch is hij nog altijd mystiek. De aandacht is alleen meer op de relatie tusen Kelvin en zijn overleden geliefde komen te liggen. Op de vraag of Kelvin haar moet achterlaten of bij haar moet blijven. Een antwoord wordt niet gegeven.

Clooney: 'De film stelt vragen. Is er leven na de dood? Overwint de liefde echt alles? En: stelt ons geheugen de dingen mooier voor dan ze waren, en is dat dan belangrijk? Ik vind dat interessante dilemma's. Steven zei me: ''Iedereen die uit de bioscoop komt, heeft waarschijnlijk een ander antwoord. En iedereen heeft gelijk.'' Dat trok me over de streep.'

Het resultaat is een film die in de Verenigde Staten lovend werd onthaald door de critici, maar de bezoekcijfers vielen tegen. 'Het grote publiek wil dat alles voor ze wordt opgelost.' Het maakt hem niet zoveel uit, zegt hij. 'Dat is het risico als je films niet om het geld maakt, maar omdat je het per se wilt doen. Alleen: de volgende keer is het weer moeilijker zo'n film van de grond te krijgen.'

Een week later, in Berlijn, heeft Clooney nóg een gedachte ontwikkeld over de lage bezoekcijfers van Solaris in Amerika. Hij wijst naar distributeur en filmstudio 20th Century Fox, die de verkeerde marketingcampagne zou hebben gevolgd. 'Je moet natuurlijk niet doen alsof het een romantische komedie is.'

Op de persconferentie valt Clooney ook uit zijn toffe rol als een Turkse journalist aan Steven Soderbergh vraagt waarom hij zo'n saaie film heeft gemaakt. 'You just wanted to get up and be a rat, you know that?', antwoordde Clooney. 'What a jerk!' Waarna toch weer snel de lach volgt, die hij als kind al hanteerde toen hij Nat King Cole nadeed.

Op het festival van Berlijn ging ook Clooney's regiedebuut in première. Confessions of a Dangerous Mind, bekroond met de Zilveren Beer voor de beste acteur (Sam Rockwell), is een vrolijke en tegelijk ook onheilspellende verfilming van de autobiografie van de Amerikaanse televisieproducer Chuck Barris (de bedenker van The Dating Show/Op goed geluk), die beweert een dubbelleven te hebben geleid: hij zou in zijn vrije tijd CIA-huurmoordenaar zijn geweest achter het IJzeren Gordijn. 'Mensen komen de bioscoop uit en denken: heeft hij het nou wel of niet gedaan?'

Met het uitbundig gestileerde Confessions of a Dangerous Mind zet Clooney opnieuw een stap richting het arthouse-circuit, al zegt hij zelf niet in dergelijke termen te denken. Hij wil films maken 'zoals eind jaren zestig, begin jaren zeventig', toen commercie en een eigen signatuur nog hand in hand gingen. 'Harold and Maude, Bonnie and Clyde, All the President's Men. Dát waren toen Hollywoodfilms. Nu zouden het onafhankelijke producties zijn. Ik wil proberen dergelijk werk weer mainstream te maken.'

Confessions of a Dangerous Mind mengt de paranoia van de Koude Oorlog met de ironie van het heden. Maar de film - met Clooney, Julia Roberts ('vriendendienstje'), Drew Barrymore én Rutger Hauer in opzienbarende rollen - staat ook nadrukkelijk in een traditie, legt Clooney uit. 'Ik heb excuses gestuurd naar regisseurs als Mike Nichols en Sydney Lumet, vrienden van me. Ik schreef: ik heb dit shot van jullie gestolen. Sorry. Ze schreven terug dat ze zich de shots helemaal niet meer konden herinneren. Ik heb de brieven ingelijst en opgehangen.'

Het zijn ingewikkelde tijden om gedurfde films te maken, voegt hij toe. Niet alleen omdat het grote publiek er te lui voor is, ook door de politieke situatie. De dreigende oorlog in Irak drukt zijn stempel op Hollywood: 'Three Kings zou nu niet meer gemaakt kunnen worden, no way.'

Clooney tobt over de rol die de Verenigde Staten momenteel spelen. 'Ik ben opgevoed als een liberale democraat.' Daarom spreekt hij zich in interviews voortdurend uit tegen het Amerikaanse buitenlandbeleid en tegen de oorlog, en parodieert hij met plezier George Bush, 'een nog slechtere president dan Ronald Reagan'.

Dat engagement valt slecht in zijn thuisland. Toen hij over 11 september zei dat Amerika ook beter naar zichzelf moet kijken, werd hij door conservatieve media afgeschilderd als anti-Amerikaan die geen gevoel had voor het leed dat de slachtoffers van de terroristische aanslagen was aangedaan. Clooney, die in een ver verleden journalistiek studeerde: 'Waanzin. Als je niet vóór de oorlog bent, ben je niet meteen tegen Amerika. Ik ben ook een patriot. Daarom maak ik me juist zo druk over mijn land.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden