Wie is Syriëganger Yago R.?

Buitenbeentje uit de Arnhemse middenklasse vond een nieuw thuis onder jihadisten

Yago R., de veroordeelde Syriëganger die graag zou terugkeren naar Nederland, radicaliseerde in zijn Arnhemse jeugdjaren. Hij was een buitenbeentje en bezocht de Al Fath-moskee. Daar zeggen ze hem niet te kennen.

De binnenstad van Arnhem. Yago R. bracht zijn jeugd door in de Gelderse hoofdstad. Beeld Marcel van den Bergh
De binnenstad van Arnhem. Yago R. bracht zijn jeugd door in de Gelderse hoofdstad.Beeld Marcel van den Bergh

‘Yago heet hij?’, zo vraagt Rachid El Messaoudi. Hij staat, gestoken in een bruine djelleba, achter de kassa in het inpandige groentezaakje van de Arnhemse Al Fath-moskee. ‘Ik zou het echt niet weten. Er komen zoveel mensen hier bidden, je kunt niet iedereen onthouden.’

Een goed beeld krijgen van Syriëganger Yago R. is lastig. Familieleden van de 26-jarige R. weigeren elk contact met media. Arnhemse moslims kunnen zich R., die inmiddels gevangen zit bij Koerdische rebellenstrijders in Noord-Syrië, nauwelijks herinneren. Ook voor maatschappelijk werkers die goed op de hoogte zijn van de Arnhemse Syriëgangersproblematiek is R. een groot vraagteken. Uit het weinige dat wel bekend over hem is, komt het beeld naar voren van een buitenbeentje uit een seculier middenklassemilieu dat een nieuw thuis vond bij radicale moslims uit de Arnhemse achterstandswijken.

‘Die Yago kan niet door deze moskee zijn geradicaliseerd’, zegt El Messaoudi, een jongere broer van Al Fath-moskeevoorzitter Moustafa El Messaoudi. ‘In de tijd dat hij hier moet zijn gekomen, hadden we nog zo’n imam van de oude stempel die alleen voorging in het gebed en verder niet zoveel deed.’

In een recent interview met de Volkskrant vertelde R. dat hij voor zijn uitreis in 2014 ‘bijna dagelijks’ met vrienden van Marokkaanse afkomst naar ‘een Marokkaanse moskee’ in Arnhem ging. Dat kan maar één moskee zijn geweest: de veertig jaar oude Al Fath-moskee aan de Van Oldebarneveldtstraat die vooral door Marokkaanse Nederlanders wordt bezocht en bestuurd. De enige andere Marokkaanse moskee in Arnhem, de Nour al Houda, ging pas in 2015 open.

De Al Fath-moskee aan de Van Oldebarneveldtstraat in Arnhem. Beeld Marcel van den Bergh
De Al Fath-moskee aan de Van Oldebarneveldtstraat in Arnhem.Beeld Marcel van den Bergh

Al Fath is bovendien dezelfde moskee die ook bezocht werd door andere Arnhemse Syriëgangers van overwegend Marokkaanse afkomst. Ook een vijftal Arnhemmers dat vorig jaar september werd gearresteerd vanwege het beramen van een terreuraanslag was er vaak te vinden.

Aan hen heeft El Messaoudi wel enige herinneringen. ‘Ze bleven nooit in de moskee hangen. Na het gebed waren ze vaak gauw weer weg. Ik denk dat ze hun ideeën ergens anders vandaan haalden.’

‘Ik ken veel van de Arnhemse Syriëgangers van jongs af aan, maar Yago is nooit op mijn radar verschenen’, zegt maatschappelijk werker El Abbes Ouali. ‘Ik ken zijn ouders niet, weet niet op welke school hij heeft gezeten of welke moskee hij bezocht, en heb nooit over hem horen praten.’

Atypische achtergrond

Ouali vermoedt dat R. vanwege zijn atypische achtergrond nauwelijks bekend is bij mensen met zicht op de Arnhemse Syriëgangers. De meesten van hen groeiden op in achterstandswijken als Presikhaaf en Malburgen. Ze komen uit gebroken gezinnen, hebben laaggeschoolde ouders, en leidden niet zelden een crimineel bestaan voordat ze radicaliseerden.

R. komt uit het ‘betere’ De Laar, een witte Arnhemse middenklassewijk met ruime twee-onder-een-kapwoningen. Hier groeide R. op in een stabiel gezin met een Indonesische vader en een Nederlandse moeder, die nog altijd bij elkaar zijn, en een jonger zusje. Vader is consultant in de bouw. Moeder werkt bij een werkgeversorganisatie. Zusje studeert scheikunde aan de universiteit. R. is daar net onder blijven steken en zegt te zijn opgeleid tot lasser.

Laar, de middenklassewijk waar Yago R. opgroeide. Beeld Marcel van den Bergh
Laar, de middenklassewijk waar Yago R. opgroeide.Beeld Marcel van den Bergh

Het zijn niet bepaald de omstandigheden waarin islamitische radicalisering gedijt. Wel heeft R. jarenlang een relatie met een moslima voor wie hij zich tot de islam bekeert. Voor zijn ouders is dat geen probleem, die accepteren zijn bekering. Als de relatie uiteindelijk klapt, blijft R. vasthouden aan de islam en verdiept zich verder in de leer. Hij breekt zelfs met islamitische vrienden die ‘niet op het goede pad’ zitten en zich alleen maar bezighouden met meisjes en feestjes. Dat brengt hem naar de Al Fath-moskee, waar hij in contact komt met andere jongens die strikter zijn.

Arnhemse Syriëgangers die de Al Fath-moskee bezochten, vertrokken vooral in de loop van 2013 naar Syrië om er voor de jihad te vechten. R. kiest aanvankelijk een ander pad. Hij verhuist naar Rotterdam. Volgens een woordvoerder van de gemeente Arnhem, die in nauw contact staat met R.’s familie, was dat ‘vanwege studie’. Aan welke instelling R. in Rotterdam studeerde, is onbekend.

Een ‘identiteitscrisis’

Erg lang heeft R. in elk geval niet gestudeerd in Rotterdam. Een ‘identiteitscrisis’ – hij voelt zich als moslim niet geaccepteerd in Nederland – en het lijden van zijn Syrische ‘moslimbroeders’ doen hem besluiten Nederland achter zich te laten. Nadat zijn vader hem voor vermist heeft opgegeven, doorzoeken agenten R.’s woning in Rotterdam en vinden er een zwarte jihadistische vlag en ander materiaal – dvd’s, cd’s, papieren – dat in de richting wijst van islamitische radicalisering. Op dat moment bevindt R. zich al in Turkije en haalt een paar keer geld uit de muur in Gaziantep, een stad bij de Syrische grens. Daarna steekt hij de grens over om zich te vestigen in het kalifaat van terreurorganisatie Islamitische Staat

In de loop van 2014 en 2015 heeft R. nog enkele keren contact met zijn vader en andere familieleden. Hij stuurt ze foto’s van zichzelf in militaire kleding en zegt dat hij ‘aan de goede kant’ vecht. Het zijn uitwisselingen waarmee justitie makkelijk kan bewijzen dat R. lid is van een terroristische organisatie. In juli 2018 wordt R. dan ook bij verstek veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf.

Huwelijk met vijftienjarig meisje

Als we R. mogen geloven dan was zijn leven in het kalifaat een aaneenschakeling van verschrikkingen. R. trouwde er met een minderjarig meisje, de vijftienjarige Shamima Begum uit Engeland. Met haar kreeg hij twee kinderen die vroeg kwamen te overlijden, naar R.’s zeggen door ondervoeding. In Raqqa, het vroegere IS-bolwerk, zou hij door IS gemarteld zijn omdat men in hem een spion voor de Nederlandse overheid vermoedde. En in Baghouz, het laatste restje kalifaat in Syrië, zou hij vooral bezig zijn geweest om uit de handen te blijven van IS’ geheime dienst. Die waren naar hem op zoek omdat hij ‘per ongeluk’ iets verkeerd over de profeet Mohammed zou hebben gezegd.

‘Ik heb jaren van mijn leven weggegooid’, zo blikte R. berouwvol terug in het interview met de Volkskrant. ‘Mijn ouders, familie, ik heb iedereen pijn gebracht.’

R. heeft de geboorte van zijn derde kind, het jongetje Jarrah, niet kunnen meemaken. Nadat hij en zijn zwangere vrouw Shamima Begum enkele weken geleden uit Baghouz vluchtten en zich overgaven aan de Koerden, werden ze van elkaar gescheiden. R. zit in een gevangeniscel, zijn vrouw en zoontje verblijven in vluchtelingenkamp Al Hawl. Over het zoontje doen tegenstrijdige berichten de ronde. Volgens de advocaat van R. is deze overleden. De Koerdische rebellen weerspreken dit.

‘Rustig leventje’ in Nederland

Begum is inmiddels haar Engelse nationaliteit kwijt en over R. hebben Nederlandse politici verklaard dat ze hem liever niet terugzien in Nederland. Toch hoopt R. dat hem een tweede kans gegund zal worden en dat hij een ‘rustig leventje’ in Nederland mag opbouwen.

‘Hij heeft voor een leven in Syrië gekozen, laat hem dan ook maar daar blijven’, zegt Rachid el Messaoudi van de Arnhemse Al Fath-moskee over R.. ‘Ik heb alleen medelijden met zijn kindje en zijn familie, maar met hem niet.’

Volgens El Messaoudi hebben Syriëgangers ervoor gezorgd dat moslims zoals hij en zijn kinderen zich altijd moeten verantwoorden voor hun religieuze overtuigingen. Mocht hij R. of een andere Syriëganger ooit op straat tegenkomen, dan zal hij hem flink de huid vol schelden. El Messaoudi zegt het grijnzend, maar benadrukt dat hij het daadwerkelijk meent. ‘Deze jongens hebben zoveel kapotgemaakt in de samenleving.’

Meer lezen over Yago R.

In dit interview doet Yago R. zijn verhaal over zijn tijd als IS-strijder: ‘We vroegen ons constant af: komen we hier nog wel levend uit?’

Eigenlijk zouden IS-strijders moeten worden berecht in Syrië en Irak, zeggen experts, maar daar zitten wel erg veel haken en ogen aan. ‘Een internationaal tribunaal, geflankeerd door lokale rechtbanken, zou nog de minst slechte oplossing zijn.’

Op vergiffenis hoeft IS-strijder Yago R. in Nederland niet te rekenen. De roep om vergelding is sterk.

Column Bert Wagendorp: IS-strijder Yago R. heeft veel weg van de verwende westerse millennial.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden