Analyse Nederlandse voordelen Brexit

Buit voor Nederland bij Brexit: miljarden aan transacties, maar weinig banen

De ene na de andere financiële instelling zoekt zijn toevlucht in Amsterdam vanwege de Brexit. Wordt de aloude droom – of nachtmerrie - van Nederland als financieel centrum dan toch nog werkelijkheid? 

De Zuidas in Amsterdam.

Het knalrode logo van NatWest Markets hangt al op de lift van ‘The Rock’. In deze 90 meter hoge kantoorkolos op de Zuidas, met de juristen van De Brauw Blackstone Westbroek als buren, zullen de komende maanden tussen de 100 en 150 bankiers neerstrijken. Een deel komt over uit het Verenigd Koninkrijk. Inderdaad: ‘Brexpats’.

Helemaal onbekend is NatWest hier niet. Het moederbedrijf is namelijk RBS, voluit de Royal Bank of Scotland. Die behoorde in 2007 tot de drie banken die ABN Amro, symbool van Neerlands torenhoge financiële ambities, opkochten en uiteenreten. De prooi viel zwaar op de maag. Toen een jaar later de bankencrisis uitbrak, moest RBS genationaliseerd worden. Slechts een kleine groep zakenbankiers bleef achter in Amsterdam. Nu maakt de bank haar rentree. Kwartiermakers zijn in de weer om de gehuurde kantoorruimte op de Zuidas in gereedheid te brengen. Per 1 april, de eerste werkdag na de Brexit, wil RBS de deuren openen. Het moet wel. Als gevolg van het Britse vertrek mogen Europese klanten niet langer vanuit Groot-Brittannië bediend worden.

RBS is de grootste, maar niet de enige financiële nieuwkomer. Nederland wordt hét handelscentrum van Europa, voorspelde de Autoriteit Financiële Markten (AFM) eind oktober. Een maand voor de Brexit blijkt dat scenario daadwerkelijk uit te komen. Maar liefst 30 tot 40 procent van de Europese kapitaalmarkt, waarmee bedrijven en overheden zich financieren, verhuist naar Amsterdam. De Europese obligatiehandel gaat zelfs voor 90 procent via Nederland lopen.

‘We verwachten dat uiteindelijk zo’n dertig bedrijven onze kant op komen’, laat woordvoerder Michiel Gosens van de AFM weten. Van een kleine twintig firma’s is inmiddels bekend dat zij een vergunning hebben aangevraagd. Daaronder zijn toonaangevende beurzen als de Chicago Board Options Exchange en de London Stock Exchange. Ook veel zogenoemde ‘flitshandelaren’ kiezen voor Amsterdam. Dat zijn tussenpersonen die, met behulp van razendsnelle technologie, geautomatiseerd prijzen afgeven waartegen ze obligaties, opties of andere financiële instrumenten willen kopen en verkopen. Nederland liep daarin al voorop. Maar ook twee Japanse banken hebben hun oog laten vallen op de hoofdstad, net als de Commonwealth Bank of Australia.

Financieel centrum

Komt daarmee de aloude Hollandse droom om het kloppende hart van de financiële wereld te worden onverwacht uit? ‘We moeten een Angelsaksische houding aannemen’, stelde een vertegenwoordiger van lobbygroep Amsterdam Financial Center in 1991 tegenover de New York Times. ‘We hebben agressievere marketing en productinnovatie nodig. We moeten veranderen van een coöperatieve club in een vrije markt waarin iedereen uit is op zijn eigen marktaandeel.’

Het pr-offensief om de Europese Centrale Bank naar Amsterdam te halen, mislukte. Maar helemaal opgeven deed Nederland nooit. De financiële sector maakte een groeispurt door. In 2007 presenteerden de banken, zij aan zij met toezichthouders en ministeries, hun nieuwste initiatief: het Holland Financial Center. Het doel was niet langer om de Londense City naar de kroon te steken. Maar Nederland moest wel degelijk een hoofdrol spelen in niches waarin het al sterk was, zoals pensioenen en vermogensbeheer.

In 2013 trok toenmalig minister Dijsselbloem de stekker uit de al te knusse publiek-private samenwerking. Blijkt die nu met terugwerkende kracht alsnog succesvol? Robin Fransman, voormalig adjunct-directeur van Holland Financial Center en tegenwoordig werkzaam voor de Argumentenfabriek, aarzelt. ‘De strategie die we toen gekozen hebben, blijkt in elk geval de juiste’, zegt hij. ‘Het was en is zinloos om grote banken naar Nederland te halen. Het echte zakenbankieren, zeg maar de sexy stuff, is een machtsspel. Dat zie je dus ook neerstrijken in Frankfurt of Parijs. In grote landen die de banken politieke rugdekking kunnen geven, bijvoorbeeld als er weer nieuwe regulering aankomt.’ Dat ligt anders bij handel, denkt hij. In het bijzonder de achterliggende infrastructuur van IT, market makers en het afhandelen van transacties komen nu naar Nederland. Fransman: ‘Daar waren we altijd al sterk in.’

Hij krijgt bijval van financieel geograaf Rodrigo Fernandez. De onderzoeker, verbonden aan de KU Leuven, wijdde zijn proefschrift aan de vroege pogingen om van Amsterdam een financieel walhalla te maken. Dat mislukte, en ook nu zal er niks van terecht komen. ‘In de jaren tachtig concurreerde Amsterdam nog met Londen. Het overgrote deel van de pensioenpotten werd toen in Nederland belegd. Maar die strijd is definitief verloren. Het mondiale centrum van de financiële wereld is en blijft in New York en Londen.’

Fernandez wijst erop dat de financiële sector de afgelopen decennia onherkenbaar veranderd is. De nieuwe realiteit is dat Amsterdam, net als bijvoorbeeld Dublin en Luxemburg, slechts één van de satellieten is die om ‘NyLon’ (zoals Londen en New York samen worden genoemd) heen draaien. ‘Wat nu naar Nederland komt, zijn activiteiten die nodig zijn om transacties uit te kunnen voeren’, legt hij uit. ‘Kijk je naar de miljarden die als gevolg hiervan door Nederland stromen, dan lijkt het heel wat. Dat komt door de brievenbusfirma’s, bekend van de belastingontwijking door internationale bedrijven, die ook door banken worden gebruikt. Maar de toonaangevende financiële activiteiten met een hoge toegevoegde waarde, van het bedenken van financiële producten tot de verkoop, blijven gewoon in Londen. Dáár zit dus ook de macht. De Brexit verandert hier waarschijnlijk weinig aan.’

Risico's

De cijfers onderstrepen dat: de Brexodus blijft uit. Vooralsnog zorgt de Brexit voor 225 tot hooguit 500 extra functies bij financiële instellingen in Amsterdam, blijkt uit een inventarisatie van de Volkskrant. Dat komt redelijk overeen met de schatting van de AFM, die uitgaat van ‘enkele honderden banen’. De reden is dat bedrijven slechts de hoogst noodzakelijke voorzieningen optuigen op het Europese vasteland. ‘Dit is geen verhuizing’, benadrukt een betrokkene. ‘We gaan niet weg uit Londen. We zorgen alleen dat we, met het oog op de Brexit, vanuit de Europese Unie precies dezelfde activiteiten kunnen aanbieden.’

Zo weinig personeel als er naar Nederland komt, zo gigantisch zijn de geldsommen die straks door oneindig laagland gaan. Het aantal transacties vertienvoudigt, van 2 miljoen naar 20 miljoen per dag. Is dat goed of slecht nieuws? Toezichthouder AFM noemt als voordeel voor de rest van de Nederlandse economie de ‘aanzuigende werking op andere kennisintensieve en innovatieve dienstverlenende bedrijven’. Bovendien zou de nabijheid van de kapitaalmarkt het makkelijker kunnen maken voor Nederlandse ondernemingen om financiering te vinden. Al mag betwijfeld worden of iemand daar om zit te springen. Mede dankzij het ruime geldbeleid van de Europese Centrale Bank kan het bedrijfsleven ook nu al spotgoedkoop geld lenen. ‘En de werkloosheid is minimaal’, vult Robin Fransman aan. ‘Dus die nieuwe banen zullen grotendeels worden ingevuld via immigratie.’

De cruciale vraag is welke nadelen hier tegenover staan. Een grote financiële sector, met al die miljarden op de Zuidas – was de les uit de kredietcrisis niet dat Nederland zulke risico’s liever kwijt dan rijk is? Dat valt mee, zeggen verschillende kenners. Het soort financiële bedrijven dat naar Amsterdam komt, van beurzen tot flitshandelaren tot handelshuizen, heeft weinig binding met de reële economie. ‘Van redding met belastinggeld zal geen sprake zijn’, benadrukt Michiel Gosens van de AFM uit. ‘Een handelsplatform bezit of beheert bijvoorbeeld geen aandelen. Het faciliteert alleen de handel. En als een handelaar voor eigen rekening omvalt, heeft dat niet direct gevolgen voor consument omdat deze partijen geen klanten hebben.’

Al blijft het natuurlijk uitkijken in de financiële sector, waar de crisis van 2008 toonde dat alles met iedereen verweven kan zijn in een complex web. Bovendien brengen grote geldstromen ook witwas- en frauderisico’s met zich mee. Voor de zekerheid gaat het door de financiële sector opgehoeste budget van de AFM omhoog met minstens 10 procent, liet voorzitter Merel van Vroonhoven afgelopen maand weten. Dat zijn dus nog enkele tientallen Brexitbanen erbij.

Wie komen er zoal naar Nederland?

1)NatWest Markets/Royal Bank of Scotland

Bank, Verenigd Koninkrijk

Banen: 100-150

2)Norinchukin Bank

Bank, Japan

Banen (schatting): 30

3)Commonwealth Bank of Australia

Bank, Australië

Banen (schatting): 5-50

4)Jane Street

High frequency trading, Verenigde Staten

Banen: 10-15

5)Chicago Board Options Exchange

Beurs, Verenigde Staten

Banen: 10

Meer Brexitscenario’s?

Met nog 27 dagen tot de Brexitdeadline zijn dit de vier allerlaatste opties

Eind deze maand verstrijkt de deadline voor de Brexit. Dondert het Verenigd Koninkrijk op 30 maart met een harde klap uit de EU? Of zorgt een akkoord op het aller-allerlaatste moment voor een zachte landing? Vier scenario’s nu het aftellen is begonnen.

Brexit levert Nederlandse financiële sector hooguit vijfhonderd banen op

De Brexit levert de Nederlandse financiële sector 225 tot 500 nieuwe banen op, blijkt uit een eerste inventarisatie van de Volkskrant. Dat staat in schril contrast met de aanvankelijke voorspellingen van een massale leegloop van de Londense City.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.