SciencePalooza

'Buit het kuddegedrag van de mens uit voor duurzaamheid'

Bordjes bij de handdoeken in hotels dat 75 procent van de mensen de handdoeken hergebruikt. 'Laten we het kuddegedrag meer uitbuiten', schrijft Judith Brouwer van SciencePalooza.

Beeld anp

De mens is een kuddedier. De afgelopen weken hebben we kunnen zien hoe bepaalde politici hier dankbaar gebruik van maken. Soms leidt kuddegedrag tot mooie dingen. Vriendelijk en behulpzaam gedrag op straat kan voorbijgangers inspireren om hetzelfde te doen. Zo blijkt het credo 'goed voorbeeld doet goed volgen' handig in te zetten bij het stimuleren van positief gedrag. Kunnen we kuddegedrag uitbuiten om duurzaam gedrag te stimuleren, bijvoorbeeld om vleesconsumptie te verminderen, of anderszins bewuster om te gaan met het milieu?

Ik denk bij die vraag terug aan professor Henriëtte Prast die op Lowlands University een paar zomers geleden uiteenzette hoe mensen vaker verleid kunnen worden tot vegetarisch eten. De gevolgen van vleesproductie zijn desastreus voor het milieu op lange termijn: hoge CO2-uitstoot, veel watergebruik en mestproductie. Meer mensen die wat minder vlees gaan eten, resulteert dus in forse milieuwinst.

Omelet met blaadje sla
Prast bestudeert als gedragseconome prikkels die duurzaam gedrag kunnen stimuleren. Ze vertelde dat de keuze voor een maaltijd sterk blijkt af te hangen van het aanbod, en de daarmee impliciet gecommuniceerde norm. Als vijf maaltijden in een bedrijfsrestaurant vlees bevatten, en er is maar één vegetarische optie, dan denken mensen onbewust dat vlees eten normaal is. Als de vegetarische optie bovendien vaak niet veel creatiever is dan een omelet met een blaadje sla en een bleek, uitgedroogd schijfje tomaat, wordt de gemiddelde carnivoor niet verleid vlees een dagje over te slaan.

Met de slogan 'Carnivoor? Geef het door!' pleitte Prast ervoor de huidige situatie om te draaien: wat als niet de vegetariërs zich speciaal moeten melden bij een diner of vliegreis, maar de mensen die vlees willen eten? Aangezien 80 procent van de mensen 'de standaardoptie' blijkt te kiezen, ongeacht wat deze is, kan deze strategie enorme winst opleveren. De tent vol blije Lowlands-gangers liet met gejoel en gefluit weten dit een puik plan te vinden.

Honderden mensen eten gezamenlijk een vleesloze maaltijd aan een lange tafel op het Museumplein. De Vegetariërsbond doet hiermee een gooi naar het Nederlands record 'Langste Vegetarische Tafel' Beeld anp
 
Vegetarische of anderszins duurzame eettentjes zijn er genoeg, maar hoeveel personeelsrestaurants bieden minstens evenveel vegetarische als niet-vegetarische maaltijden aan?

Niet vaak toegepast
In de praktijk wordt deze strategie nog niet veel toegepast. Vegetarische of anderszins duurzame eettentjes zijn er genoeg, maar hoeveel personeelsrestaurants bieden minstens evenveel vegetarische als niet-vegetarische maaltijden aan? Daar is nog veel ruimte voor verbetering.

Ook in andere hoeken van de samenleving wordt bestudeerd hoe mensen gestimuleerd kunnen worden duurzame keuzes te maken. Onderzoekers van de Universiteit van Luxemburg onderwierpen nietsvermoedende hotelgasten in een ski-resort aan een test, en publiceerden de resultaten in The Journal of Social Psychology. Iedere gast vond in de badkamer één van drie versies van het welbekende 'hergebruik uw handdoek'-kaartje. Behalve de standaardversie met uitleg over de milieugevolgen van het vele wasgoed in hotels, waren er ook kaartjes met de mededeling dat '75 procent van de hotelgasten hun handdoek meestal meerdere keren gebruikt' of dat '75 procent van de eerdere gasten in deze kamer doorgaans hun handdoek opnieuw gebruikt'. De gasten die de laatste versie zagen, lieten de handdoeken minder vaak wassen.

Volgens de onderzoekers is dit omdat mensen zich instinctief meer verbonden voelden met eerdere gasten in hun hotelkamer, waardoor ze dat gedrag vaker kopieerden. Een groepsnorm suggereren en inspelen op de specifieke situatie waarin iemand zit, werkt dus goed om gedrag te beïnvloeden.

Goede voornemens
Mijn gevoel van verbondenheid met onbekenden die eerder in hetzelfde hotelbed lagen bleef totnogtoe binnen de perken. Maar onbewust ben ik waarschijnlijk ook op zo'n subtiele en onschuldige manier positief te beïnvloeden. Vaak weten we wel wat goed is voor onszelf of de wereld, maar regelmatig handelen we er niet naar. Goede voornemens worden niet altijd omgezet in daden, zoals ook Prast illustreerde. Prima als we daar wat bij worden geholpen.

Mogelijk werkt een zichtbaar grotere beschikbaarheid van vegahappen in de kantine op een vergelijkbare manier als de boodschap over de handdoeken, en misschien nog meer als degene voor u in de rij er al één op zijn dienblad heeft liggen.

Ik stel voor dat we die natuurlijke neiging tot kuddegedrag meer uitbuiten: als we vaker spelen met de perceptie van de norm, kunnen we de kudde - bewust of onbewust - een zacht duwtje in duurzame richting geven.

Judith Brouwer is verbonden aan SciencePalooza.

 
Met de slogan 'Carnivoor? Geef het door!' pleitte Prast ervoor de huidige situatie om te draaien: wat als niet de vegetariërs zich speciaal moeten melden bij een diner of vliegreis, maar de mensen die vlees willen eten?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden