Buikpijn? Somber? Slecht slapen? Niks pilletje, ga naar de eetclub

Op recept van de dokter vrijwilligerswerk gaan doen of samen met anderen leuke dingen ondernemen. In Nieuwegein gebeurt het, en met succes. Lichamelijke klachten verdwijnen.

NIEUWEGEIN - Wil Lankhorst (74) ging naar de huisarts met pijn in haar nek. De dokter stuurde haar niet door naar de fysiotherapeut, maar zei: 'Volgens mij knapt u er meer van op als u weer onder de mensen bent en iets omhanden heeft.'


Inmiddels is Lankhorst gastvrouw op de wekelijkse koffieochtenden in buurtcentrum De Doorslag in Nieuwegein. Daar eet ze nu ook geregeld met anderen. De pijn in haar nek is verdwenen. 'Thuis zitten en alleen eten, daar is niets aan, daar kan ik verdrietig van worden', zegt Lankhorst. Dan overvalt de leegte haar, die ze ervaart sinds haar man is overleden na 41 jaar huwelijk. Lankhorst: 'Nu ik vrijwilliger ben in het buurthuis, ziet de dokter mij niet meer.'


Lankhorst is een van de ongeveer zestig Nieuwegeiners die de afgelopen anderhalf jaar zijn doorgestuurd naar het welzijnswerk. Welzijn op Recept, heet dit principe. De dokter schrijft patiënten met klachten als hoofdpijn, somberheid of slecht slapen in plaats van een medicijn voor om bijvoorbeeld vrijwilliger te worden, te gaan bewegen of met een groepje te gaan wandelen in de natuur.


De werkwijze blijkt landelijk aan te slaan. Gouda, Zwolle en veel andere gemeenten zijn bezig Welzijn op Recept in te voeren. Zij gebruiken daarvoor de door onder meer het onderzoeksinstituut Trimbos geschreven handleiding.


Het idee ontstond in 2010 in Nieuwegein, toen bleek dat de gezondheidscijfers in de wijk Doorslag niet zo goed waren, vertelt projectleider Karen de Groot. 'Bij naar schatting een op de drie bezoekers van de huisarts spelen psychosociale problemen een rol bij hun klachten.'


De Nieuwegeinse welzijnsorganisatie Movactor, het onderzoeksinstituut Trimbos en gezondheidscentrum De Roerdomp sloegen de handen ineen. Het idee is dat mensen minder naar de dokter gaan en minder medicijnen slikken als ze zich beter voelen, bijvoorbeeld omdat ze actiever zijn en meer onder de mensen verkeren. Of dat zo is, heeft Trimbos nog niet wetenschappelijk kunnen aantonen, vanwege de geringe aantallen deelnemers en de korte looptijd.


Eenzaamheid

Wel is bekend dat meer dan tweederde van de deelnemers in Nieuwegein vrouw is en de gemiddelde leeftijd 59 jaar. Ze bezochten veel vaker de huisarts dan gemiddeld. Ruim eenderde had last van eenzaamheid, een op de vijf kampte met klachten van depressieve aard. De eerste reacties van de deelnemers zijn positief, blijkt uit de evaluatie. Ze hadden net dit duwtje in de rug nodig.


'Mensen schamen zich er soms voor dat ze eenzaam zijn of werkloos, ze ervaren het als falen', zegt directeur Jan Joost Meijs van gezondheidscentrum De Roerdomp. Een gesprek hierover kost de huisarts meer tijd dan het voorschrijven van een pilletje. Mensen laten zich niet zomaar naar het welzijnswerk sturen. Daarom komt een zogeheten welzijnscoach bij hen langs om te bespreken welke van de 'welzijnsarrangementen' het best bij hen past.


De huisartsen vinden het jammer dat niet alle patiënten zich laten overtuigen dat zij baat kunnen hebben bij Welzijn op Recept. 'Omdat wij dit zo'n prachtig project vinden, steken wij veel energie in deze langere gesprekken', zegt huisarts Lisette le Coq. 'Als het lukt, leidt het soms tot succesverhalen. Maar als mensen niet willen, respecteren we dat.'


Bij patiënten die hun weerstand wel hebben overwonnen, kan het snel gaan. Een vrouw die geregeld bij de dokter kwam met buikpijn zegt nergens meer last van te hebben sinds ze is gaan sjoelen. Een werkloze computerprogrammeur die kampte met angsten vertelt dat hij een stuk lekkerder in zijn vel zit sinds hij computerles geeft aan ouderen.


Ook Jenneke Sijtsma (60) zegt dat ze veel actiever is geworden, sinds de diëtiste haar heeft doorverwezen naar het welzijnswerk. 'Ik viel steeds meer af sinds ik met vroegpensioen was gegaan', vertelt de energiek ogende vrouw. 'Dat thuiszitten viel me heel erg tegen. Ik ben nu echt weer aan het werk gezet.'


Sijtsma heeft een Iraakse buurtgenote toegewezen gekregen, die ze helpt om Nederlands te leren. Nu is ze bezig met anderen een 'interculturele praatgroep' op te zetten. En ze werkt mee aan een van de succesnummers van het buurtcentrum de Doorslag, de maandelijkse eetclub Koken met BN'ers: Bekende Nieuwegeiners. Ook onder de 45 eters zijn veel geïsoleerd levende buurtbewoners, van wie een aantal door de huisarts is doorverwezen via Welzijn op Recept.


Viergangendiner

Voor de kersteditie van de kook- en eetclub zijn de tafels in het recentelijk in knal oranje tinten gerenoveerde buurtcentrum feestelijk gedekt met rode servetten. In de keuken bereiden vrijwilligers een viergangendiner voor; met een garnalencocktail, pompoensoep met pecannotenpesto, een met stroop gelakte rollade en een trifle na.


Directeur Meijs van het gezondheidscentrum kookt maandelijks mee. Puur voor de lol, zegt hij, en niet uit liefdadigheid. Met twee flessen in de hand loopt hij langs de tafels met de vraag: 'Zoet of bubbels?'


Meijs vertelt over de flitsende start die de kookclub vorig jaar heeft gemaakt. 'De eerste maanden stond hier een chef-kok vrijwillig te koken die in een dip was geraakt na zijn ontslag. Hij is onder meer door deze keuken zo opgeknapt dat hij weer aan het werk is.'


Veel van de gasten komen maandelijks. Een 62-jarige man in een rolstoel die pas in Nieuwegein is komen wonen, vertelt dat hij hier zijn eerste contacten heeft gelegd. Mevrouw Duits, weduwe, heeft haar buurman, weduwnaar, ervoor 'uit zijn huis getrokken'. Nu bezetten ze met hun vaste clubje van acht vrienden een tafel.


Ook de oudgediende vrijwilligers zijn enthousiast over de nieuwe aanwas door Welzijn op Recept. De gepensioneerde Herman van der Linden, al 25 jaar actief in het buurtcentrum, ziet 'dat het de mensen echt goed doet'. 'In de zomervakantie mochten we niet stoppen. Juist dan hebben de mensen behoefte aan actie en gezelligheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden