Analyse

Bufferzone Syrië zo makkelijk nog niet

Volgens Amerikaanse media wordt binnenkort een lang gekoesterde droom van de Syrische oppositie en de Turkse regering werkelijkheid: een bufferzone op Syrisch grondgebied waar zowel IS als het Syrische regime worden buitengehouden. Een veilig gebied van zo'n 109 kilometer breed - diepte nog te bepalen - in noordwest-Syrië, van nabij Aleppo tot aan de rivier de Eufraat.

Remco Andersen
De bufferzone moet zo'n 109 kilometer breed worden in noordwest-Syrië, van nabij Aleppo (zie foto) tot aan de rivier de Eufraat. Beeld Polaris
De bufferzone moet zo'n 109 kilometer breed worden in noordwest-Syrië, van nabij Aleppo (zie foto) tot aan de rivier de Eufraat.Beeld Polaris

' Zo'n bufferzone zou een forse verschuiving op het slagveld kunnen betekenen, maar het is makkelijker gezegd dan gedaan. Het idee bestaat al langer, en levert tal van mogelijkheden op. De Syrische oppositie zou zich er kunnen organiseren en hergroeperen, op zowel politiek als militair vlak. Een deel van de 1,8 miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije zou er onderdak kunnen vinden, en zo de last op Turkije wat verlichten.

Maar de VS en Turkije buitelden de afgelopen dagen al over elkaar heen met kanttekeningen bij hun eigen betrokkenheid. Van een no-fly zone is absoluut geen sprake. Geen van de twee gaat bovendien grondtroepen sturen. Alleen met luchtsteun gaan beide landen Syrische oppositiestrijders helpen de strook land, nu in handen van Islamitische Staat, te veroveren en beveiligen. Dat levert een waslijst op aan vraagtekens die vooralsnog onbeantwoord blijven.

Eensgezind optreden

Grote vraag is wie precies op de grond gaat knokken tegen IS in het beoogde gebied; met luchtaanvallen alleen kom je er niet. De 'gematigde Syrische oppositie' heeft bepaald geen track record van effectief en eensgezind optreden. Daarbij verschillen de Amerikaanse en Turkse definities van 'gematigd' nogal. Er zijn zat islamisten van enkele treden lichter dan IS, maar voor de Amerikanen vinden die tot nu toe te radicaal om van wapens en luchtsteun te voorzien.

Sterker nog, het Pentagon - dat al jaren steun aan Syrische rebellen belooft - heeft tot nu toe slechts een handjevol oppositiestrijders voldoende gematigd en betrouwbaar bevonden om hen te trainen en bewapenen: zestig stuks. Een andere reden voor het lage aantal is gebrek aan enthousiasme onder rebellen zelf: zij willen liever tegen Assad vechten dan tegen IS.

Dat reflecteert het verschil in prioriteit van de VS en Turkije, en hun respectievelijke bondgenoten. De VS en de Koerden willen het liefst tegen IS vechten, de Turken en de Syrische oppositie tegen Assad.

null Beeld
Beeld

'Gematigd' oprekken

Mochten de VS toch hun definitie van 'gematigd' oprekken naar 'relatief gematigd' en islamistische groeperingen helpen bij het veroveren van de bufferzone, dan ligt daar direct gevaar nummer 2 op de loer; conflict met de Syrische Koerden, nota bene dé helden in de strijd tegen IS. De strook land waarvan Turkije hoopt dat het de uitvalsbasis wordt voor Syrische oppositiestrijders, is immers deel van wat de Syrische Koerden zien als hun historische thuishaven.

En wat te doen met eventuele aanvallen van de Syrische luchtmacht, mocht het Assad-regime zo onverstandig zijn? De VS willen geen no-fly zone boven de bufferzone, mede omdat een verbod voor Syrische vliegtuigen betekent dat iemand ze uit de lucht moet schieten. Maar het is moeilijk te zien hoe iets een veilige zone kan zijn als Assad's luchtmacht - met haar gevreesde vatenbommen - er overheen mag vliegen.

Iemand zal toch echt de veiligheid moeten garanderen, en dat levert het risico op dat de VS straks in direct conflict met Assad komen. Tegen die achtergrond is er nog het escalerende geweld tussen Turkije en de Turks-Koerdische PKK, zusterorganisatie van de Syrische Koerden die vechten tegen IS. Onder de Syrische Koerden zou motivatie voor de strijd tegen IS - behalve als het gaat om Koerdisch gebied - kunnen afnemen in gelijke tred met hun verbolgenheid over Turkse aanvallen op de PKK, die vooralsnog geschieden met Amerika's zegen.

En daarmee is de cirkel weer rond: voor Turkije zijn de strijd tegen het Assad-regime en het voorkomen van Koerdische autonomie aan hun grens de prioriteiten, voor de VS gaat het om de strijd tegen IS. Het balanceren tussen deze soms tegengestelde belangen is precisiewerk. Eén fout stapje, en plannen zoals een bufferzone hebben een heel ander effect dan de bedoeling was.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden