Buchmesse 2010 mist trekpaard

De boekenbeurs in Frankfurt is een heerlijk labyrint om in te dwalen. Alleen het centrale thema van dit jaar, de Argentijnse literatuur, is net niet sterk genoeg om het evenement te dragen.

Anet Bleich

Frankfurt 'Nu zie ik alleen het labyrint, telkens alleen het labyrint.' Die uitspraak van de Argentijnse schrijver Julio Cortazar siert een van de panelen op de tentoonstelling die de eregast op de Buchmesse in Frankfurt over de eigen literatuur en cultuur mag inrichten.


De tekst blijkt uiterst toepasselijk. Niet alleen op de Argentijnse expositie zelf, maar eigenlijk op de hele Buchmesse. Dat is een risico dat dit type megamanifestaties al snel bedreigt en alleen kan worden afgewend door een ijzersterk uitgewerkt of uiterst controversieel thema centraal te stellen.


De laatste jaren is dat goed gelukt; in 2008 stond Turkije in het middelpunt en hingen de bezoekers aan de lippen van Orhan Pamuk, niet alleen een groot verteller, maar op dat moment ook in het nieuws vanwege moedige uitspraken over de Turkse schuld aan de Armeense genocide. Verleden jaar was er volop aandacht voor de in Europa nog betrekkelijk onbekende Chinese literatuur en voor de problemen van schrijvers in China met de beperkte vrijheid van meningsuiting.


Het klinkt cynisch om te zeggen, maar toch zit er een kern van waarheid in: de Argentijnen hebben de pech dat bij hen de democratie alweer een tijdje terug is, en dat zijzelf pas sinds een paar jaar serieus met de verwerking van de jaren van verdwijning en politieke moord onder dictator Videla zijn begonnen.


Daardoor krijg je als bezoeker van het Argentijnse paviljoen een licht déjà vu gevoel.


Grote foto's van het Plaza de Mayo, waar eertijds de Dwaze Moeders hun rondes liepen om informatie over hun verdwenen kinderen af te dwingen. Beelden van het eerste proces tegen de junta-generaals en van vermoorde of gemartelde schrijvers. Met even verderop een eerder toeristisch aandoende serie platen over Argentinië's provincies en landschappen. Een trotse vermelding van het 200-jarig bestaan van het land. En ter onderstreping dat alles weer kan een levensgrote poster van Che Guevara (van oorsprong Argentijn) en de omslag van het Manifesto Communista van C. Marx y F. Engels.


Het heeft iets ontroerends te horen dat voetbalheld Maradona zich sterk maakt om de Nobelprijs voor de Vrede toe te kennen aan de Grootmoeders van de Plaza de Mayo. En bij de in het Duits vertaalde boeken over die 'loden tijd' zitten vast pareltjes; zoals het verhaal waarin Guillermo Martínez een dorpsroddel over een jonge man die samen met de vrouw van de kapper verdwenen is, laat overgaan in het schrikbeeld van een politieke ontvoering door doodseskaders.


De democratie is de Argentijnen van harte gegund, evenals de trots over de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur aan een continentgenoot ('Llosa is ook van ons America', straalt een dame bij de Argentijnse stand, die in haar functie van hostess ook al eens koffie heeft gedronken met Máxima).


Als trekpaard voor de wereldhoofdstad van het boek, zoals Frankfurt zich in de dagen van de Messe graag noemt, is de huidige Argentijnse literatuur wellicht net niet sterk genoeg en te vrezen valt dat het volgend jaar met IJsland niet anders zal zijn.


De organisatoren hebben dat zelf waarschijnlijk ook gezien en er daarom een tweede thema, de digitalisering, bij genomen, dat op de Messe zelf mager is uitgewerkt. Er is een witte ruimte, waar computers staan en foldertjes liggen voor luisterboeken en van software-aanbieders. En een spreker legt namens Disney uit dat niet ieder computerspel zich voor verfilming leent: 'Soms gaat het vooral om de actie die een goed gevoel geeft'.


Er valt buiten de thema's nog genoeg interessants te genieten: filmer Claude Lanzman (bekend van Shoah) presenteerde zijn memoires, De Patagonische haas, en vandaag is er een live gesprek met de Servisch/Zwitserse schrijfster Melinda Nadj Abonji die de prijs van de Duitse boekhandel heeft gewonnen met Tauben fliegen auf, een interessant ogende familiegeschiedenis. Maar toch: de Messe zal moeten kiezen: een hele grote boekenbeurs, als een labyrint om prettig in te dwalen, of hét literaire event van Europa.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden