Bruton is 'een grote teddybeer'; De grote vijf van de kwestie-Ulster

VAN ALLE hoofdrolspelers in het vredesdrama is de Ierse taoiseach John Bruton de meest verstandige en consistente. Zijn hart gaat uit naar een verenigd Ierland, maar alleen als dat tot stand komt 'zonder dwang en met actieve steun van alle bevolkingsgroepen op dit eiland'....

ANET BLEICH; JORIS CAMMELBEECK; BERT WAGENDORP

Brutons reactie op de jongste, zware crisis in het vredesproces tekent hem. Met gevoel voor evenwicht verdeelt hij zijn verwijten. Collega Major gooit olie op het vuur door vast te houden aan Noordierse verkiezingen, voorafgaand aan onderhandelingen. Sinn Fein heeft zichzelf voorlopig buitenspel gezet, want onderhandelen kan niet onder dreiging van geweld. De Unionisten tenslotte zijn bekrompen en kortzichtig, omdat ze overleg met Dublin systematisch weigeren. De Ierse regeringsleider heeft volkomen gelijk, maar het vervelende is: hij krijgt het van niemand.

De verwachtingen waren bepaald niet hoog gespannen, toen Bruton eind '94 het roer van zijn voorganger Reynolds overnam. Die noemde zijn opvolger spottend John Unionist, vanwege diens voortdurend hameren op de noodzaak van consensus. Sinn Fein wilde om dezelfde reden niets van Bruton weten. Iedereen in Ierland was het erover eens dat het de nieuwkomer ontbrak aan charisma en gewicht.

Aanvakelijk leek dat behoorlijk mee te vallen. Bruton wist Gerry Adams te vertederen door uit te roepen: 'Wees niet bang voor mij; ik ben maar een grote teddybeer.' Zijn echte doorbraak kwam een paar maanden later, tijdens een gezamenlijke persconferentie met Major in of all places Belfast; dat was nog niet eerder vertoond. De twee leiders kondigden een 'kader voor de toekomst' aan.

De vreugde bleek van korte duur, want Major stelde Adams zijn bekende eis: begin met ontwapenen. Bruton drong zonder veel effect aan op soepelheid; hij werd zelfs boos en zegde in september een top in Londen af.

Het patroon herhaalde zich. Eind november vonden Bruton en Major elkaar opnieuw in een 'twee-sporenplan'; de ontwapeningskwestie werd uitbesteed aan de commissie-Mitchell en eind februari zouden brede onderhandelingen beginnen. Dat resultaat bezorgde de bevolking van Belfast en gast Clinton een stralende dag vol kerstlichtjes.

Weer volgde er een domper: Majors nieuwste voorwaarde voor onderhandelingen: eerst verkiezingen. Met de moed der wanhoop bedacht Bruton een uitweg: proximity talks, gesprekken in aangrenzende ruimtes, net als in Dayton over Bosnië. Londen vond dat voorstel nauwelijks een reactie waard. En terwijl de IRA haar hardware tevoorschijn haalde, bleef vredestichter Bruton verslagen achter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden