Brussen vs Von der Dunk: Is gevangenis paleis voor Oost-Europeaan?

Nederland is zwaarder gaan straffen. Maar Oost-Europese boeven zien onze gevangenissen als luxepaleizen, zegt Brussen. De essentie van de rechtsstaat, stelt Von der Dunk, is gelijkheid voor de wet.

De gevangenis van Tilburg. Beeld reuters

Bert Brussen
Volgens Nederlandse rechters wordt in Nederland het zwaarst gestraft van alle West-Europese landen. Dit geldt dan als argument tegen bijvoorbeeld de PVV, die al lange tijd pleit voor minimumstraffen, strengere straffen of rechters die worden beoordeeld op de zwaarte van hun straffen. Wanneer ik lees dat iemand voor het feit dat hij een jonge cabaretière op een Amsterdams kruispunt heeft doodgereden nauwelijks wordt gestraft omdat hij 'uit een schaamtecultuur komt', kost het me moeite dat serieus te nemen. Ik fantaseer dan, nog mild, over minimumstraffen van tenminste tien jaar en levenslange ontzeggingen van de rijbevoegdheid. Die fantasie voelt dan als rechtvaardig. Misschien zelfs wel rancune. Wat dat betreft: je zou mij soms bijna 'menselijk' kunnen noemen.

Nu blijkt uit recente artikelen in de Volkskrant en Trouw dat West-Europa door criminelen uit het voormalig Oostblok als ideale speeltuin wordt gezien. De opbrengsten zijn hoog, de straffen laag en de gevangenis is een mooi luxepaleis. Ik citeer een door de Rotterdamse politie opgepakte Litouwse inbreker: 'Als je in Litouwen een radio uit een auto steelt, krijg je twee jaar. Hier kom je weg met een boete van 125 euro.'

Bovenstaand verhaal leest als een nachtmerrie. Als verlicht en geciviliseerd West-Europa willen we onze humaniteit zoveel mogelijk de boventoon laten voeren, ten koste van de slachtoffers van de criminelen die op grove wijze misbruik maken van deze geciviliseerde humaniteit. Wie zich daar terecht zorgen over maakt, krijgt te horen dat we in Nederland koploper zijn in 'zwaar straffen'. De Oost-Europese criminelen laten er echter geen misverstand over bestaan wat er precies wordt bedoeld met 'zwaar straffen'.

Ik stel voor om in deze turbulente tijd van grote veranderingen waarin voor de politiek geen taboes meer bestaan en 'alles mogelijk' is ook aanpassingen van het strafrecht bespreekbaar te maken. Zoals voor links het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek, sorry ik bedoel natuurlijk 'villasubsidie', per se bespreekbaar moet zijn. Harde maatregelen die passen bij een harde realiteit.

Thomas von der Dunk
Van twee hardnekkige misverstanden heeft de PVV-kiezer inderdaad al lang last: dat Nederland nog steeds soft straft, en dat strenger straffen helpt. Een harde gevangenis maakt als leerschool vooral harde criminelen. Dat kan elke criminoloog aantonen, maar zoals velen voor hun medische en klimatologische inzichten liever op Jomanda of René Leegte vertrouwen, zo doet in de zogenaamde kenniseconomie ook hier kennis van zaken er steeds minder toe. Het gaat om het gevoel, zoals onze regering eveneens niet nalaat te roepen, van meppen op inbrekers tot racen op de snelweg.

Misschien dat een enkeltje Amerika ter opheldering zou helpen: daar wordt standaard streng gestraft en is het aantal misdaden desondanks hoog. Als de gelukkigste en veiligste samenlevingen komen uit elk onderzoek steevast de Scandinavische naar voren - en daar zitten de gevangenissen niet overvol. Vaak helpen vrijheidsstraffen nauwelijks om recidive te voorkomen, zeker als tegelijk de reclassering de nek wordt omgedraaid. De pakkans is van meer invloed.

We kunnen natuurlijk de proef op de som nemen met Hero Brinkman, die digitaal op zijn provinciehuis heeft ingebroken en eens ladderzat met hoge snelheid aan een alcoholcontrole trachtte te ontsnappen. Nee, iemand daarbij doodgereden heeft hij niet, maar dat is minder wijsheid dan geluk. Zelf koester ik niet de illusie dat opsluiting van de halve PVV-fractie helpt tegen openbare geweldpleging (Hernandez), vrouwenmishandeling (Graus), diplomafraude (De Mos) of schending van de eerbaarheid (Lucassen), al ruimt het wel op.

Zeker dreigen in turbulente tijden veel taboes te verdwijnen - alleen maken sommige ons juist beschaafd. De humaniteit van een samenleving laat zich afmeten aan het strafrecht. Dat is van een moreel hogere orde dan het subsidiëren van schulden. De essentie van de rechtsstaat, als erfenis van de anders zo graag in PVV-kring van stal gehaalde Verlichting, is gelijkheid voor de wet. Derhalve dient noch een Arabische schaamtecultuur, noch een Oost-Europese herkomst voor onze strafmaat doorslaggevend te zijn. De gevangenis als hotel: je moet er zeer beroerd aan toe zijn om opsluiting als bevrijding te ervaren. Jaloers?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden