Brussen vs Von der Dunk: is de crisis het gevolg van een Reaganeske waanopvatting?

Het land dat aan de burgers zou zijn teruggegeven, is nu uitgeleverd aan de banken, zegt Thomas von der Dunk. Voor Bert Brussen is de crisis geen reden om de staat weer almachtig te maken.

De Britse vorstin Elisabeth met de Amerikaanse president Ronald Reagan in 1983. Beeld ap

Thomas von der Dunk:

Never waste a good crisis
. Maar dat is wel precies wat er dreigt te gebeuren. Kernprobleem vormt de ontsporing van het financiële stelsel, waarbij speculanten steenrijk kunnen worden door hele landen failliet te laten gaan. De onmacht van de politici om dit te verhinderen, is de oorzaak van de vertrouwensbreuk met de kiezer.

Die onmacht is de logische uitkomst van de Reaganeske waanopvatting dat de overheid als zodanig het probleem was, zodat de staat door privatisering afgebroken en het bedrijfsleven door deregulering vrij baan gegeven moest worden, thans uitmondend in het brutale verwijt van dictatoriale markten aan democratische regeringen dat ze niet genoeg naar hun pijpen dansen.

Onder het leugenachtige motto 'het land terug te geven aan de burgers' is het zo weggegeven aan de bankiers, die aan de rest van de wereld geen boodschap meer hebben en het geld van de hardwerkende belastingbetaler naar de belastingparadijzen van hun gated communities hebben weggesluisd. Het neoliberale dogma dat we aan de overheid niets hebben, werd daarmee een self fulfilling prophecy.

De oplossing van de crisis kan dus ook niet gelegen zijn in beleid dat er in de jaren negentig de oorzaak van is geweest. De ewig Gestrigen van de VVD die minder staat en minder regels bepleiten, zijn als de kwakzalvers uit de Middeleeuwen, voor wie er ongeacht de kwaal maar één remedie bestond: aderlaten om, als dat niet hielp, nog meer ader te laten, en als vervolgens de patiënt bezweek te constateren dat er dus niet genoeg adergelaten was.

Door die mentale blokkade bij rechts dreigt het huidige momentum verloren te gaan om structurele verandering af te dwingen en de perverterende bonuscultuur te verbieden. Zonder dat zullen de nu op korte termijn noodzakelijke Europese reddingsmaatregelen op de lange termijn evenwel slechts lapmiddelen blijken.

Omdat rechts, in de houdgreep van de bancaire lobby­cratie, tot enige structurele doortastendheid handelings­onbekwaam is, moet links eindelijk Europabreed de handen ineenslaan om van de onwillige rechtse regeringen in het belang van alle burgers die beteugeling van de marktalmacht af te dwingen.

Bert Brussen:

Het is natuurlijk een logische, en ergens ook terechte, reactie om het 'neo­liberalisme' nu de schuld van alles te geven. Deze 'Reagan­eske waanopvattingen' blijken inderdaad deels waanopvattingen. Daar kun je de rechtse zeloten van Reagan en Thatcher zeker op aanspreken. Zij hadden moeten weten dat het doorvoeren van verregaande deregulering zou eindigen in een drama.

Juist aan de rechterflank dient men te beseffen dat de mens als zodanig egoïstisch van aard is. Een gedomesticeerd wild dier met een laagje vernis van beschaving. Zonder regels, de kooi waarin het wilde dier gevangen wordt gehouden, loopt het per definitie slecht af. Hoeveel beloftes ook: der Geist ist willig, aber das Fleisch ist schwach. Ewig swach.

De verleiding een egoïstische menselijke natuur uit het oog te verliezen bij het nat dromen over welvaartsstaten als nieuwe heilstaten is te groot gebleken. Fukuyama riep zelfs het einde van de geschiedenis uit. De neoliberale wereld was kortom volmaakt, in ieder geval als illusie. Met de kennis van nu is dat verontrustend naïef.

Regels zijn dan ook noodzakelijk om de perverterende bonuscultuur drastisch in te perken. Maar bonussen verbieden of, als in een woeste linkse reflex, dan maar de staat de vrije hand over de markt te geven lijkt eerder op het graven van een nieuwe loopgraaf dan gezamenlijk wederopbouwen in het kaalgevreten en kapotgeschoten niemandsland.

De bonus is wellicht pervers, hij vormt een prikkel die steeds werkt. De markt lijkt nu op een nietsontziende oorlogsmachine maar heeft nog altijd baat bij vrijheid. Ook nu geldt: hoe minder regels, hoe meer mogelijkheid tot het realiseren van groei. Wie dat ontkent, is het zeker ontgaan dat juist de welvaart sinds de tijd van de Reagan­eske waanopvatting zo enorm is gestegen.

De magnetron, de iPad, Facebook, het plasmascherm en de motorfiets (om maar eens wat te noemen) zijn bereikbaar voor vrijwel iedereen omdat die vrije markt zo prachtig heeft gewerkt. Dat finaal te willen slopen onder het motto 'iedereen even rijk' is puur hooliganisme met een 'iedereen even arm' als het uiteindelijke armzalige resultaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.