Brusselse gekkigheid

Een gek is 'iemand die telkens hetzelfde doet en daarbij steeds een ander resultaat verwacht'. Geen kwaad woord natuurlijk over onze Brusselse economisch supercommissaris Olli Rehn, maar er is wel iets geks aan de hand met de titels van zijn jaarlijkse economische prognoses voor de Unie.


Twee jaar geleden, te midden van de paniek over Griekenland, stelde hij Europa gerust met zijn rapport European Recovery Maintains Momentum. Ondanks de zwaar tegenvallende ontwikkelingen sindsdien, heette het vorig jaar nog altijd Towards a Slow Recovery. Nu, met de Europese economie nog altijd in coma, stelt Rehn: The EU Economy: Gradually Overcoming Headwinds.


Die tegenwind voelen we in Nederland. De huizenprijzen dalen en de werkloosheid stijgt als nooit tevoren. Meer ellende is onderweg nu het consumentenvertrouwen een absoluut dieptepunt heeft bereikt.


Hierdoor is het debat over de bezuinigingspolitiek weer opgelaaid. De vraag daarbij is of Rutte de nieuwe Colijn is, de premier die Nederland in de jaren dertig nodeloos op de pijnbank legde door vast te houden aan de goudstandaard en de benodigde bezuinigingen. Of de nieuwe Lubbers, de man die met zijn 'no nonsense' bezuinigingsbeleid een ziek land weer op de been hielp.


In de Volkskrant van zaterdag ziet Lubbers' toenmalig minister van Financiën Onno Ruding vooral overeenkomsten met de jaren tachtig. Hij bepleit meer bezuinigingen uit vrees dat de financiële markten anders het vertrouwen in Nederland verliezen. Daar zette hoogleraar Bas Jacobs tegenover dat als iedereen tegelijk gaat bezuinigen het van kwaad tot erger gaat. Jacobs wijst bovendien terecht op het gevaar van de uit hun krachten gegroeide Nederlandse banken.


Tot de jaren negentig liep de Nederlandse hypotheekschuld gelijk op met de binnenlands beschikbare besparingen. Dat veranderde toen de Nederlandse banken de internationale financiële markten ontdekten. Deze bleken graag bereid grote sommen geld te lenen aan de door de Nederlandse staat gegarandeerde banken. Een explosie van huizenprijzen was het resultaat.


De schulden van Nederlandse gezinnen en banken behoren daardoor inmiddels tot de hoogste in de EU. Deze kwetsbaarheid krijgt te weinig aandacht in het bezuinigingsdebat. Want zolang iedereen netjes zijn hypotheekrente betaalt kan de huizenbubbel geleidelijk leeglopen. Maar dit wankel evenwicht kan snel worden verstoord.


En laat dat nu precies zijn wat de politiek doet. Bovenop de druk die een wereldwijde economische crisis, dalende huizenprijzen en pensioenvermogens op de vraag zetten, kwamen 18 miljard euro aan bezuinigingen van Rutte I, 12 miljard van de Kunduz-coalitie en nog eens 16 miljard van Rutte II.


Een kettingreactie dreigt: een verder dalende vraag, oplopende werkloosheid en wanbetalingen, banken die daardoor minder uitlenen waardoor de werkloosheid verder oploopt. Enzovoorts, tot nieuwe reddingsacties voor banken die de staatsschuld tot onhoudbare proporties opblazen.


Lang hebben de banken dit lijdzaam aangezien. Daar lijkt nu verandering in gekomen. Rabobank-econoom Hans Stegeman heeft de gevolgen van de huidige bezuinigingen in kaart gebracht en concludeert dat 'doorgaan met deze zinloze bezuinigingsdrift allesbehalve verstandig' is. De negatieve gevolgen van bezuinigen zijn in Nederland vanwege de lege beurs van de Nederlanders en alle eveneens bezuinigende handelspartners, veel groter dan normaal.


Stegeman deelt de angst van Ruding voor de internationale financiële markt niet. Kijkend naar een tiental indicatoren die doorgaans problemen met de overheidsfinanciën vroegtijdig signaleren, is Nederland nog altijd 'één van de meest aantrekkelijke landen voor beleggers in staatsschuld'. Geen reden voor paniek dus.


Natuurlijk kon de financiële crisis niet geruisloos aan Nederland voorbijgaan. Maar met op de korte termijn gerichte bezuinigingen heeft de politiek de lont in het financiële kruitvat gestoken. Een ontploffing voorkomen vereist een recept dat de huidige euro-begrotingsregels niet toelaten: geen extra bezuinigingen, maar juist de historisch lage rente gebruiken om Nederland te versterken, door te investeren in energiezuinige gebouwen en in kennis. Maatregelen die over een paar jaar geld opleveren en geen kortetermijnbezuinigingen.


Net als destijds de goudstandaard drijft nu de euro ons dieper de crisis in. Maar wat onhoudbaar is, zal ook ditmaal verdwijnen. Zal dat de euro zijn of alleen de onhoudbare regels eromheen? Hopelijk herkennen ze in Brussel alsnog het patroon en proberen ze eens iets anders.


RENS VAN TILBURG

is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden