Brusseldebat - Dijsselbloem na meireces weer langs oppositie

Vóór 1 mei stuurt het kabinet een pakket aan bezuinigingen en hervormingen naar de Europese Commissie in Brussel. Volgend jaar geldt weer de 3-procentsnorm voor het begrotingstekort, maar in de polder is afgesproken dat bezuinigingen van tafel zijn. Hoe redt het kabinet zich uit die spagaat? Vandaag debatteerde de Kamer met het kabinet over die vraag. Volkskrant.nl deed live verslag.

Minister Henk Kamp van Economische Zaken. Beeld ANP

Waar kunnen we nu op vertrouwen, vraagt de oppositie zich af: bezuinigingsplannen van maart, sociaal akkoord, zorgakkoord, conceptplannen voor Brussel? Hoe kan het kabinet de afspraken in de polder rijmen met de beloftes aan de Europese Commissie? Vandaag debatteerde de Tweede Kamer met minister Dijsselbloem van Financiën en minister Kamp van Economische Zaken over het programma dat Nederland naar Brussel stuurt.

In dat programma staan hervormingen en bezuinigingen. Een deel van die plannen is ingevuld met het sociaal akkoord en het zorgakkoord die zijn gesloten in de polder. Een ander deel bestaat uit kabinetsplannen waarvoor nog steun moet worden gevonden. Ook staat er een bezuinigingspakket in van ruim 4 miljard euro voor 2014, maar of dat er daadwerkelijk zal komen, moet blijken in het najaar. In augustus presenteert het CPB nieuwe economische prognoses waarop het kabinet de eigen plannen wil bijstellen.

Gat van 1 miljard
Nu al gaapt er een gat in het pakket van 4 miljard omdat een geplande nullijn in de zorg definitief van tafel is. Het kabinet belooft dat gat te dichten met snijden in de eigen uitgaven en niet door lasten te verzwaren. Minister Dijsselbloem hoopt daarvoor steun te krijgen van oppositiepartijen. Hij gaat na het meireces opnieuw langs de verschillende fracties om steun te verzamelen. Pas in het najaar krijgt de begroting voor 2014 echt vorm en moeten kabinet, oppositie en sociale partners echt knopen doorhakken.

In de tussentijd zet het kabinet handtekeningen onder een groeiend aantal akkoorden. In september moet blijken of de tactiek heeft standgehouden en er een begroting ligt die voldoet aan de afspraken met de sociale partners, de oppositie en Brussel.

Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. Beeld ANP

De beantwoording van minister Henk Kamp van Economische Zaken begint met een stevige discussie tussen de minister en Tony van Dijck van de PVV. Volgens Kamp leven we in economisch moeilijke tijden, maar moeten we ook oog hebben voor alle topbedrijven die onze economie weer overeind helpen. Hij vindt een eerdere opmerking van Van Dijck ('Als we zo doorgaan hebben we geen bedrijfsleven meer over') denigrerend en nodeloos negatief. 'Wat voegt dat toe? Helemaal niets.'

Van Dijck is het niet met de minister eens. Hij noemt de werkloosheidscijfers, de tegenvallende economische groei, de koopkracht die achteruitgaat. Volgens de PVV buigt het kabinet voor de dictaten uit Brussel. Minister Kamp merkt op: 'Van Dijck gaat naar een debat toe en vraagt zich maar één ding af: of het is de schuld van Brussel, of van de Marokkanen.'

Constructief
Kamp ontwaart wel een constructieve houding bij andere partijen. Hij hoopt tot nieuwe akkoorden te kunnen komen met die partijen die wel willen meepraten. Hij proeft dat bijvoorbeeld bij D66, CDA, ChristenUnie en GroenLinks. Hij pleit nogmaals voor het positief bekijken van de toekomstperspectieven. 'Een positieve benadering van onze economie is een van de sleutels tot toekomstig succes.'

Minister Henk Kamp van Economische Zaken. Beeld ANP

Minister van Financiën Dijsselbloem wil één ding ophelderen: 'Het stabiliteitsprogramma (het pakket dat aan de Europese Commissie wordt gestuurd, red.) is niet de begroting voor 2014. Het programma geeft een richting aan in het proces van de begrotingsvoorbereiding.' Dijsselbloem verwijst naar het Lenteakkoord van vorig jaar dat ook nog niet tot in detail was ingevuld. 'Het heeft nog enkele maanden geduurd om bijvoorbeeld de invulling van de zorgbedragen te geven, maar op Prinsjesdag lag er een keurige begroting met alle cijfers.'

Structurele hervormingen
Hij zegt de mening te delen met verschillende partijen in de Tweede Kamer dat structurele hervormingen de prioriteit hebben. Bij hervormen hoort echter onzekerheid, zegt Dijsselbloem. 'Bij een transitiefase - het voorleggen aan parlement, praten met sociale partners, dat is allemaal normaal - hoort enige onzekerheid. Maar hij meent dat hervormingen op termijn beter zijn dan de 'kaasschaafmethode' of kortetermijnmaatregelen als lastenverzwaringen om de begroting op orde te brengen.

Naast de ambitie om te hervormen, blijft voor het kabinet het terugdringen van het overheidstekort een prioriteit. In 2013 laat het kabinet de tekortdoelstelling los, maar in 2014 wil het kabinet wel onder de norm van 3 procent komen. 'Het is ondenkbaar dat we in het voorjaar van 2013 die ambitie voor 2014 al zouden loslaten.' Voor eventuele aanvullende bezuinigingen is steun nodig van de oppositie. De oppositiepartijen delen zorgen over het gebrek aan onderhandelingsruimte dat zou zijn ontstaan door het sociaal akkoord en het zorgakkoord.

Discussie
Dijsselbloem probeert die zorgen weg te nemen. 'We zijn zeer bereid om met alle fracties die in 2014 de begroting onder de -3 te brengen verder te verkennen hoe we dat kunnen doen. Dat geldt wat mij betreft over het hele pakket. Alle onderdelen kunnen ter discussie worden gesteld.'

De minister stelt daarbij wel dat de handtekening van het kabinet staat onder de akkoorden met de polder. 'We gaan die twee met elkaar verenigen', zegt hij, doelend op het op orde brengen van de begroting en overeind houden van de akkoorden.

Brief
Dijsselbloem wil in de aanloop naar de aanvullende maatregelen in het najaar gesprekken voeren met die partijen die de ambitie delen om volgend jaar onder de 3 procent te komen. Hij wil niet, zoals de Kamer per motie verzoekt, een nieuw voorstel nog voor de zomer aan de Kamer sturen dat een wig zou kunnen drijven in de akkoorden met de polder. 'Ik zou het bijzonder wonderlijk vinden als wij na het meireces een nieuwe brief zouden moeten sturen aan de Kamer, daar zal ook niets nieuws in staan. Laten we daar een verstandige weg in vinden.'

Na het meireces zal Dijsselbloem dus opnieuw een ronde doen langs de verschillende fracties om hun wensen en verwachtingen te inventariseren. Uit die onderhandeling moet in het najaar een begroting komen waarin de polderafspraken overeind blijven en die voldoet aan de begrotingsnorm voor 2014.'

Minister Dijsselbloem van Financiën in de Tweede Kamer Beeld ANP

50Plus heeft in het kabinetspakket voor Brussel goed gekeken naar de alinea's over pensioenen. De partij vraagt zich af hoe het kabinet de binnenlandse bestedingen weer op orde wil krijgen. Voor de ouderenpartijn heeft een goede pensioenvoorziening daarbij prioriteit. 50Plusser Norbert Klein wil ook weten wat er precies gedaan wordt aan werkloosheid onder ouderen.

50Plus-Kamerlid Norbert Klein. Beeld ANP

Volgens het CDA loopt de staatsschuld jaarlijks met miljarden op door een teveel aan overheidsuitgaven. Kamerlid Eddy van Hijum vraagt zich af of dat besef ook bestaat bij de VVD. Hij noemt het pakket dat naar Brussel gaat 'boterzacht'. Ook hij mist regie bij de regering. 'Het kabinet goochelt met vertrouwen. Elke minuut die nu niet wordt benut om de begroting op orde te krijgen, brengt lastenverzwaring met de minuut dichterbij.'

Vertrouwen
Het CDA wil met lastenverlaging vertrouwen teruggeven aan burgers. Van Hijum ziet door alle akkoorden met de sociale partners nog weinig ruimte over voor het kabinet om te onderhandelen met de oppositie. 'Wat is eigenlijk de onderhandelingsruimte? Wij waren vanaf het begin bereid om over moeilijke zaken, hervormingen op arbeidsmarkt, nullijn in de zorg, te spreken, maar naarmate u die maatregelen afschrijft, wordt het voor ons moeilijker daarover mee te praten.'

CDA'er Eddy van Hijum Beeld ANP

Elbert Dijkgraaf van de SGP prijst het kabinet voor het sluiten van akkoorden, maar heeft net als de andere oppositiepartijen zorgen over onduidelijkheden die zijn onstaan door de akkoorden in de polder. 'Wanneer toont het kabinet regie? Waarom geeft dit kabinet niet eerder zekerheid?'

SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf Beeld ANP

Volgens de ChristenUnie is er door de akkoorden in de polder 'mist ontstaan'. Carola Schouten maakt zich zorgen over de geplande 1 miljard van de nullijn in de zorg die nu van tafel is. 'Waar komt die 1 miljard van oningevulde bezuinigingen straks allemaal terecht? Het kabinet moet duidelijkheid geven.'

Geflirt
Schouten pleit voor het zoeken van draagvlak in het parlement. 'Dan kan je niet 1 miljard boven de markt laten hangen om in het najaar te zien wat daarmee moet gebeuren.' Ze staat open voor onderhandelingen, maar het is volgens haar 'geven en nemen'. 'Enig geflirt is mogelijk, mits het kabinet oren heeft voor de wensen van onze kant.' En die wensen van de ChristenUnie zijn: ruimte voor gezinnen, vrijheid van onderwijs, ooghouden voor kwetsbare groepen. En, zegt ze met nadruk: 'geen bezuinigingen op de kindregelingen'.

ChristenUnie-Kamerlid Carola Schouten. Beeld ANP

De SP is fel tegenstander van verdere bezuinigingen. De partij wil investeringen om de economie aan te zwengelen. Arnold Merkies refereert aan het koningslied: 'Daar sta je dan. Onbedoeld werd het koningslied symbool voor wat zich in Nederland afspeelt. Het was even van tafel om vervolgens toch weer op tafel te komen.'

Petitie
Na de petitie 'Sorry voor het koningslied' is het volgens Merkies tijd voor een volgende petitie op Facebook: 'Sorry voor het kapotbezuinigen van de economie'. Die petitie zou, denkt hij, onder andere getekend worden door Coen Teulings van het CPB, mastondonten van de VVD, Lagarde van het IMF, en een hele rits aan economen. Het kabinet is echter oostindisch doof, meent de SP.

SP-Kamerlid Arnold Merkies. Beeld ANP

Mark Harbers zegt dat voor de VVD financiële degelijkheid overeind staat. Het kabinet moet wat de VVD betreft op Prinsjesdag met een sluitende begroting komen die voldoet aan de Brusselse 3-procentseis. Door het zorgakkoord is een gat van een miljard gevallen in de begroting, de eerder geplande nullijn is van tafel. Harbers vindt dat het kabinet meteen op zoek moet naar alternatieve dekking voor dat miljard.

Geen compromissen
Gisteren berichtte RTL-Nieuws dat de VVD geen compromissen meer zou willen sluiten met de oppositie. Anonieme bronnen hadden gezegd er klaar mee te zijn. Kamerlid Harbers weerspreekt de berichtgeving. Hij zegt open te staan voor onderhandelingen, net als zijn fractievoorzitter Halbe Zijlstra. In het najaar moet het kabinet opnieuw onderhandelen over maatregelen voor de begroting van 2014. 'Het finetunen zal gebeuren in het najaar. Het kan minder zijn, het zou ook kunnen dat er nog een tandje bij moet.'

Het pakket van 4,3 miljard euro staat gewoon in de stukken, zegt Harbers. De 1 miljard die nog niet gedekt is doordat de nullijn van tafel is, zal gezocht worden in het beperken van uitgaven, niet in het verzwaren van lasten. De VVD wil na de zomer de rest van de maatregelen invulling geven met de partijen in de Tweede Kamer. 'Zo ging het ook bij het Lenteakkoord. Die maatregelen werden ook pas aangenomen nadat de voorstellen naar Brussel waren gestuurd.'

VVD-Kamerlid Mark Harbers. Beeld ANP

GroenLinks mist ambitie bij het kabinet. 'Haalt-ie het of haalt-ie het niet? Dat is de vraag waartoe de discussie over het Brusselpakket is versmald', smaalt fractievoorzitter Bram van Ojik. Hij brengt in herinnering dat er vorig jaar een Lenteakkoord werd gesloten dat op brede steun kon rekenen in het parlement. 'Nu ligt er eigenlijk nog niks. Met een mengsel van verschillende akkoorden brouwt de minister een akkoord van bordkarton. Zouden ze het in Brussel eigenlijk nog wel vertrouwen?'

Vergroening
Van Ojik vindt dat meer ambitie nodig is. Het moet niet alleen gaan over de 3 procent, maar vooral over hervormingen. Hij pleit voor het scheppen van werkgelegenheid en vergroening van de economie.

GroenLinks-fractievoorzitter Bram van Ojik. Beeld ANP

De PvdA vindt dat de nadruk in Brussel moet komen te liggen op structurele hervormingen en minder op bezuinigingen op korte termijn. Henk Nijboer prijst de verschillende akkoorden die zijn gemaakt met de oppositie en in de polder: het woonakkoord, het sociaal akkoord, het zorgakkoord. Hij zegt dat de PvdA blijft vasthouden aan de 3-procentsnorm zoals die is afgesproken in Brussel.

Bezuinigingen
Eddy van Hijum van het CDA vraagt hoe aan die afspraak moet worden voldaan, nu door de polderakkoorden een gat in de begroting is geslagen. Nijboer zegt in het najaar opnieuw te kijken naar de economische prognoses en dan pas te beslissen over eventuele nieuwe bezuinigingen.

Ook op vragen van D66'er Koolmees zegt Nijboer pas in het najaar te kijken welke bezuinigingen nodig zijn voor 2014. Dat is zo afgesproken in het sociaal akkoord en daar houdt de PvdA aan vast. De oppositie is niet erg tevreden met dat antwoord, maar Nijboer blijft bij zijn standpunt.

Aan de slag!
PvdA'er Nijboer prijst nogmaals de hervormingen die zijn ingezet. 'De PvdA stelt vast dat na jaren van impasse op tal van terreinen grote doorbraken zijn gerealiseerd. Kabinet, aan de slag!'

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer. Beeld ANP

De PVV spreekt schande van het pakket dat het kabinet naar Brussel wil sturen. Tony van Dijck wil 'baas blijven in eigen land', maar met dit kabinet komt daar niks van terecht. 'Nederland moet Nederland blijven.' Volgens de PVV buigt Nederland voor de Europese Commissie.

'Catastrofaal'
'Brussel zegt spring en dit kabinet springt. Brussel dreigt met een boete van 1,2 miljard als we niet binnen een jaar het tekort onder de 3 procent hebben gebracht. Dus wat doen we? We verhogen de belastingen met 9 miljard en het volgende bezuinigingspakket ligt al klaar.' Nederland moet zo snel mogelijk de Europese Unie verlaten, vindt de PVV. Van Dijck concludeert: 'Voorzitter, dit is catastrofaal.'

PVV-Kamerlid Tony van Dijck Beeld ANP

D66 was gematigd positief over het regeerakkoord dat VVD en PvdA in november presenteerden, maar vraagt zich nu af hoeveel er nog van overblijft. Wouter Koolmees van D66 ziet een kabinet dat 'een spoor van akkoorden' achterlaat dat gaten slaat in de begroting. Het kabinet vult volgens hem 'gat met gat'. 'Maar wie gaat het laatste gat vullen?'

'Zonder taboes'
Koolmees vraagt aan de minister van Financiën of hij in het najaar 'zonder taboes' met de oppositie wil onderhandelen om tot een begroting te komen die op brede steun kan rekenen in het parlement. Hij vreest dat door de akkoorden die zijn gesloten in de polder de onderhandelingsruimte met de oppositie erg klein is geworden. 'Wat heeft het kabinet nu nog te bieden?'

D66-Kamerlid Wouter Koolmees. Beeld ANP

Precies een jaar geleden werd in alle haast het Lenteakkoord in elkaar gestoken. Het kabinet was zojuist gevallen en 30 april naderde. Nu staat het tweede kabinet-Rutte op datzelfde punt. Sinds 2011 verwacht de Europese Commissie elk voorjaar van de lidstaten een conceptbegroting voor het volgende jaar. Brussel wil hervormingsplannen zien voor de lange termijn en bezuinigingsplannen voor de korte termijn.

Landen moeten aantonen dat ze zichzelf beschermen tegen toekomstige crises met structurele ingrepen (zoals hervorming van de sociale zekerheid, de arbeidsmarkt, de zorg, pensioenleeftijd, hypotheekregels), maar ze moeten ook werk maken van het op orde brengen van het huishoudboekje. In Brussel spraken de lidstaten af te pogen hun begrotingstekorten terug te brengen tot maximaal 3 procent van de eigen economie.

Om volgend jaar onder de 3 procent te blijven, moet het kabinet enkele miljarden bezuinigen, begin maart werd nog een bezuinigingspakket van 4,3 miljard gepresenteerd. Maar de coalitie van VVD en PvdA moet zakendoen met de oppositie om tot meerderheden te komen, en wil zakendoen met de sociale partners om draagvlak in de samenleving te creëren. Oppositie en sociale partners laten zich minder gelegen liggen aan Brussel.

Het kabinet moet een middenweg zoeken tussen bezuinigingen en hervormingen, en afspraken in Den Haag en in de polder. Zonder steun in eigen land geen stabiel kabinet, zonder goedkeuring van Brussel reputatieschade en sancties in Europa. Vandaag debatteert de Kamer over het pakket dat het kabinet één dezer dagen naar Brussel stuurt. Daarin zijn het sociaal akkoord en het zorgakkoord meegenomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden