Nieuws

Brussel wil verspreiding van desinformatie steviger aanpakken

Het afgelopen coronajaar heeft Brussel met de neus op de feiten gedrukt: desinformatie is een probleem. Vandaar is een aanscherping van een richtlijn op komst. Zónder harde sancties tegen techbedrijven, dat wel. ‘Je kan een leeuw net zo goed laten beloven dat ie niet gaat jagen.

Europees Commissaris Market Thierry Breton wil dat Europa burgers zo goed als mogelijk beschermt tegen de 'infodemic'.  Beeld AP
Europees Commissaris Market Thierry Breton wil dat Europa burgers zo goed als mogelijk beschermt tegen de 'infodemic'.Beeld AP

Thierry Breton, Eurocommissaris voor de Interne Markt, spreekt woensdag tijdens een persconferentie herhaaldelijk van een ‘infodemic’ waarin we zitten. Oftewel excessieve hoeveelheden informatie die epidemische vormen aannemen. En in één adem door: de verspreiding van desinformatie die het leven van Europese burgers in gevaar brengt.

Brussel constateerde het al eerder: de coronacrisis is ook op dit vlak een hoofdpijndossier geworden. Via de platformen van Google, TikTok en Facebook wist desinformatie over vaccins of het virus zelf gemakkelijk grote groepen mensen te bereiken. Een jaar of drie terug vond Europa een actieplan tegen desinformatie noodzakelijk. Toen nog vooral vanwege de angst voor Russische inmenging bij de Europese verkiezingen.

Vrijheid van meningsuiting

Woensdag presenteerden Breton en Vera Jourová, de Tsjechische Eurocommissaris voor Waarden en Transparantie, een update. Deze zogenoemde Leidraad ter versterking van de praktijkcode inzake desinformatie is volgens de twee hard nodig. Vrijheid van meningsuiting staat niet onder druk, benadrukte Jourová nog maar eens. Wel wil ze voorkomen dat de algoritmes van techbedrijven desinformatie promoten en dat advertentie- en techbedrijven geld verdienen via desinformatie.

Zo moeten online platforms als YouTube en Facebook en bedrijven die zich in de hele keten van de online advertentiewereld bevinden, nauw gaan samenwerken. Dat kan door informatie uit te wisselen over dubieuze adverteerders. Partijen die zich schuldig maken aan het systematisch posten van berichten die door onafhankelijke factcheckers onderuit zijn gehaald, moeten uit het hele advertentie-ecosysteem worden geweerd.

Toverwoord is transparantie

Verder wil Europa dat burgers meer mogelijkheden krijgen om desinformatie te rapporteren, terwijl ze ook toegang moeten hebben tot een transparant systeem om eventuele bans aan te vechten. Sowieso is transparantie het toverwoord. Het is namelijk ‘van het allergrootste belang’ dat de techbedrijven hun aanbevelingssystemen transparant maken, zo leest de code.

Met andere woorden: burgers moeten snappen welke criteria Facebook en consorten hanteren om bepaalde berichten prominent te tonen of juist niet. Verder moeten ze ook de mogelijkheid krijgen om zelf aan de knoppen te draaien om zo voor elkaar te krijgen dat ze andersoortige berichten te zien krijgen in hun timelines.

Dit alles is geen Europese wetgeving. Het voordeel daarvan is dat Brussel op deze manier vanaf 2018 tempo kon maken, toen het probleem van desinformatie urgent werd. Nadeel is het vrijblijvende karakter ervan. Weliswaar hebben grote techbedrijven als Microsoft, Google, Facebook en TikTok plus overkoepelende advertentieclubs zich de afgelopen jaren aangesloten, het blijft vrijwillig. Brussel kan dan ook geen sancties leggen op het niet naleven van de richtlijn.

Advertientie-inkomsten

Paul Tang, Europarlementariër voor de PvdA, is blij met ‘de kleine stapjes’ die de Europese Commissie hiermee zet. Hij toont zich met name tevreden met het pleidooi voor het zelf kunnen samenstellen van je nieuwsfeed. ‘Als dat met de techbedrijven kan worden afgesproken, zou dat mooi zijn.’ In de voorstellen over het indammen van advertentie-inkomsten om nepnieuws te beperken, ziet hij niet zoveel: ‘Ik geloof niet in zelfregulering. Dat is een doodlopende weg. Het verdienmodel van Google en Facebook is advertenties. Desinformatie levert geld op omdat je daarmee mensen op je platformen houdt. Deze bedrijven gaan zichzelf niet reguleren. Je kan net zo goed een leeuw laten beloven dat ie niet langer jaagt.’

De enige oplossing kortom: Europa die desnoods met sancties wat kan afdwingen. Dat zou uiteindelijk via wetgeving moeten gebeuren. Daaraan wordt gewerkt in de Digital Services Act. Kim van Sparrentak, Europarlementariër voor GroenLinks, noemt het goed nieuws dat er wordt gewerkt aan meer transparantie over wat voor berichten techbedrijven de consument laat zien en waar de keuzes op gebaseerd zijn. Maar ook zij vindt het vrijwillig rapporteren onvoldoende en wil daarom meer toezicht.

Net als Tang vindt ook GroenLinks dat de aanpak van het verdienmodel achter desinformatie tekort schiet. De partij pleit al langer voor een Europees verbod op gepersonaliseerde advertenties gebaseerd op grootschalige dataverzameling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden