Analyse

Brussel wil versnippering terugkeerbeleid aanpakken, maar brandt zich niet aan concrete aantallen

Brussel heeft dinsdag een strategie gepresenteerd om illegalen vrijwillig te laten terugkeren naar hun thuisland. Die ontbeert één essentieel element: concrete aantallen. Daaraan waagt de Commissie zich niet meer na de bindende asielquota van 2015-2016 die de lidstaten nog altijd tot op het bot verdelen.

Een demonstratie voor de rechten van illegalen in Parijs in juni 2020. Beeld Getty
Een demonstratie voor de rechten van illegalen in Parijs in juni 2020.Beeld Getty

Niettemin zijn er redenen genoeg om de vrijwillige terugkeer naar het thuisland stevig op te pakken, zo blijkt uit de eerste terugkeerstrategie ooit. Van het aantal illegalen in de EU dat een rechterlijk bevel krijgt te vertrekken (ruim 491 duizend in 2019) geeft eenderde daar gehoor aan en slechts 10 procent doet dat vrijwillig. ‘Een mislukking’, erkende commissaris Schinas (Asiel) tijdens de presentatie van de strategie.

Terwijl vrijwillig vertrek effectiever is – de mensen wagen minder vaak een nieuwe overtocht – en goedkoper. Gedwongen uitzetting kost door detentie, tickets en begeleiding 3.414 euro per persoon, vrijwillige terugkeer kost 560 euro, zo blijkt uit onderzoek van het Europees Parlement.

Versnipperd beleid

Alle lidstaten worstelen met de terugkeer van mensen die geen recht op een verblijfsvergunning hebben. Na vaak lange procedures verdwijnen velen in de illegaliteit of starten een nieuwe asielaanvraag in een ander land. Uitzetting is een moeizame en emotionele zaak. Bovendien is het een splijtende kwestie in de EU; Polen en Hongarije weigeren überhaupt asielzoekers op te nemen zolang de terugkeer van illegalen niet goed is geregeld. Zij waren het die de Brusselse asielquota aan hun laars lapten.

De nieuwe strategie wijt de magere vrijwillige terugkeer aan versnipperd EU-beleid, weinig afstemming tussen de lidstaten en gebrek aan betrokkenheid en medewerking van de thuislanden. Wil de EU serieus werk maken van een Europees asielbeleid, dan zijn verhoging van de vrijwillige terugkeer en betere reïntegratie in het thuisland twee vereisten. Overigens het Commissievoorstel voor een migratiepact daartoe van vorig jaar september kan tot nog toe op weinig enthousiasme rekenen in de lidstaten en het Europees Parlement.

Uitzettoerisme

De Commissie streeft naar ‘snelle, eerlijke en gezamenlijke procedures’, waarbij de kansloze migrant zo snel mogelijk wordt teruggestuurd, het liefst al aan de grens. Een eerste stap is de bestaande Europese asielwetten aan te scherpen, zodat terugkeer makkelijk wordt. De rechten van de asielzoeker mogen niet worden aangetast.

Meer afstemming tussen de lidstaten is een tweede stap. De Commissie wijst erop dat de EU-landen verschillende terugkeerpakketten aanbieden, variërend van een minimum geldbedrag voor de terugreis tot een verblijfsvergoeding voor de eerste weken na terugkeer en hulp bij het opbouwen van een nieuw bestaan. Illegalen wisselen deze informatie uit met als gevolg ‘uitzettoerisme’, waarbij de illegalen kiezen voor het EU-land dat hen het ruimhartigst helpt. Meer eenheid is hier gewenst, vindt Brussel.

De Commissie stelt voor de begeleiding van illegalen bij hun terugkeer te verbeteren. Er moet meer geld beschikbaar komen om deze begeleiders te trainen en ze kunnen van elkaar leren welke aanpak het effectiefst is.

Ook de thuislanden moeten meer doen, meent de Commissie. Ze dienen duidelijke reïntegratieplannen voor hun teruggekeerde burgers opzetten, inclusief scholing en banen. Er is EU-geld beschikbaar om de lokale ambtenaren daarvoor op te leiden.

Frontex, de EU-organisatie voor de bewaking van de Europese buitengrenzen, moet een flink deel van de vrijwillige terugkeerreizen regelen. De organisatie, die door ngo’s en europarlementariërs wordt beschuldigd van het onwettelijk terugsturen van migranten, krijgt daarvoor een aparte terugkeermanager, net als de EU. Tot slot bepleit de Commissie een beter gebruik van de beschikbare EU-fondsen voor asiel, bij elkaar goed voor vele miljarden euro’s per jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden