Nieuws

Brussel wil komende jaren 30 miljard euro inzetten voor nieuw pandemie-agentschap

De Europese Commissie wil de ­komende jaren 30 miljard euro inzetten voor de oprichting van een Europese pandemie-autoriteit. Dat agentschap moet onderzoek naar vaccins aanjagen en de gezamenlijke inkoop ervan verzorgen voor de lidstaten. EU-­landen staan tot nog toe huiverig tegenover het optuigen van een gezamenlijk zorgbeleid.

Twee coördinatoren leggen bouwtekeningen op tafel van een vaccinatiecentrum in Duitsland.  Beeld Daniel Rosenthal
Twee coördinatoren leggen bouwtekeningen op tafel van een vaccinatiecentrum in Duitsland.Beeld Daniel Rosenthal

De coronapandemie drukt de lid­staten met de neus op de feiten dat ­verdergaande coördinatie van het volksgezondheidsbeleid onvermijdelijk is, zal commissievoorzitter Von der Leyen vandaag in haar jaarlijkse ‘troonrede’ zeggen. De nieuwe autoriteit speelt een cruciale rol daarin, samen met het in Amsterdam gevestigde ­Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en het ECDC, het Europese RIVM.

Volgens Von der Leyen en euro­commissaris Kyriakides (Volksgezondheid) eigent de Commissie zich geen nieuwe bevoegdheden toe met de voorstellen.

Zes jaar

Met het budget van 30 miljard euro moet de pandemie-autoriteit minimaal zes jaar rondkomen. Een deel van het geld (6 miljard euro) komt direct uit het EU-begroting. De overige 24 miljard vindt de Commissie in fondsen, zoals het coronaherstelfonds, die met EU-garanties zijn gefinancierd.

De nieuwe autoriteit, die luistert naar de naam Health Emergency Preparedness and Response Authority (Hera), moet zorgen dat de EU-landen beter voorbereid zijn bij een nieuwe pandemie. Hera zal risicoanalyses opstellen als tijdige waarschuwing, onderzoek naar nieuwe vaccins stimuleren met geld en mogelijke productiecapaciteit voor vaccins en medisch noodzakelijk materieel in kaart brengen en contractueel vastleggen.

Bij een nieuwe pandemie moet Hera de gezamenlijke inkoop van vaccins op zich nemen, zoals de Commissie dat heeft gedaan bij de vaccins van ­Pfizer, AstraZeneca, Moderna en Janssen. Volgens Von der Leyen is die gezamenlijke inkoop een succes geweest: de EU bestelde afgelopen jaar miljarden vaccindoses, waardoor inmiddels ruim 70 procent van alle Euro­peanen volledig is gevaccineerd.

De nieuwe autoriteit zal ook aanbevelingen doen over het aanleggen van voorraden essentiële medische hulpmiddelen. Politiek gevoelig is de voorziene taak van adviezen over maat­regelen bij de uitbraak van een pandemie. Dat moet een herhaling van de lappendeken van afgelopen jaar (met per land verschillende reis- en quarantainevereisten) voor­komen.

Zelfstandige club

Aanvankelijk zal het agentschap ­onderdeel zijn van de Commissie, een opzet waarin sommige landen een machtsgreep zien van de Commissie. Om die vrees weg te nemen, komt er een speciale toezichtraad waarin de lidstaten zitten. Uiteindelijk moet Hera net als de EMA een zelfstandige club worden.

Von der Leyen zal benadrukken dat wereldwijd de coronapandemie nog lang niet bedwongen is. Lidstaten moeten meer vaccins beschikbaar stellen voor Afrika en Azië. De Hera-plannen worden later deze week door betrokken commissarissen gepresenteerd, de lidstaten en het Europees Parlement beslissen vervolgens wat ermee gebeurt.

Naar verwachting staat Von der Leyen ook uitvoerig stil bij de ontwikkelingen in Afghanistan. De on­verwacht snelle aftocht van de Amerikanen daar, toont volgens Von der Leyen dat de EU niet langer op de VS kan leunen en een grotere rol op het wereldtoneel moet spelen. Eerder bestempelde ze haar Commissie als een ‘geopolitieke Commissie’.

Over militaire samenwerking - zowel gezamenlijke missies als de gezamenlijke ontwikkeling en aankoop van materieel - wordt in Brussel al jaren gesproken maar komt niet echt van de grond. De Europese christendemocraten pleiten voor een ‘cyberbrigade’ om cyberaanvallen op vitale infrastructuur te voorkomen.

Von der Leyen meent dat de EU haar democratische waarden moet verdedigen en uitdragen. Bescherming van de rechtsstaat staat voorop, mede daarom weigert de Commissie vooralsnog EU-geld voor Polen en Hongarije vrij te maken uit het Herstelfonds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden