nieuws

Brussel wil dat bedrijven zich niet langer van de domme kunnen houden over misstanden als kinderarbeid

Het Europees Parlement wil dat bedrijven verplicht gaan onderzoeken of er misstanden voorkomen in hun aanvoerketens. Zijn kinderarbeid, uitbuiting en onnodige milieuschade met zulke regels straks verleden tijd?

Daniel is 11 jaar oud en werkt in een kobaltmijn in de Democratische Republiek Congo. Kobalt wordt gebruikt om oplaadbare batterijen te maken. Beeld Corbis via Getty Images
Daniel is 11 jaar oud en werkt in een kobaltmijn in de Democratische Republiek Congo. Kobalt wordt gebruikt om oplaadbare batterijen te maken.Beeld Corbis via Getty Images

Als de nikkel en kobalt in onze telefoons uit de grond zijn gehaald door kinderhanden, dan hoeft de fabrikant dat niet te weten – en kan die er dus ook niets tegen doen. Dat moet anders, vindt het Europees Parlement. Met ruime meerderheid schaarden de parlementariërs zich woensdag achter een voorstel om Europese bedrijven te verplichten hun hele aanvoerketen in kaart te brengen. Daarmee hebben ze het Europese wetgevingsproces in gang gezet.

Door de wet moet duidelijk worden of er uitbuiting of andere misstanden voorkomen in de kobalt- en nikkelmijnen, of op de plantages waar de supermarktkoffie vandaan komt. Vervolgens moeten de bedrijven kunnen aantonen dat ze serieus hebben geprobeerd de problemen aan te pakken. De ChristenUnie, PvdA, SP en GroenLinks komen deze week met een initiatiefwet voor Nederlandse bedrijven met dezelfde strekking.

Cacaoplantages

Achter de producten in Europese winkels gaan nog altijd mensenrechtenschendingen schuil, blijkt keer op keer uit onderzoeken. Zo schatte het aan de Universiteit van Chicago gelieerde onderzoeksinstituut NORC vorig jaar dat er in Ghana en Ivoorkust zo’n anderhalf miljoen kinderen op cacaoplantages werken.

Dit gebeurt niet omdat producenten daar opdracht toe geven: zij kopen vaak in bij tussenhandelaren en weten dan niet hoe het eraan toegaat in de mijnen of op de plantages. In een onderzoek in opdracht van de Europese Commissie zei slechts 16 procent van de ondervraagde bedrijven zicht te hebben op de hele aanvoerketen, 37 procent heeft zicht op een deel ervan. Aanvoerketens kunnen zeer complex zijn. Elektronicafabrikanten bijvoorbeeld hebben al gauw te maken met duizenden directe leveranciers van over de hele wereld. Daar gaat nog een complex web van handelaren achter schuil.

Geen garanties

Hoe moeilijk het is om te garanderen dat alle spullen netjes zijn verkregen, maakt Fairphone duidelijk. Dit telefoonmerk stelt zich expliciet ten doel om eerlijk geproduceerde telefoons te maken, en toch weet het bedrijf niet zeker of er bij de productie geen mensenrechten zijn geschonden.

Fairphone probeert de lonen en werkomstandigheden van mijnbouwers te verbeteren om evenveel eerlijk gewonnen grondstoffen in de aanvoerketen te kunnen stoppen als het nodig heeft voor zijn telefoons. Maar deze materialen moeten vervolgens nog langs zoveel schakels – handelaren, smelters of raffinaderijen, assemblagebedrijven – dat niet te garanderen is dat ze ook in de Fairphones zelf terechtkomen.

Bovendien duurt het jaren voordat werkomstandigheden ter plaatse zijn verbeterd, aldus Tirza Voss van Fairphone, verantwoordelijk voor het inkopen van duurzame grondstoffen. ‘De Europese wet is een belangrijke stap, maar problemen in de aanvoerketen oplossen kost tijd.’

Of neem Tony’s Chocolonely, het chocolademerk dat ‘100 procent slaafvrije chocolade’ wil verkopen. Het bedrijf volgt de cacaobonen gedurende de hele productieketen, zegt Paul Schoenmakers, verantwoordelijk voor het verbeteren van de productieomstandigheden.

Daarbij komen ook gevallen van kinderarbeid naar boven. In 2020 waren het er volgens het jaarverslag 387, in 221 gevallen lukte het dit probleem op te lossen. Schoenmakers: ‘Dat laat zien dat er nog steeds werk aan de winkel is, maar ook dat je deze problemen wel degelijk kunt opsporen en aanpakken.’

Illustratief is ook dat Slave Free Chocolate het merk recentelijk van zijn lijst van slaafvrije chocolade schrapte. Tony’s Chocolonely laat zijn cacao namelijk verwerken door de grote Zwitserse chocoladeproducent Barry Callebaut, en die wordt beschuldigd van misstanden in de eigen keten. Naar eigen zeggen kiest Tony’s Chocolonely juist voor deze gigant om te laten zien dat het ook mogelijk is om volledig traceerbare chocolade te maken als je de gangbare route volgt.

Wat Schoenmakers betreft is een wet zoals het Europees Parlement voorstelt dan ook cruciaal. ‘Na twintig jaar vrijwillige programma’s kun je zeggen dat de resultaten in de chocoladesector bedroevend zijn, het is tijd voor wetgeving. Als je de problemen in kaart brengt, zijn ze niet meteen opgelost. Maar bedrijven kunnen dan niet langer zeggen: ik heb gehoord van kinderarbeid, maar ik weet niet of het in mijn keten zit.’

Sluiproutes

Als het Europees Parlement het voorstel aanneemt, kan het overigens nog jaren duren voor er daadwerkelijk iets verandert. Het gaat hier in feite om een verzoek aan de Europese Commissie, die vervolgens met een écht wetsvoorstel kan komen over dit onderwerp; dat gebeurt naar verwachting deze zomer. Dat plan moet vervolgens langs de lidstaten, en opnieuw langs het Europees Parlement.

Lara Wolters (PvdA), de Europarlementariër die het initiatief nam voor het voorstel, verwacht de komende tijd nog de nodige weerstand. Volgens haar is er veel draagvlak voor het plan, ook onder bedrijven, maar ze verwacht druk uit het bedrijfsleven om sancties niet ál te streng te maken.

Sommige belangenorganisaties, waaronder Business Europe, vrezen verder dat de regels voor kleine organisaties te ingewikkeld worden. Onterecht, vindt Wolters. Zo zijn de kleinste bedrijven, die een paar werknemers hebben, uitgezonderd van de wet. Bovendien hoeft een horecaketen heus niet zelf langs in Vietnam om koffieplantages te inspecteren, zegt ze: zo’n bedrijf moet zorgen dat de geserveerde koffie van een merk komt dat zijn aanvoerketen goed heeft doorgelicht.

Volgens Jan Jonker, hoogleraar duurzaam ondernemen aan de Radboud Universiteit, past het nieuwe voorstel in een bredere ontwikkeling waarin de EU bedrijven steeds meer verplichtingen oplegt op gebied van duurzaamheid, circulariteit en eerlijkheid. Zo ging begin dit jaar een wet van kracht die moet voorkomen dat Europese importeurs tin, wolfraam, tantaal en goud kopen waarmee ze conflicten of onderdrukking in stand houden. Jonker: ‘Individuele maatregelen halen misschien niet zoveel uit. Maar als je alle voorstellen en aangenomen wetten samenneemt, gebeurt er ontzettend veel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden