Analyse

Brussel wil af van de begrotingsdiscipline en een door Nederland gehaat crisisbudget invoeren: ‘Pak de crisiskansen!’

De Europese Commissie is er al uit: de strikte begrotingsregels blijven ook volgend jaar in de ijskast. En het ‘eenmalige’ Europese herstelfonds van 750 miljard euro, dat voor premier Rutte afgelopen zomer zwaar slikken was? Commissaris Gentiloni (economie) bepleit een permanente versie in de vorm van een – door Nederland verafschuwd – speciaal eurozonebudget om toekomstige crises het hoofd te bieden.

Europees Commisssaris voor economie Paolo Gentiloni (rechts) en zijn collega voor handel Valdis Dombrovskis komen aan op de persconferentie over de begrotingstechnische reactie van de EU op de coronapandemie.  Beeld Olivier Hoslet / AFP
Europees Commisssaris voor economie Paolo Gentiloni (rechts) en zijn collega voor handel Valdis Dombrovskis komen aan op de persconferentie over de begrotingstechnische reactie van de EU op de coronapandemie.Beeld Olivier Hoslet / AFP

‘Pak de crisiskansen!’ was de boodschap die Gentiloni en zijn collega Dombrovskis (economie & werk) woensdag verkondigden. Er is hoop aan de economische horizon, mits begrotingshaviken als minister Hoekstra van Financiën voorlopig aan hun nationale boomstam geketend blijven. De grootste fout die de EU kan maken, is de huidige miljardensteun te vroeg afknijpen, aldus Gentiloni.

De interventie van de Commissie komt keurig getimed. De EU-landen moeten in april hun begrotingsplannen voor 2022 aan Brussel voorleggen en kunnen dan wel wat advies en richting gebruiken. Bovendien is het exact een jaar geleden dat de EU – voor het eerst in haar geschiedenis – de Europese begrotingsdiscipline buiten werking stelde. Om tijdens de coronapandemie landen op te zadelen met bezuinigingen en hervormingen, ging alle landen te ver.

De Commissie stelt voor deze ‘uitzondering’ op de regels van het Stabiliteitspact ook in 2022 te handhaven. Het besluit is aan Hoekstra en zijn collega’s, maar Gentiloni en Dombrovskis zien geen enkele reden om het begrotingskussen nu al onder de crisis weg te trekken. De krimp van vorig jaar (6,8 procent) wordt immers verre van goedgemaakt door de verwachte groei met 3,8 procent dit jaar.

Miljardensteun

Wat de EU-landen hebben gedaan om hun economieën te stutten, telt op tot zo’n 13 procent van het EU-bruto nationaal product. Zonder deze miljardensteun – voor loondoorbetaling, werktijdverkorting, zorg, belastingverlaging – was de krimp zeker 4,5 procent hoger uitgevallen. Daarnaast draait de geldpomp van de ECB overuren, is de Europese Investeringsbank actief en zetten de EU-landen het herstelfonds van 750 miljard euro klaar. Niet onbelangrijk is ook de staatssteun die Brussel bij wijze van uitzondering toestaat om faillissementen te voorkomen: alles bij elkaar ruim 3.100 miljard euro.

Premier Mark Rutte na afloop van de EU-top in december. De Europese leiders spraken er over onder meer het coronaherstelfonds. Beeld ANP
Premier Mark Rutte na afloop van de EU-top in december. De Europese leiders spraken er over onder meer het coronaherstelfonds.Beeld ANP

Veel meer dan tijdens de kredietcrisis van 2008-2009, maar wereldwijd is de EU beslist geen koploper in steunverlening, een extra reden voor de Commissie niet nu al de miljardenstroom af te knijpen. Mogelijk vanaf 2023 en dan nog met mate, verschillend per land en gericht op duurzaam herstel.

Dat de gemiddelde staatsschuld van de eurolanden inmiddels boven de 100 procent ligt – het Stabiliteitspact schrijft een maximum van 60 procent voor – is de Commissie niet ontgaan. Maar met de huidige lage rente ligt Gentiloni daar niet wakker van. Hij verwacht dat die rente voorlopig laag blijft, omdat er een enorme hoeveelheid spaargeld op zoek is naar investeringen. Dat is dan ook zijn advies aan minister Hoekstra en zijn EU-collega’s: niet saneren maar investeren. Dan groeit de economie vanzelf uit haar schuld.

Permanent eurozonebudget

De Commissie grijpt de crisis ook aan om het moeizame debat over verandering van het Stabiliteitspact een trap voorwaarts te geven. Er zijn genoeg redenen om de criteria in dit pact – de 60 procent schuldlimiet en 3 procent tekortgrens – tegen het licht te houden, en niet alleen omdat ze uit 1992 stammen. ‘De pandemie heeft de context van het debat wezenlijk veranderd’, schrijft de Commissie. Gentiloni neemt alvast een voorschot met zijn voorstel voor een permanent eurozonebudget, gevuld door gezamenlijke leningen van de lidstaten.

De harde getalsmatige criteria (de 3 en de 60 procent) zullen niet snel verdwijnen. Dat vergt wijziging van het EU-verdrag, een langdurige en riskante onderneming. Maar de interpretatie van de regels is wel degelijk te veranderen. Gentiloni maakt al onderscheid tussen ‘goede’ en ‘slechte’ schuld om bepaalde investeringen niet mee te hoeven tellen als staatsschuld. Minister Hoekstra – of zijn opvolger – wacht een heftig najaar in Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden