Brussel staat nu met lege handen

Valt het Verdrag van Lissabon nog te redden, nu de Ieren zich tegen het hervormingsverdrag hebben uitgesproken? Voor die vraag staan de Europese leiders na de zware nederlaag die de Ieren de EU hebben toegebracht.

Van onze correspondent Bert Lanting

De uitslag van het referendum betekent een enorme klap voor de Europese Unie, temeer daar Ierland juist bekend stond als één van de meest pro-Europese landen van de Unie. Voor de tweede keer in nog geen drie jaar is de EU in een institutionele crisis gestort door een land dat geacht werd bij de braafsten van de klas te horen.

Geen plan B
Alleen lijkt de oplossing nu nog moeilijker te vinden dan in 2005, toen de Fransen en de Nederlanders de Europese Grondwet wegstemden. De afgelopen weken hebben de EU-leiders er steeds op gehamerd dat er geen plan-B klaar lag voor het geval de Ieren nee zouden zeggen. Het idee was natuurlijk de Ieren geen al te gemakkelijke uitweg te bieden, maar nu die toch nee hebben gestemd, staat Brussel inderdaad met lege handen.

Het vervelendste is natuurlijk dat het Verdrag van Lissabon eigenlijk plan-B wás. Het is een uitgeklede versie van de Grondwet waarvoor de EU-landen mokkend kozen nadat de Fransen en de Nederlanders de originele variant hadden verworpen.

Formeel kan het verdrag niet van kracht worden, tenzij alle 27 EU-landen het hebben geratificeerd. Toch trekt niemand -- zelfs de Ierse premier Brian Cowen niet -- de conclusie dat het verdrag dood is. Het ziet ernaar uit dat de EU-landen vastbesloten zijn te proberen Ierland alsnog over de streep te trekken, zoals ook gebeurde in 2001, toen de Ieren het Verdrag van Nice verwierpen. Ierland kreeg toen een aantal uitzonderingsposities, onder meer op het gebied van justitie, waarna de Ieren het verdrag alsnog goedkeurden.

Zware druk
Na het Ierse nee zal de Britse premier Gordon Brown thuis onder zware druk komen te staan de ratificatieprocedure in het parlement stop te zetten, maar de Labourregering heeft al laten weten dat zij daar niet voor zal zwichten. Ook de andere landen die het verdrag nog niet hebben goedgekeurd, lijken vast van plan gewoon door te gaan.

‘Achttien landen hebben het verdrag goedgekeurd, Ierland heeft nee gezegd, dus we moeten doorgaan met het ratificatieproces,’ vond ook Commissievoorzitter José Manuel Barroso. ‘Net als Ierland hebben alle landen het recht zich uit te spreken.’

Dat geeft de EU-leiders de tijd te zinnen op een oplossing. Uiteraard hoopt men in Brussel dat de Ieren door het dreigende isolement tot ‘inkeer’ zullen komen en alsnog voor het verdrag zullen stemmen. Want dat de oplossing van Ierland moet komen, daarvan lijkt iedereen in Brussel overtuigd.

Concessies
Eén idee is aan de tekst een verklaring toe te voegen waarin aan de Ierse bezwaren tegemoet gekomen wordt. Maar het is onduidelijk wat er dan in zo’n verklaring zou moeten komen te staan. Na de concessies bij het Verdrag van Nice en het uitkleden van de Grondwet, valt Ierland nog maar weinig te bieden zonder de essentie van het verdrag aan te tasten.

Wordt het verdrag wel op essentiële punten aangepast, dan zal de hele ratificatieprocedure in de lidstaten opnieuw moeten. Dat zou het gevaar met zich meebrengen dat ook andere landen onder druk komen te staan een referendum uit te schrijven. Gezien de ervaringen van de afgelopen jaren – vijf referenda, drie keer nee -- is dat geen scenario waar de EU naar uitkijkt.

Ook al lukt het de EU-landen een uitweg te vinden uit de nieuwe crisis waarin de EU is beland, het is wel zeker dat het Ierse referendum het eindpunt markeert van de grootse integratieprojecten in de EU. Voorlopig zal het alleen nog maar met heel kleine stapjes vooruit kunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden