Brussel onderzoekt of Poolse wetgeving botst met rechtsstaat

De Europese Commissie opent een onderzoek of de nieuwe conservatieve Poolse regering de rechtsstaat bedreigt. Het is de eerste stap in een strafprocedure die uiteindelijk tot sancties voor Warschau kan leiden. Europees Commissaris Timmermans (Rechtsstaat, Grondrechten) hoopt dat 'in een dialoog' met de Poolse regering, strafmaatregelen voorkomen kunnen worden.

Demonstranten in de Poolse stad Bydgoszcz protesteren tegen de nieuwe wetgeving van de PiS-regering. Beeld epa

Timmermans benadrukte woensdag dat het besluit van de Commissie unaniem was genomen, inclusief de Poolse en Hongaarse Commissarissen. Het is de eerste keer dat de Commissie de strafprocedure activeert tegen een lidstaat dat de rechtsstaat zou knevelen. Timmermans benadrukte dat het onderzoek 'objectief' en 'diepgaand' zal zijn en dat het nog te vroeg is om over sancties te praten. 'We willen er samen uitkomen. Maar de rechtsstaat moet worden gewaarborgd.'

De Commissaris zei dat de Warschau graag met hem het gesprek zal aangaan. De eerste reactie woensdagmiddag van Warschau was minder enthousiast. De minister van Buitenlandse Zaken Waszczykowski liet weten de woorden van Timmermans 'verwarrend' te vinden toonde zich vooralsnog niet bereid de gewraakte wijzigingen van het Constitutioneel Hof en van de mediawet aan te passen onder druk van Brussel.

De Commissie hekelt het feit dat de nieuwe Poolse regering recente uitspraken van het Constitutioneel Hof naast zich heeft neergelegd. De regering drukte de benoeming van drie rechters door, zegde de voorzitter en vicevoorzitter van het Hof ontslag aan en beperkte de mogelijkheid van het Hof om wetten te toetsen aan de grondwet. Volgens Timmermans is respect voor het Hof 'een essentiële vereiste' in een rechtsstaat.

Frans Timmermans woensdag tijdens de persconferentie. Beeld epa

Ook heeft de Commissie kritiek op de nieuwe Poolse mediawet die het mogelijk zou maken de toezichts- en managementraden voor de publieke omroep met politieke vriendjes te vullen. De regering heeft de oude raden ontbonden. In een vertrouwelijk brief aan de Poolse minister van Justitie Ziobro, wijst Timmermans op het belang van pluriforme media. Hij vraagt om een ontmoeting met Ziobro om 'oplossingen te vinden'.

Warschau antwoordde afgelopen dagen met venijnige brieven naar Timmermans. Ziobro vroeg de Commissaris op te houden met zijn linkse gedram en betichtte hem van een gebrek aan kennis over de situatie in Polen. Volgens Ziobro heeft de vorige regering het Hof vol handlangers heeft gezet en is daarom een correctie noodzakelijk. De ingreep bij de publieke radio en tv was eveneens nodig om een eind te maken aan de ingeslopen partijdigheid van het omroepbestel.

Poolse wetten

De Europese Commissie loopt op eieren in de Poolse kwestie. Lees hier de analyse van Brusselcorrespondent Marc Peeperkorn (+).

Timmermans en Duitsland schreeuwen moord en brand. Maar dat de EU is overbezorgd en de Duitsers te bemoeizuchtig, aldus minister van Europa Konrad Szymanski in een interview met Arie Elshout (+).

Veto

Timmermans hoopt dat het Commissieonderzoek medio maart is afgerond. Concludeert ze dat de Poolse rechtsstaat inderdaad in gevaar is, dan wordt Warschau geacht de omstreden wetten aan te passen of terug te trekken. Als de Poolse regering dat weigert kan de Commissie uiteindelijk sancties voorstellen, zoals het opschorten van het stemrecht van Polen in de EU. Hongarije liet eerder weten een dergelijk voorstel te zullen vetoën.

Volgende week bespreekt het Europees Parlement de Poolse rechtsstaat. De Poolse premier die heeft aangekondigd aanwezig te zijn, zal de volle laag krijgen. Veel parlementariërs kunnen niet wachten tot de Commissie en de lidstaten ingrijpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden