Nieuws

Brussel legt politieke advertenties aan banden: ‘Verkiezingen mogen geen wedren zijn van schimmige technieken’

Politieke advertenties moeten duidelijk als zodanig herkenbaar worden voor de burger. De Europese Commissie wil daarom dat afzenders van een politieke boodschap worden vermeld, alsook hoeveel ervoor is betaald. Zo wil de EC het politieke debat en de democratie beschermen tegen digitale manipulatie en leugencampagnes.

Premier Boris Johnson tijdens zijn verkiezingscampagne. Beeld AFP
Premier Boris Johnson tijdens zijn verkiezingscampagne.Beeld AFP

Onder een politieke boodschap schaart de Commissie informatie van of voor politici gericht op het beïnvloeden van verkiezingen, referenda, kiesgedrag en wetgevende processen. Verder wil de EC campagnes gericht op specifieke groepen op basis van geloof, etnische afkomst en seksuele voorkeur verbieden, tenzij de ontvanger vooraf toestemming heeft gegeven. Dit moet beïnvloeding onder de radar tegengaan.

EU-landen zijn geschrokken van de campagnes van Trump, de Brexiteers, maar ook die in EU-landen als Hongarije en Polen en de rol van digitale media daarin. De Commissie werd dan ook aangemoedigd met plannen te komen om vervuiling van het politieke debat tegen te gaan. ‘Nieuwe technologieën moeten een middel voor emancipatie zijn, niet voor manipulatie’, zei commissaris Jourová (Waarden en Transparantie) donderdag bij de presentatie van de voorstellen.

De plannen hebben vooral betrekking op online-media. Op papier (krant, tijdschrift), radio en televisie wordt meestal al vermeld wanneer iets een advertentie is. Als de lidstaten en het Europees Parlement instemmen, komt er straks overal meer duidelijkheid over de afzender van politieke boodschappen. Door middel van een apart ‘transparantielabel’ moet de lezer ook kunnen zien wie de financier is en met welk doel.

Geen kneveling

Doelgerichte campagnes zijn straks niet meer toegestaan als die gebaseerd zijn op gevoelige persoonlijke informatie, die wordt verkregen via allerlei databestanden. Deze techniek is favoriet bij politieke campagneteams, omdat ze hiermee ongemerkt groepen kiezers benaderen die de doorslag kunnen geven bij bepaalde besluiten. ‘Een black box’, typeerde Jourová deze campagnestrategie.

Straks kan dit alleen nog als mensen vooraf toestemming geven. Non-profit organisaties, stichtingen, partijen en vakbonden zijn hiervan gevrijwaard als ze hun eigen leden willen benaderen. GroenLinks en PvdA bepleiten een totaalverbod op dit soort technieken.

De Commissie benadrukt dat de voorstellen niet bedoeld zijn om het politieke debat te knevelen of de vrijheid van meningsuiting in te perken. Ze wil openheid over de informatiestromen. ‘Verkiezingen mogen geen ongecontroleerde wedren zijn van smerige en schimmige technieken’, aldus Jourová. Overtreders van de nieuwe regels kunnen worden beboet.

De Commissie wil ook de regels voor Europese politieke partijen aanscherpen. Die mogen meer inkomsten genereren voor hun activiteiten, maar wel met een plafond om ongewenste beïnvloeding te voorkomen. Verder wordt het makkelijker voor de 13,5 miljoen Europeanen die elders wonen toch te stemmen bij Europese (en lokale) verkiezingen.

Techgiganten

De EU-landen werden het donderdag eens over eerdere Commissievoorstellen om de macht van techgiganten in te dammen. Vooral de grootste spelers – ‘poortwachters als Google, Amazon, Apple, Airbnb, Facebook, Twitter – krijgen te maken met regels die moeten voorkomen dat zij eerlijke concurrentie om zeep helpen. Ze mogen niet aan gedwongen winkelnering doen, hun eigen producten bevoordelen en data van hun klanten voor eigen gewin gebruiken. De lidstaten willen forse boetes bij het overtreden van de regels.

De voorstellen moeten ook het aanbieden van vervalste goederen, illegale producten (kinderporno) en internetfraude inperken. Steeds moeten duidelijk zijn wie de aanbieder is, klanten moeten kunnen klagen en online-platforms zijn verplicht klachtenprocedures op te stellen. Het Europees Parlement bepaalt volgende maand zijn positie over deze Commissievoorstellen. De EU-landen en het parlement hopen begin volgend jaar een compromis te bereiken, zodat de wetten vanaf 2024 van kracht zijn. Tot die tijd draait de lobby van de techbedrijven volgens betrokkenen op volle toeren om de plannen af te zwakken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden