Brussel koerst af op een botsing met Polen

De rechts-nationalistische regering in Polen geeft geen duimbreed toe in het geschil met Brussel. Nu komt Timmermans met een waarschuwing.

null Beeld afp
Beeld afp

Polen en de Europese Unie lijken af te stevenen op een harde confrontatie. Brussel eist van de rechts-nationalistische regering in Warschau dat zij een aantal besluiten die de democratische rechtsstaat zouden bedreigen, intrekt. Vier maanden is hierover onderhandeld, maar dat heeft zo weinig opgeleverd dat Europees Commissaris Frans Timmermans woensdag met een officiële waarschuwing kwam. Komt er geen oplossing, dan volgen nadere stappen. In het uiterste geval kunnen dat strafmaatregelen zijn.

Timmermans voert zo namens de Europese Commissie de druk op, maar wel voorzichtig. De waarschuwing is volgens hem 'een instrument om richting te geven aan de dialoog'.

Omfloerster geformuleerd kan bijna niet. Hij weet hoe gevoelig het ligt om in het huidige politieke klimaat de duimschroeven aan te draaien bij een regering van een lidstaat. Zeker bij een regering die vindt dat Brusselse eurocraten te weinig respect tonen voor de nationale soevereiniteit.

Het kan zelfs een hete maand worden als het om de toekomst van de Europese eenwording gaat. De Poolse regering heeft twee weken de tijd om te reageren. Bindt zij in? Of trotseert zij Brussel? En op 23 juni is het Brexit-referendum. Blijft Groot-Brittannië in de EU? Of willen de Britten eruit stappen? Wie weet blijkt achteraf dat Timmermans op 1 juni het startschot gaf voor een zomerschouwspel vol drama.

Wat Polen betreft heefthij te maken met een regering wier sterk nationalistische en ideologische inslag de politieke buigzaamheid niet bevordert. Timmermans beroept zich op de Europese verdragen waarin bescherming van de rechtsstaat is vastgelegd. Elke lidstaat heeft daarvoor in alle vrijheid getekend. Als iemand zich niet aan de afspraken houdt, moet dat worden gecorrigeerd, vindt hij.

De problemen begonnen eind vorig jaar. De Partij voor Recht en Gerechtigheid (PiS) van Jaroslaw Kaczynski won een absolute meerderheid bij de parlementsverkiezingen, nadat ze in de lente al het presidentschap had veroverd. De PiS-regering nam snel een aantal wetten aan met betrekking tot het Constitutionele Hof en de publieke omroep. Deze besluiten waren volgens haar nodig om de greep die de voorgaande regering van het centrumrechtse Burgerplatform (PO) had op deze instellingen te verminderen. Maar in Brussel reageerde de Europese Commissie argwanend. Is het de bedoeling het Hof en de media onder controle te brengen? Zijn de rechtsstaat en het democratisch pluralisme in gevaar?

Op 13 januari dit jaar begonnen de onderhandelingen. Maar na ruim vier maanden praten, is er nog steeds geen overeenstemming. De regering van de Poolse premier Beata Szydlo weigert de besluiten terug te draaien die zij nam over de samenstelling en uitspraken van het Hof en de zittingsduur van de huidige voorzitter. Vorige week leek nog een oplossing in zicht, maar woensdag zegde Timmermans Warschau de wacht aan.

Van begin af aan probeert de Europese Commissie het geschil met Warschau te deëscaleren door het te depolitiseren. Het is volgens haar eigenlijk techniek: als regels zijn geschonden, moet die schending ongedaan worden gemaakt. Zij benadrukte zich niet te willen mengen in het binnenlandse politieke debat in Polen. Maar dat gelooft de Poolse regering niet. De crisis over het Constitutionele Hof moeten de Polen onderling oplossen op grond van wat de parlementaire meerderheid wil, verklaarde Konrad Szymanski, onderminister voor Europa. Voor hem is het geen techniek maar politiek. Het Brussel van de regels versus het Europa van het nationale sentiment. Een tegenstelling die zich ook elders manifesteert.

Als Polen niet bevredigend reageert op de waarschuwing, komt de Europese Commissie met een 'aanbeveling'. Als daar ook geen gevolg aan wordt gegeven, kan begonnen worden met de zogeheten 'Artikel 7-procedure', die voorziet in sancties, zoals het ontnemen van het stemrecht. Maar zover is het nog lang niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden