NIEUWS

Brussel geeft blunder toe in 'vaccinoorlog' met AstraZeneca: alarmbellen zijn niet afgegaan

Een politieke blunder. En eentje van formaat. De Europese Commissie geeft het zaterdag volmondig toe. Het voornemen om Noord-Ierland desnoods met grenscontroles van Ierland af te grendelen – een potentiële vonk in het Noord-Ierse kruitvat – om de export van coronavaccins tegen te gaan, was ondoordacht.

Een zorgverlener in het coronatestcentrum op de luchthaven van Dublin. Beeld AFP
Een zorgverlener in het coronatestcentrum op de luchthaven van Dublin.Beeld AFP

‘De alarmbellen die af hadden moeten gaan, zijn duidelijk niet gaan rinkelen’, zegt een betrokken Commissie-ambtenaar. De maatregel tegen Noord-Ierland werd vrijdagavond –een paar uur na de presentatie – schielijk ingetrokken, maar de schade was al aangericht. Boze politici en een smullende Britse tabloidpers: het perfide Brussel moest op de knieën.

Steen des aanstoots is het voorstel van de EU om exportrestricties op te leggen voor in Europa gefabriceerde coronavaccins. Farmaceuten die vaccins naar landen buiten de EU willen exporteren, moeten dat vooraf aanmelden. Als de EU meent dat de farmaceut hierdoor zijn contractuele leveringsverplichtingen aan de Unie niet nakomt, kan de export verboden worden.

Deze ongebruikelijke maatregel is vooral gericht tegen het Brits-Zweedse AstraZeneca. Volgens de Commissie (en de lidstaten) bedondert dit bedrijf de boel. Het legde zich contractueel vast om in totaal 400 miljoen vaccindoses aan de lidstaten de leveren, maar kondigde onlangs aan dat de geplande hoeveelheid voor de eerste drie maanden dit jaar fors lager – volgens Brussel 75 procent minder – zal uitvallen: geen 120 miljoen maar 31 miljoen doses. AstraZeneca voerde ‘productieproblemen’ op als reden voor de contractbreuk, maar de Commissie vermoedt dat het bedrijf dubbelspel speelt en het Verenigd Koninkrijk voorrang geeft bij de vaccinleveranties. Zondagavond liet AstraZeneca overigens weten de levering aan de EU-landen het eerste kwartaal op 40 miljoen doses te zullen brengen.

Noodrem

Iets meer maar nog lang niet genoeg. Exportcontroles moeten de doses voor de EU veiligstellen. Hoe serieus de Commissie daarin is, bleek vrijdag uit het besluit ook de export naar Noord-Ierland aan banden te leggen. Dat maakt weliswaar geen deel meer uit van de EU maar heeft - om de vrede te bewaren - geen grenscontroles met Ierland. Brussel voorzag een ‘vaccinlek’: via Noord-Ierland zouden de vaccins alsnog naar het Verenigd Koninkrijk en de rest wereld kunnen verdwijnen.

Om dit lek te dichten, greep de Commissie naar de ‘noodrem’ uit het speciale Ierse Protocol dat bij de Brexitpapieren hoort. Deze noodrem maakt grenscontroles in Noord-Ierland mogelijk maar is bedoeld – gezien de politieke gevoeligheid – als uiterste redmiddel.

De Commissie had verzuimd de lidstaten vooraf te raadplegen en de interne ‘alarmbellen’ functioneerden niet. Vrijwel direct na de presentatie van de plannen belden de Ierse en Britse premier met Commissievoorzitter Von der Leyen, de Britse pers schreeuwde moord en brand. Enkele uren later werd de noodrem losgelaten. De Commissie zoekt nu andere wegen om vaccinlekken te voorkomen.

‘Waar gehakt wordt vallen spaanders’, zegt een betrokken EU-ambtenaar. ‘Dit was ondoordacht. Maar we zitten midden in een vaccinoorlog.’ De ambtenaar wijst erop dat de Commissie ‘er schoon genoeg van heeft’ om de kop van Jut te zijn voor onbetrouwbare farmaceuten. ‘De messen zijn geslepen.’

LEES OOK:

EU ziet na kritiek af van ‘harde grens’ in Ierland
Door een ‘fout’ en ‘een gebrek aan toezicht’ zorgde de Europese Commissie vrijdagavond voor woede en paniek op het Ierse eiland. Brussel stond op het punt het vrij verkeer van goederen over de veelbesproken grens tussen Ierland en Noord-Ierland aan banden te leggen, uit angst dat vaccins via ‘de achterdeur’ het Verenigd Koninkrijk binnenkomen.

Brussel versus AstraZeneca: hoe een prikwedstrijd uitdraaide op een vaccinoorlog
Om zo snel mogelijk coronavaccins te bemachtigen, betaalde de Europese Unie miljarden vooruit aan AstraZeneca. Maar nu blijkt de Brits-Zweedse farmaceut de beloofde aantallen niet te kunnen – of willen – leveren. Het gevolg: slaande ruzie. Wat ging er mis?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden