Brussel bezorgd om Belbat in Oost-Slavonië

Terwijl de NAVO met groot machtsvertoon toeziet op de vrede in Bosnië, blijven de blauwhelmen van de Verenigde Naties 'aanmodderen' in Oost-Slavonië....

PETER DE GRAAF

Van onze correspondent

Peter de Graaf

BRUSSEL

Vooral het Belgische ministerie van Landsverdediging dringt al geruime tijd aan op versterking van de VN-vredesmacht in Oost-Slavonië. In de regio zijn bijna zevenhonderd Belgische blauwhelmen gevestigd. Zij voelden zich dit najaar ernstig bedreigd, toen de Kroaten dreigden met een massale tegenaanval om de Serviërs te verdrijven. Vorige maand werd een vredesakkoord gesloten dat de druk een beetje van de ketel heeft gehaald.

'Oost-Slavonië is de vondeling die op de stoep van de VN is neergelegd', zei onlangs een VN-functionaris in New York. Op dit moment vertoeven 1600 blauwhelmen in de regio, onder wie de Belgen in de Baranja (het noordelijke deel van Oost-Slavonië) en 850 Russen. VN-secretaris-generaal Boutros Ghali meent dat minstens negenduizend man nodig zijn om de vredestaken uit te voeren.

Maar de grote landen, met name Engeland en Frankrijk, weigeren troepen naar Oost-Slavonië te sturen. Zij richten zich volledig op Bosnië en de NAVO-vredesmacht IFOR. Daarmee dreigt Oost-Slavonië het kind van de rekening te worden. Alleen Slowakije heeft een bataljon toegezegd. Met diverse andere landen, waaronder Argentinië en Canada, voeren de VN nog moeizame onderhandelingen.

Volgens het vredesakkoord van Erdut van 12 november komt Oost-Slavonië gedurende één jaar onder VN-bestuur. Indien nodig kan die periode met maximaal een jaar worden verlengd. In de tussentijd moeten de oorlogspartijen worden ontwapend en kunnen de Kroatische vluchtelingen terugkeren. Stapsgewijs zal Oost-Slavonië worden overgedragen aan Kroatië.

De nieuwe stafchef van het Belgische leger, Willy Herteleer, sloeg vlak voor kerst alarm. Hij meent dat het Belgische contingent op korte termijn versterkt moet worden met minstens één bataljon; de Russen zouden zeker twee extra bataljons nodig hebben. In de Russische zone ligt de cruciale stad Vukovar.

'Franco Tudjman heeft ooit verklaard dat hij met Kerstmis koffie wou gaan drinken in Vukovar', zei Herteleer vorige week cynisch. 'We hopen dat hij dat plan laat varen, tenzij hij uitdrukkelijk wordt uitgenodigd door de Serviërs.'

Voor zover bekend is Tudjman rustig thuis gebleven. Maar met die opmerking wilde Herteleer onderstrepen hoe benard en explosief de situatie is. Kroatië heeft herhaaldelijk gedreigd dat het de Serviërs met geweld zal verdrijven, zoals dat eerder dit jaar ook in de Krajina is gebeurd. De Serviërs in Oost-Slavonië vrezen de terugkeer van honderdduizenden Kroaten die vier jaar geleden uit hun huizen werden verdreven.

De Belgische smeekbeden lijken vooralsnog aan dovemansoren gericht. De gewenste versterking van de VN-vredesmacht in Oost-Slavonië lijkt ver weg. De Belgische minister van Landsverdediging Jean-Pol Poncelet is slechts bereid 'Belbat' in de Baranja te handhaven op voorwaarde dat de VN-troepenmacht wordt versterkt tot minstens vierduizend man. Vorige week werd Belbat X na vier maanden afgelost door Belbat XI.

Volgens stafchef Herteleer is Oost-Slavonië het enige gebied in ex-Joegoslavië waar uiteindelijk een multiculturele samenleving tot stand zou kunnen worden gebracht: 'En daar wil België bij betrokken zijn.' Belbat is al bijna vier jaar in de regio aanwezig.

Maar ondanks het vredesakkoord van Erdut blijven grote twijfels bestaan over de ontwikkelingen in Oost-Slavonië. Veel Kroaten vinden dat de overdracht niet snel genoeg verloopt. België hoopt van harte dat Belbat niet in een soortgelijke situatie terechtkomt als Dutchbat in Srebrenica.

Het Belgische leger was de laatste maanden grondig voorbereid op een eventuele Kroatische aanval, verklaarde Herteleer vorige week tegenover de pers. 'Dit zou onze houding zijn geweest: één, schuilen tijdens de aanval zelf. Twee, na de aanval de strijdende partijen de toegang ontzeggen tot onze kwartieren, desnoods met geweld. En drie, vluchtelingen opnemen en beschermen en alleen maar overdragen aan één van de partijen in aanwezigheid van de internationale gemeenschap.'

Het probleem is dat de internationale vredesmacht in Oost-Slavonië onder VN-mandaat blijft staan, dat - net als tot voor kort in Bosnië - onduidelijk en zwak is omschreven. Boutros Ghali opperde deze maand ook voor dit gebied een 'robuuste' internationale troepenmacht in te zetten naar het model van IFOR. Maar die suggestie alleen al bracht hem in aanvaring met de Amerikaanse VN-ambassadrice Madeleine Albright. Zij vond het 'een ernstige vergissing van de secretaris-generaal' dat hij zich probeerde te onttrekken aan de legitieme opdracht van de VN om vrede in Oost-Slavonië te bewerkstelligen.

'Het is onoordeelkundig en contraproductief om te stellen dat de VN de operatie moeten mijden uit vrees dat het negatieve imago in ex-Joegoslavië verder wordt versterkt', aldus Albright. Boutros Ghali trok zijn voorstel in. Maar hij herhaalde dat de VN niet over de middelen beschikken om grote en gecompliceerde vredestaken uit te voeren, vooral niet als daarbij mogelijk geweld moet worden gebruikt.

Boutros moet zich erbij neerleggen dat de VN voor Oost-Slavonië waarschijnlijk niet meer kunnen bereiken dan de stationering van een 'traditionele' strijdmacht van tweeduizend tot hooguit vierduizend man. Samen met de Belgische minister van Landsverdediging kan hij slechts hopen dat de vlam niet in de pan slaat in dit laatste stukje bezet Kroatië.

Stafchef Herteleer noemt de ontwapening van de Serviërs de meest delicate opdracht. Hij pleit voor het recht van huiszoeking door Belbat, om ook verborgen wapens te kunnen achterhalen. 'Maar als de Serviërs niet meewerken, kunnen de Belgen beter terugkeren naar huis. Een gewelddadige ontwapening betekent een factuur die onaanvaardbaar is voor het Westen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden