Bruisende wijken vol kunstboetiekjes en freelancershubs: ook dit is Rusland onder Poetin

Dankzij overheidssteun doet de wijk Artplay nu denken aan Brooklyn in New York

Het Moskouse Artplay doet denken aan Brooklyn in New York en Shoreditch in Londen. Deze en andere hippe wijkjes zijn allemaal tot bloei gekomen onder Poetin. Toch hoeft de president hier zondag niet op veel stemmen te rekenen.

Bezoekers van de multimedia-expositie over Sigmund Freud. Foto Emile Ducke

Achter het tunneltje bij treinstation Koersk fonkelt een teken van het moderne Rusland: de wijk Artplay.

Om half negen 's ochtends stallen mensen hun fietsen bij designstudio's, kunstboetiekjes en freelancershubs. Tussen de middag lunchen ze in cafés als Fruits & Veges, een vrachtcontainer die omgebouwd is tot veganbar. In het weekend trekken ze nachten door in Rodnya, een club boven op het dak van een architectenbureau - regelmatig met hulp van een pilletje.

'De mensen die hier komen, hebben deze buurt een liberaal en tolerant karakter gegeven', zegt Boris Odintsov (46), die boekhandel Monitor Box opende toen de metamorfose van de wijk begon, in 2010. Je kunt bij hem terecht voor boeken over design, moderne kunst en, ja, ook bijvoorbeeld voor boeken over transgenders. Odintsov: 'Artplay is de beste locatie voor deze winkel.'

Gemeenschapssfeer

Tien jaar geleden stond hier een verlaten fabriek voor drukmeters. Met overheidssteun is het terrein omgetoverd tot een wijk die doet denken aan Brooklyn in New York en Shoreditch in Londen. In de smalle straatjes kun je nu homo's hand in hand zien lopen.

Ook dit is Rusland onder Poetin. Onder zijn leiding zijn er in de hoofdstad bruisende, progressieve wijkjes ontstaan met goedkeuring of steun van de overheid. Artplay is er slechts eentje van. Andere fabrieksterreinen die de afgelopen tien jaar omgetoverd zijn tot bolwerken van creatieve en liberale Russen: Flacon (van glasfabriek tot designersbuurt), Winzavod (van wijnfabriek tot kunstenaarsbuurt) en Krasni Oktjabr (van chocoladefabriek tot uitgaansbuurt).

De buurten verschillen op twee manieren van de rest van Moskou: er hangt een gemeenschapssfeer en een afwijkende politieke stemming.

Die proef je in het boekwinkeltje van Odinstov. Hij heeft een kartonnen doos op de toonbank gezet met edities van Krokodil, een satirisch tijdschrift dat in de eerste presidentstermijnen van Poetin verscheen. Op de omslag van een vergeeld exemplaar is Poetin afgebeeld als somber zeepaardje met een duur horloge. 'En ken je dit?' Trots pakt Odintsov nog een kartonnen doos, dit keer met edities van Proces, een stripboek uit 2010 over de vervolging van Poetin-criticus en olietycoon Michaïl Chodorkovski.

De buurten verschillen op twee manieren van de rest van Moskou: er hangt een gemeenschapssfeer en een afwijkende politieke stemming. Foto Emile Ducke

Sigmund Freud

In de kleurrijke gebouwen van Artplay zegt bijna niemand zondag op Poetin te stemmen bij de presidentsverkiezingen. Op wie dan wel?

Jevgeni Agejev (35), die de kaartjes controleert bij een multimedia-expositie over Sigmund Freud, zegt dat hij helemaal niet gaat stemmen. Tijdens zijn werk kijkt hij met een schuin oog op zijn MacBook naar een filmpje van oppositieleider Aleksej Navalny. Die mag zondag niet meedoen en roept op tot een boycot. 'Het heeft geen zin om te stemmen', zegt Agejev. 'Alle kandidaten zijn voor Poetin.'

Wie tegen Poetin is, kampt met een dilemma. Stemmen op een andere kandidaat verkleint Poetins overwinning, maar stuwt wel de opkomstcijfers omhoog - en daarmee, volgens het Kremlin, de legitimiteit van de verkiezingen.

Het alternatief voor Poetins tegenstanders is thuisblijven, maar dan wordt het percentage van de stemmen op Poetin hoger. En er bestaat het gevaar dat de leden van het stembureau zelf gaan stemmen met biljetten van mensen die niet gekomen zijn, zoals bij vorige verkiezingen, toen waarnemers en kiezers massaal falsificaties vastlegden.

Feministische agenda

Anna (22) weet niet wat ze zondag moet doen. Terwijl ze een sigaretje rookt in de pauze van haar werk bij een juwelierszaak, vertelt ze dat ze overweegt om op Ksenia Sobtsjak te stemmen, de enige kandidaat die hard uithaalt tegen Poetin. Anna: 'Ze heeft een feministische agenda die me aanspreekt.' Aan de andere kant: 'Het is maar de vraag of ze mijn stem wel meetellen.'

Haar collega met wie ze op een bankje hangt, Anna Batakova (25), probeert niet meer over politiek na te denken. 'Je kan kiezen tussen shit en shit. Geen van die politieke monsters praat over mijn leven.' Niemand in de politiek heeft het nog over kansen voor creatieve mensen, zoals die in Artplay, zegt ze.

Tijdens Poetins derde termijn is de grote bloei van hippe wijkjes ten einde gekomen. De overheid geeft nauwelijks meer prioriteit aan dat soort westerse verstedelijking - het geld gaat nu naar de wedergeboorte van een stalinistisch expositiecentrum ter grootte van Monaco. De wijkjes zijn grotendeels geïnitieerd in de vrijere jaren van zijn leiderschap. Die zijn voorbij sinds liberalen in 2012 de herverkiezing van Poetin wilden voorkomen met demonstraties en massaal opgepakt werden.

Nu waait er een conservatievere wind in het Kremlin. En in het gecentraliseerde Rusland van Poetin leidt dat tot een conservatievere stemming bij alle overheden, inclusief stadsbesturen. Sergej Kapkov, de Moskouse 'hipster-cultuurminister' die verantwoordelijk was voor de westerse urbanisatie, vertrok in 2015.

Anna Batakova (25): 'Je kan kiezen tussen shit en shit. Geen van die politieke monsters praat over mijn leven.' Foto Emile Ducke

In de bruisende straatjes van Artplay heerst gelatenheid over de politieke situatie. In de fauteuils van Burger First hoor je niemand over de verkiezingen, bij French Kebab en Surf Coffee ook niet.'

Ik kan toch niets veranderen aan wie er aan de macht is', zegt Dasja (19), student grafische vormgeving aan privéuniversiteit British Higher School of Art and Design. 'Het enige dat belangrijk voor mij is, is weten dat ik geen onderdeel uitmaak van deze nepverkiezingen.' Dus stemt ze niet.

In het boekwinkeltje zet Boris Odintsov de kartonnen dozen met satirische tijdschriften terug op de plek weer ze stonden: in een hoekje op de vloer, onder een kast met boeken over architectuur. Odintsov: 'Niemand koopt die tijdschriften nog.'

Dasja (19), student grafische vormgeving:'Het enige dat belangrijk voor mij is, is weten dat ik geen onderdeel uitmaak van deze nepverkiezingen.' Foto Emile Ducke
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.