AnalyseNoordzeeakkoord

Bruinvis vecht met windmolenbouwer en garnalenvisser om plekje in de Noordzee

De Noordzeekust bij de Maasvlakte. De meeste windmolenparken komen voor de kust van Zuid- en Noord-Holland. Beeld ANP

Het wordt dringen op de Noordzee. In het Noordzeeakkoord wordt geprobeerd de verschillende belangen samen te brengen: windmolenparken naast paaigebieden voor vissen en gasputten naast visgronden. Dit zijn de gemaakte afspraken.

In Nederland is het overal woekeren met de ruimte. Niet alleen op land wordt het steeds drukker. Ook in het Nederlandse deel van de Noordzee is het steeds meer passen en meten. Dat komt vooral door het Klimaatakkoord: in 2050 moet maar liefst 20 procent van de Nederlandse Noordzee volgebouwd zijn met windmolenparken en waterstoffabrieken om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Tegelijkertijd wil de overheid de plaatselijke bruinvissen en kokerwormen beter beschermen, moeten luchtmachtpiloten boven zee kunnen oefenen en willen de oliebedrijven gas blijven winnen in de Noordzee. De baggeraars moeten ergens zeezand kunnen opzuigen en de vissers moeten hun netten uit kunnen gooien. En dat allemaal in een gebied dat kris kras doorsneden wordt door belangrijke internationale scheepvaartroutes. Om die wirwar aan functies de komende decennia in goede banen te leiden hebben het kabinet, de energiesector, natuurorganisaties en de visserij maandag na een jaar onderhandelen een Noordzeeakkoord gesloten. 

Over windturbines, waterstoffabrieken en gasputten

Windmolenparken op zee moeten een belangrijke bijdrage leveren aan het vergroenen van de Nederlandse energievoorziening voor 2050. Dat jaar moet er naar schatting 60 gigawatt aan windturbinevermogen op de Nederlandse Noordzee draaien, zestig keer zoveel als er nu staat. Die doelstelling komt overeen met circa 7.600 windturbines. Ongeveer 20 procent van de Nederlandse Noordzee (een gebied dat met 57.000 vierkante kilometer anderhalf keer zo groot is als het Nederlandse landoppervlak) zal uiteindelijk aangewezen worden als windmolenstandplaats. Daarnaast (of misschien deels in plaats daarvan) zijn er ook plannen voor waterstoffabrieken op de Noordzee. Die kunnen geplaatst worden op oude productieplatforms voor de olie- en gasindustrie.

In het Noordzeeakkoord is afgesproken dat exploratie en gaswinning op de Noordzee voorlopig kunnen doorgaan, onder voorwaarde dat de klimaatdoelen hierdoor niet in gevaar komen. Het kabinet wil gaswinning op de Noordzee blijven toestaan om het stopzetten van de aardgaswinning in Groningen deels te compenseren. Daarmee voorkomt Nederland dat het aardgas moet importeren uit Rusland, stelt het kabinet. De natuur- en milieuorganisaties aan de onderhandelingstafel zijn niet zo gelukkig met dit deel van het akkoord. Zij hadden liever gezien dat Nederland helemaal stopt met gas winnen. Nu mogen oliemaatschappijen als de NAM toch proefboringen blijven uitvoeren. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) zal in de gaten houden of die gaswinning in het klimaatbeleid past, dus of aan de randvoorwaarde wordt voldaan.

De bruinvis, een kleine walvissoort, wordt straks beschermd op de Bruine Bank, de Klaverbank en de Doggersbank. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Over bruinvissen, zandkokerwormen en zeekoeten

De zeenatuur krijgt in bepaalde delen van de Noordzee betere bescherming, als dit Noordzeeakkoord naar de letter wordt uitgevoerd. Een aantal belangrijke foerageer- en paaigebieden voor vogels en walvissen moet volgens het akkoord de streng beschermende Natura 2000-status krijgen. In die gebieden mogen geen windmolens geplant worden en mag geen bodemberoerende visserij plaatsvinden. Een van die gebieden is de Bruine Bank, een zandbank middenin de Noordzee die belangrijk is voor bruinvissen (een kleine walvissensoort), zeekoeten en alken. Twee jaar geleden werd ontdekt dat hier ook zandkokerwormriffen voorkomen, een biotoop waarvan men dacht dat die in Nederland allang was verdwenen. Een deel van de Bruine Bank was al aangewezen als plangebied voor windmolens. Voor die turbines moet de overheid een andere plek zoeken als de Bruine Bank een beschermde status krijgt.

Andere stukken zee die in het akkoord als toekomstig natuurgebied zijn aangemerkt zijn het Friese Front en de Centrale Oestergronden (ten noorden van de Waddeneilanden), de Doggersbank (de noordelijke punt van de Nederlandse Noordzee), en de Klaverbank (160 km ten noordwesten van Den Helder). Het Friese Front is een voedselrijk gebied met een rijk bodemleven dat weer veel vissen en zeezoogdieren aantrekt. In september foerageren er tientallen zeekoeten. De Centrale Oestergronden trekken veel noordse stormvogels. Op de stenige Klaverbank groeien kalkroodwieren en leven veel bruinvissen en zeehonden. Ook de Doggersbank is een belangrijk leefgebied voor deze zeezoogdieren en een van de weinige gebieden in de Noordzee waar de stekelrog zich nog thuis voelt.

De zeekoeten krijgen straks met de Bruine Bank en het Friese Front mogelijk streng beschermde natuurgebied op zee waar ze rustig kunnen foerageren. Beeld Getty

Als bijdrage aan het Noordzeeakkoord heeft het kabinet 55 miljoen uitgetrokken voor wetenschappelijk onderzoek naar de natuur in de Noordzee en voor natuurherstel. Dat onderzoek moet onder andere meer kennis opleveren over de gevolgen van de aanleg en de aanwezigheid van grote windmolenparken op de natuur. Daar is nu heel weinig over bekend, omdat er wereldwijd nog maar weinig grootschalige windmolenparken bestaan.

Over garnalen-, langoustine-, schol- en tongvissers

De vissers trekken in zekere zin aan het kortste eind. De nieuwe windmolenparken en natuurgebieden gaan ten koste van hun visgronden. Dit terwijl de Nederlandse vissers ook al getroffen zijn door het Europese verbod op de pulsvisserij en de Brexit, die hun mogelijk de toegang tot de Britse viswateren kost. De vissersvloot moet ook aangepast worden, want als de Noordzee vol staat met windmolens moeten vissers kleinere boten gaan gebruiken. Minister Schouten van Visserij trekt dan ook de geldbuidel om de vissers tegemoet te komen, net zoals zij vanwege de stikstofcrisis deed voor de veehouders. Het kabinet heeft voor de komende zes jaar 119 miljoen euro gereserveerd om vissers die willen stoppen uit te kopen en de verduurzaming van vissersboten te subsidiëren. In totaal trekt het kabinet 200 miljoen euro uit voor het Noordzeeakkoord.

Pulsvissers aan het werk. De visserij in de Noordzee wordt bedreigd door het verbod op pulsvissen en de ruimte voor natuur en windparken. Beeld ANP

Desondanks hebben de Urker vissers al laten weten dat ze het akkoord niet willen steunen. Zij vrezen dat er voor hen te weinig zee overblijft om hun beroep ook na 2030 te kunnen uitoefenen. De Nederlandse langoustinevissers zijn bijvoorbeeld grotendeels afhankelijk van het Friese Front, dat mogelijk tot verboden visgebied wordt uitgeroepen. Of de Urkers de plannen met hun ‘njet’ kunnen tegenhouden is echter de vraag. Hun landelijke brancheorganisatie Visned staat namelijk wel achter het akkoord. Een concessie die de vissers wel uit het vuur hebben gesleept is dat er een ‘verkennend onderzoek’ komt naar het verplaatsen van al geplande windmolenparken naar het noorden. De meeste windmolenparken die de komende jaren worden aangelegd, komen voor de Noord- en Zuid-Hollandse kust, maar daar liggen ook vruchtbare visgronden voor schol- en tongvissers. De windenergiebedrijven waarschuwen op hun beurt dat zo’n verplaatsing tot hogere kosten leidt, omdat die noordelijker windparken verder uit de kust, in diepere zee aangelegd moeten worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden