Nieuws Opioïden

Bruins wil rem op gebruik zware pijnstillers na explosieve toename gebruikers en overdoses

Minister Bruno Bruins (Medische Zorg) gaat de strijd aan tegen het groeiende gebruik van zware pijnstillers als oxycodon en fentanyl. Het aantal gebruikers van de effectieve maar vaak verslavende middelen is in de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. Betere voorlichting aan patiënten en voorschrijvers moet soelaas bieden.

Bruno Bruins, minister voor Medische Zorg. Beeld ANP

Tussen 2008 en 2018 nam het aantal gebruikers van oxycodon zwaar toe: van 93 duizend naar 485 duizend. Het aantal mensen dat fentanyl nam, steeg in diezelfde periode van 65 duizend naar 111 duizend. Daarnaast gingen veel meer patiënten morfine en de verwante pijnstiller buprenorfine slikken. Ook het aantal gerelateerde overdoses groeit snel, blijkt uit cijfers van het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC): van 43 meldingen in 2008 naar 280 in 2017. Een verzesvoudiging.

‘Dat groeiend gebruik van zware pijnstillers baart me grote zorgen’, stelt Bruins in een toelichting op zijn plannen. Van een maatschappelijk probleem door het gebruik van de zogenoemde opioïden is volgens hem geen sprake, maar dat kan er wel van komen, leren ervaringen in het buitenland. In de Verenigde Staten woedt een opioïdencrisis die sinds 2015 een epidemie wordt genoemd. Naar schatting overlijden dagelijks gemiddeld bijna vijftig Amerikanen aan middelen als oxycodon.

Hoeveel Nederlandse gebruikers van opioïden daadwerkelijk verslaafd zijn is niet bekend, maar het groeiende gebruik is een teken aan de wand. ‘Het gaat hier niet om aspirientjes, maar om zeer zware en vaak verslavende middelen’, aldus Bruins. ‘In de VS is een maatschappelijk probleem ontstaan rondom mensen die, vaak ongewild, verslaafd zijn geraakt aan pijnstillers. Ik wil er met artsen, onderzoekers en beleidsmakers voor zorgen dat wij die kant hier beslist niet op gaan.’

Voorschrijven

Volgens door Bruins geraadpleegde deskundigen zijn de belangrijkste redenen voor het toegenomen gebruik de vergrijzing, de maatschappelijke en medische aandacht voor pijnbestrijding en de focus in de media op sterke opioïden als oxycodon. Ook speelt mee dat artsen de pijnstillers (te) makkelijk voorschrijven en juist terughoudend zijn in het voorschrijven van alternatieven. Daarnaast is er onvoldoende kennis van de risico’s van het (langdurig) gebruik van de pijnstillers.

De minister wil daarom geld vrijmaken voor de ontwikkeling van voorlichtingsmateriaal en nascholingsprogramma’s voor gebruikers en artsen. Huisartsen moeten onderling afspreken dat zij voortaan minder scheutig zijn met het uitdelen van herhaalrecepten, terwijl ziekenhuizen bij het ontslaan van een patiënt niet onnodig veel pijnstillers mee moeten geven. Ten slotte wil Bruins meer onderzoek laten doen naar pijnbestrijding en de mate waarin opioïden recreatief worden gebruikt.

‘De minister heeft goed geluisterd naar de specialisten’, zegt hoogleraar anesthesiologie Albert Dahan van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). ‘Er moet zowel in de schoolbanken als daarna veel meer voorlichting worden gegeven aan artsen. Artsen zien hun collega’s opioïden voorschrijven en doen het daarna zelf ook, want het is zeker op de korte termijn merkbaar effectief. Over de risico’s van zware pijnstillers weten ze te weinig. Dat is de crux van het probleem.’

Beetje pijn

Makkelijk wordt het niet, zegt Dahan: voor een arts blijft het verleidelijk om zware pijnstillers voor te schrijven aan een werkende moeder met twee kinderen die écht door moet. Toch is het beter om de behandeling te beginnen met een pijnstiller als paracetamol. ‘Pijnbehandeling is nu een recht, maar je hoort ook tegen een patiënt te kunnen zeggen dat een beetje pijn geen drama is.’

MEER LEZEN

De dokter als dealer: ‘In Nederland is al lang sprake van een stille opioïde-epidemie’
Steeds vaker worden in Nederland zware pijnstillers voorgeschreven, hoewel uit de VS bekend is dat ze te vergelijken zijn met heroïne. De Volkskrant sprak met vier patiënten die verslaafd raakten. ‘Als mijn vrouw de oxycodon niet had verstopt, was ik zo weer begonnen.’

Het gebruik van verslavende pijnstillers loopt volgens artsen uit de hand
Het voorschrijven van verslavende, opioïde pijnstillers loopt in Nederland uit de hand, zeggen artsen en andere deskundigen. In zes jaar tijd verdrievoudigde het aantal gebruikers van oxycodon tot 439 duizend per jaar. Verslaafden beschrijven afkicktaferelen die doen denken aan heroïne.

Sterke toename overdoses met pijnstiller oxycodon
Het aantal overdoses met de verslavende, morfineachtige pijnstiller oxycodon stijgt sterk, blijkt uit nieuwe cijfers van het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC). Patiënten kunnen na een overdosis oxycodon in coma raken of met ademhalingsproblemen in het ziekenhuis belanden. Het NVIC noemt de cijfers zorgwekkend, ook omdat het aantal overdoses harder stijgt dan het aantal gebruikers.

Verbetering: in een eerdere versie van dit stuk stond dat in 2018 43 meldingen van een overdosis waren gedaan. Dat moet 2008 zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden