'Bruggen slaan is geen holle frase'

Als nieuwe SER-voorzitter speelt Wiebe Draijer een cruciale rol bij het vlottrekken van het polder-overleg. Toch waarschuwt hij het kabinet: 'Rutte II moet vertrouwen verdienen.'Door

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER NANDA TROOST

De polder is terug, riep werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes verheugd nadat hij vorige week met FNV-voorman Ton Heerts bij de informateurs was geweest. En zie: boven het vastgelopen overlegmodel schijnt ineens een waterig zonnetje. Een meevaller voor Wiebe Draijer, net twee maanden voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER). 'De kracht van de polder zal ik moeten afmeten aan de resultaten die worden geboekt. Maar de voortekenen zijn heel gunstig', klinkt het voorzichtig.

Kan het zo snel gaan? Is de polder al weer terug?

'Er is een ander klimaat. Dat zie je aan de veelbelovende start van dit kabinet. Ik ben enorm positief over de mate waarin twee politieke partijen met heel verschillende politieke voorkeuren zo duidelijk proberen met oplossingen te komen. En dan niet door dingen tegen elkaar weg te strepen, maar door bereid te zijn te geven en te nemen. Dan zie je dat je snel en constructief kunt komen tot een regeerakkoord dat wel degelijk fundamentele problemen poogt op te lossen. Dat is ook de essentie van wat er hier binnen dit gebouw gebeurt.'

Deze zomer was hij er ineens: Wiebe Draijer (47). Tot dan was hij als succesvolle consultant - geschat inkomen 1 miljoen euro per jaar - van het prestigieuze adviesbureau McKinsey een grote onbekende. Over de opvolger van Alexander Rinnooy Kan als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad - (ministers)jaarsalaris van 144.108 euro - rees de vraag wat een succesvolle organisatiedeskundige bezielt om te gaan werken voor een roestig symbool van de Nederlandse polder. 'Ik kan me de paplepel als zodanig niet herinneren, maar ik ben opgevoed met het besef dat je van goeden huize moet komen om nee te zeggen, als jou wordt gevraagd een bepaalde verantwoordelijkheid te nemen. Het is me gevraagd en dit sloot goed aan bij veel bijdragen die ik heb geleverd om Nederland beter te maken. Ik heb een fantastische baan en snap de twijfel over mijn overstap niet.'

'Beter maken' zal nog vaker klinken, wat dat betreft is Draijer nog geen organisatiedeskundige af. Maatschappelijk betrokken was hij al. Bij McKinsey was hij een van de voorvechters voor diversiteit - meer vrouwen - aan de top. Hij zat in het Innovatieplatform, probeert schooluitval onder vmbo-leerlingen terug te dringen en was medeoprichter van het opinieonderzoek 21minuten.nl, dat de burger een kans moest geven een bijdrage te leveren aan de meningsvorming rond belangrijke maatschappelijke onderwerpen.

Als organisatiedeskundige wil Draijer ook wel iets zeggen over het regeerakkoord, al is hij 'nog geen ervaren regeerakkoordlezer'. 'Het akkoord maakt een aantal uitdrukkelijke keuzen, soms op hoofdlijnen, soms op detail. En er zijn ook afwegingen gemaakt over de consequenties, zoekend naar mogelijkheden de pijn te verzachten. In mijn nieuwe rol zie ik zeer veel positieve aanwijzingen dat de sociale partners een belangrijke rol krijgen bij de uitwerking. Bruggen slaan zoals het regeerakkoord heet, is geen holle frase, maar een echte intentie. Dat is wat ik las.'

Het vlottrekken van de vastgelopen overlegeconomie is een lastige, maar voor een gewezen verandermanager ook een fantastische klus. Toch klinkt Draijer na twee maanden al als een echte SER-voorzitter, voorzichtig formulerend. 'Voor een goed functionerend overlegmodel heb je drie dingen nodig: serieuze vragen, een kabinet dat graag wil luisteren en sociale partners die bereid zijn wederzijdse belangen uit te ruilen voor een betere toekomst voor ons allemaal. We weten allemaal wat de complicaties zijn geweest de afgelopen jaren, inclusief wat er is gebeurd rond het pensioenakkoord.'

Zoals het natuurlijk hoort, is de polder volgens de nieuwe SER-voorzitter nooit weg geweest. Dat het vorige kabinet weinig op zou hebben gehad met de polder zijn 'externe signalen'. 'In de periode dat ik kennismaakte en sprak over de rol van de Sociaal-Economische Raad heb ik de scepsis over de SER op geen enkele manier aangetroffen. Demissionair minister Henk Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft negen adviesaanvragen bij ons neergelegd. En dat zijn niet zo maar vragen. Ze zijn heel relevant, een aantal staat zelfs expliciet genoemd in het regeerakkoord, bijvoorbeeld over de arbeidsmarkt. Het vorige kabinet geloofde zeker in de overlegeconomie, maar die moet dan wel kunnen leveren.'

Daar zegt u zoiets. Het is toch vooral de vraag wanneer er weer afspraken kunnen worden gemaakt met de FNV?

'De vakbeweging is meer dan alleen de FNV. De vernieuwing daar is een interne aangelegenheid, maar ik hoop dat ze koersvast blijft op de veranderingen die ook bij de FNV beoogd zijn en dat het uiteindelijk leidt tot een volwaardige deelname aan het overleg. Idealiter neem je de tijd voor veranderingsprocessen. Aan de andere kant, niets werkt beter om veranderingen te bewerkstelligen dan inhoud en werk dat je moet doen. Het kan nuttig werken om de vakbeweging juist op inhoud aan te spreken. Maar het zou een illusie zijn te denken dat het er zo weer in orde is. De FNV heeft meer tijd nodig dan de lengte van het formatieproces, zoiets vergt maanden. Maar de voortekenen zijn beter dan twee maanden geleden.'

Alleen al dat de sociale partners bij de kabinetsformatie werden betrokken, noemt Draijer uiterst positief. Maar in een overlegeconomie gaat het om meer. 'Er moet een verbinding worden gelegd met wat in de maatschappij gebeurt. We moeten luisteren naar lokale oplossingen. Wat is in bedrijven de oplossing voor duurzame transitie, werktijdarrangementen, hoe doet de onderkant van de arbeidsmarkt mee? Oplossingen die daar zijn gevonden, moeten we breder vertalen en ervan leren. Op die manier krijg je betere antwoorden. Dat wil ik graag realiseren. Dat is geen hobby van me. Ik wil de verbinding verankeren en er een nieuwe standaard van maken.'

Uw achtergrond komt heel goed van pas.

'21minuten.nl was een geweldig experiment', klinkt Draijer opgetogen. 'Je krijgt buitengewoon inzichtelijke antwoorden op moeilijke vragen als je keuzen aan mensen voorlegt in combinatie met de consequenties. Dan blijkt dat er veel meer draagvlak is voor moeilijke keuzen. En er komen ook oplossingen voort uit de ervaring van de mensen zelf.'

Dan klinkt er toch ineens een waarschuwing aan het nieuw te vormen kabinet uit de mond van de SER-voorzitter. 'De verkiezingen zijn een momentopname. Het is aan het kabinet om te zorgen dat de positieve stemming van nu blijft aansluiten bij de sentimenten die leven in de maatschappij. Het kabinet moet het vertrouwen nog verdienen terwijl het een aantal pijnlijke keuzen moet realiseren. Het is de kunst om de verbinding met de maatschappij vast te blijven houden. Daarvoor is ook verbinding met de sociale partners nodig.'

CV

1965 Geboren in Enschede

1987 Freelancejournalist NRC Handelsblad

1989 Werktuigbouwkunde Delft

1989 Trainee NatLab Philips

1990 Consultant McKinsey

1992 MBA Insead, Fontainebleau

2004 Managing partner McKinsey Nederland

2006 Managing partner McKinsey Benelux

2010 Leider Europese organisatiepraktijk McKinsey

2012 Voorzitter SER

Draijer woont in Wijdemeren, is getrouwd en heeft vier kinderen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden