Brown speelt de klassenkaart

Het thema sociale klasse is terug in de Britse politiek. Vooral de Conservatieve miljonairs zijn vanwege hun afkomst en vermogen kwetsbaar.

Het was even taboe in de Britse politiek: iemand aanspreken op zijn sociale klasse. De sterke tweedeling in de maatschappij – arm versus rijk, working class en gegoede burgerij – speelde geen grote rol toen de economie uitbundig groeide.

Tony Blair, die naar privéscholen en Oxford ging, ontdeed Labour van het mijnwerkersimago. Hij had zo’n brede agenda, bijvoorbeeld met de belofte dat de belastingen niet zouden stijgen, dat zelfs politicologen tot twee jaar geleden amper verschil zagen met de Conservatieven.

Maar de oude kloof wordt weer zichtbaar.

Britten maken het niet vaak mee, maar deze week was Gordon Brown te zien terwijl hij overduidelijk glunderde. De Britse premier was ook verbaal in vorm, zodat sommigen zich afvroegen of er iets in zijn ontbijt was gedaan.

In het Lagerhuis wordt hij doorgaans overklast door de eloquente oppositieleider David Cameron. Deze week liet Brown de Conservatief echter alle hoeken van het Lagerhuis zien. ‘Hoe meer hij praat, hoe minder hij zegt’, was een van de oneliners waarmee de doorgaans stugge Schot gejoel ontketende.

Brown heeft reden ontspannen te zijn. In de peilingen herstelt Labour zich. De partij gaat in de lente nog steeds vrijwel zeker verliezen. Maar door het eigenaardige Britse kiesstelsel volstaat alleen een royale voorsprong van de Conservatieven voor een werkbare meerderheid. Zo niet, dan komt zowaar redding in zicht voor Brown, zoals een coalitie met de Liberaal-Democraten.

Zover is het echter nog lang niet.

Maar de premier denkt een effectief wapen tegen de Conservatieven te hebben gevonden: het spelen van de ‘klassenkaart’. In het Lagerhuis viel hij Cameron voor het eerst aan op zijn achtergrond als ‘Old Etonian’, ofwel alumnus van de eliteschool Eton. Het beleid van de Tories – zoals het voorstel om de belasting op forse erfenissen af te schaffen – ‘is verzonnen op de speelvelden van Eton’.

Cameron werd asgrauw. Hij heeft er jaren aan gewerkt gewoon te lijken. Geen Conservatieve voorman sprak zo vaak over ‘de armen’. En tot dusver leken kiezers er inderdaad niet van wakker te liggen dat hij – miljonair bij geboorte, net als zijn rechterhand George Osborne (ook ex-Eton) – zo’n bevoorrechte achtergrond heeft.

‘Het doet er niet toe waar je vandaan komt, maar waar je naartoe gaat’, zegt Cameron steevast.

Maar naarmate de schijnwerpers meer op zijn partij staan gericht, borrelen dingen op die het oude vooroordeel van ‘partij voor de rijken’ doen herleven. Dat er tijdens het declaratieschandaal Tories waren met bonnetjes voor slotgrachten en Zweedse eendenhuisjes, was al niet ideaal.

Maar daar bleef het niet bij. Pijnlijk is bijvoorbeeld de recente onthulling dat Camerons milieuadviseur een constructie heeft waardoor hij weinig belasting betaalt. Zac Goldsmith (34) is de zoon van een miljardair, van wie hij circa 220 miljoen euro erfde. Junior ging net als vader naar Eton, hoewel hij werd weggestuurd. Hij wil als jonge belofte het Lagerhuis in.

Een krant heeft echter onthuld dat zijn vermogen in het buitenland is gestald. Zo staan zijn landgoed in Devon (120 hectare) en zijn huis in Londen (8,5 miljoen euro) op naam van firma’s uit de Kaaimaneilanden. Goldsmith heeft haastig laten weten dat hij dit zal veranderen. Maar het kwaad is geschied. Ook van Conservatieve Hogerhuisleden wordt vermoed dat zij amper belasting betalen.

Het geeft Labour hoop. Vorig jaar werd tijdens een lokale verkiezing geprobeerd een rijke Tory-kandidaat te bespotten door hem te volgen met hoge hoeden en pandjesjassen, een goedkope truc die mislukte.

Maar ditmaal is er echte munitie. Dat Brown hier zowaar mee weet te scoren, wordt mede toegeschreven aan Alistair Campbell. De beruchte spindoctor van Blair souffleert weer in Downing Street.

Cameron lijkt intussen geobsedeerd door imago. Zo heeft hij een Lagerhuiskandidaat met de chique naam Annunziata Rees-Mogg verzocht zich voortaan Nancy Mogg te noemen. De officiële lezing is nu dat Cameron schertste, maar betrokkenen ontkennen dit.

Het gedoe geeft onrust in Conservatieve kring. Zelfs een invloedrijke commentator van de Britse tabloid The Sun vreest dat de partijtop te ver van het volk staat. ‘Gordon Brown heeft er een bende van gemaakt, maar zijn hart zat op de juiste plaats’, schreef Kelvin MacKenzie, die Margaret Thatcher ooit in het zadel hielp. ‘Als de Tories ons land willen runnen, moeten ze bewijzen dat een hart geen ding is dat vlakbij je portemonnee zit.’

Tony Blair lijkt definitief bijgeschreven in de categorie graaiers. Hij heeft zo’n complex web aan vennootschappen geweven voor zijn schnabbels, waaraan hij al 15 miljoen euro zou hebben verdiend, dat de Britse krant The Guardian een prijs heeft uitgeloofd voor de fiscaal jurist die hier wijs uit kan worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden