'Bronaap' is nieuwe Lucy

De mens komt niet uit Oost- maar uit Zuid-Afrika, stelt nieuw onderzoek.

AMSTERDAM - De mens stamt niet af van de beroemde oermens 'Lucy' uit Oost-Afrika, maar van een veel vreemder schepsel, dat 2 miljoen jaar geleden rondstapte door Zuid-Afrika.


Die aanspraak maakt een internationaal team van 26 wetenschappers, nu steeds duidelijker is hoe de rechtoplopende aap genaamd 'Australopithecus sediba' eruitzag.


Het wezen moet een curieuze verschijning zijn geweest in prehistorisch Afrika: denk aan de bovenkant van een aap, gemonteerd op de benen van een mens. A. sediba liep opvallend raar: hij kon niet op zijn hiel staan en moet dus hebben gelopen op de zijkant van zijn voeten, waarbij hij zijn benen gestrekt hield en die voeten ook nog eens iets naar binnen draaide - probeert u het eens zelf. Rennen kon de aapmens niet.


Ook in detail was de oermens een 'mozaïek' van aap- en mensachtige trekken, schrijven de onderzoekers in de jongste editie van het blad Science. Zijn schouders zaten hoog als bij een aap en de armen waren lang, sterk en aapachtig - maar aan het uiteinde zaten polsen en handen met onmiskenbaar al meer mensachtige trekken. Een teken dat het dier zijn handen al veel gebruikte, maar ook nog geregeld in de bomen klauterde.


In de kop zat weliswaar een klein apenbrein; in de bek had het wezen opvallend mensachtige platte voortanden. Daarmee kauwde hij overwegend op plantaardig voedsel, zo blijkt uit de romp. Die loopt breed uit als een omgekeerde trechter, om de lange darmen van een planteneter te kunnen herbergen. De onderste ribben wijzen echter weer op een slankere, mensachtiger taille, net als het bekken. De rug liep hol, wat past bij een rechtoplopende aap.


De fossielen van Australopithecus sediba ('zuidelijke aap aan de bron') doken al in 2008 op in Zuid-Afrika, toen ze werden gevonden door het destijds 9 jaar oude zoontje van paleoantropoloog Lee Berger, die zelf iets verderop aan het zoeken was. In de periode die volgde, zouden de onderzoekers meer dan 200 botjes tevoorschijn halen uit wat ooit een diepe, natte put lijkt te zijn geweest. Die behoren toe aan drie loopapen: een jongen, een vrouw en een dier waarvan slechts een scheenbeen bewaard is gebleven. Ook vonden de onderzoekers botten van dieren zoals vossen en sabeltandtijgers.


Stap voor stap wordt duidelijk wat de vondst betekent. De vormen van het schepsel zitten zo precies in tussen de lopende oeraap Australopithecus africanus en de vroegste oermens Homo habilis, dat Berger en zijn team het gerust aandurven om hier te spreken van de meest directe voorloper van de mens. Een echte missing link dus, een rol die tot dusver werd toegeschreven aan soortgenoten van het beroemde lopende aapje Australopithecus afarensis uit Ethiopië, de soort waartoe ook het iconische fossiel Lucy behoort.


Maar onder meer paleontoloog John de Vos vindt dat te snel gaan. 'Ik zou ook meteen roepen: we hebben een nieuwe soort gevonden die de directe voorouder is van de mens. Maar uiteindelijk hebben we het hier over maar enkele individuen. En dat zegt niets over: wat is dit voor populatie, hoe groot was daarbinnen de variatie?'


7 - 4 miljoen jaar geleden


Diverse apen die misschien rechtop liepen: Sahelanthropus tchadensis, Orrorin Tugenensis, Ardipithecus ramidus


3,7 miljoen jaar geleden


In Tanzania laten drie rechtoplopende aapjes een voetspoor achter in natte vulkaanas: onmiskenbaar bewijs van tweebenigheid


Ca. 3,9 - 2,9 miljoen jaar geleden


In Oost-Afrika loopt Australopithecus afarensis rond, bekend van het fossiel Lucy


Ca. 3 - 2 miljoen jaar geleden


Australopithecus africanus loopt in Zuid-Afrika: kenmerkend zijn de ontwikkelde handen


2,4 - 2,3 miljoen jaar geleden


Eerste primitieve werktuigen, in Oost-Afrika


1,9 miljoen jaar geleden


Australopithecus sediba in Zuid-Afrika


Ca. 2 - 1,5 miljoen jaar geleden


Eerste primitieve mensachtigen, gekenmerkt door grote hersenen


Opkomst van de mens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden