ReportageWijkrechter

Bromt de vijverpomp of de buurman? De Haagse Wijkrechter moet de leefbaarheid in wijken vergroten

Haagse Wijkrechter Jerzy Luiten (links), de griffier, de eigenaar van de vijver en rechts de buurman die overlast ervaart.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

In Den Haag, maar ook elders in het land, lopen experimenten met wijkrechters. Rechters die de buurten ingaan om ­burenruzies te beslechten. Het had een tv-programma kunnen zijn. Maar het werkt wel, zegt wijkrechter Jerzy Luiten. Vandaag buigt hij zich over een bromtoon van een vijver.

Zalig onwetend van de knetterende ­burenruzie die boven hun biotoop wordt uitgevochten, zwemt een tiental goudwindes rondjes in een kristalhelder vijvertje in een achtertuin in Pijn­acker. Volgens de buurman van twee deuren verderop houdt een van vijverpompen hem al jaren uit zijn slaap.

‘Ik hoor continu een brom in huis’, klaagt de buurman. ‘Nu staat de pomp laag, maar ik heb videobeelden waarop het water staat te golven. En ik heb continu metingen lopen.’ Hij is de enige bewoner in het blok van zes huizen die de brom hoort. ‘Mijn oren zijn heel gevoelig in het laagfrequente gebied.’

De eigenaar van de vijverpomp is er moedeloos van. De wijkagent is al eens langs geweest, er zijn afspraken gemaakt over wanneer de betwiste pomp ’s avonds uitgaat. ‘Maar hij blijft volhouden dat mijn vijver de overlast veroorzaakt’, zegt de bewoner. ‘Ik ben ­superblij dat deze man hier staat.’

‘Deze man’, Jerzy Luiten, is een van de vijf Haagse Wijkrechters. Dat is een experiment van de rechtbank Den Haag. De snelle, goedkope en laagdrempelige procedure moet de leefbaarheid in wijken vergroten. Niet per se door een vonnis uit te spreken, maar bij voorkeur om een oplossing te zoeken die beide partijen helpt.

Het gaat niet alleen om onenigheid tussen buren, maar ook over kwesties met corporaties en VvE’s. De zaken draaien bijvoorbeeld over de erfgrens, over geluids- en stankoverlast, over lekkages, schimmel of achterstallig onderhoud.

‘Zeker 90 procent van de zaken die ik als wijkrechter behandel, zien we nooit in de rechtbank’, zegt Luiten, tevens kantonrechter in Den Haag. ‘Als je met een klacht over een vijverpomp naar de rechter wil, dan zegt een advocaat dat je bewijs moet hebben, zoals een deskundigenrapport. Een advocaat raad je zo’n dure procedure vermoedelijk af. Maar daarmee blijft het conflict bestaan.’

De Haagse Wijkrechter is een experiment. In Rotterdam loopt een vergelijkbare proef, de Rotterdamse Regelrechter. Ze zijn een vervolg op de buurtrechter in Noord-Nederland. Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) liet deze week aan de Tweede Kamer weten dat de proef met buurtrechters wordt uitgebreid. Zo wordt de tegenpartij verplicht om mee te werken. Omdat niet alle partijen altijd willen meewerken, vallen nu veel zaken af.

‘Het mooie aan de buurtrechter is dat je je probleem eenvoudig aan de rechter kunt voorleggen’, aldus minister Dekker. Waarom moeilijk doen, als het makkelijk kan?’

Zingende buurman

Luiten heeft aan keukentafels en in tuinen een palet aan zaken behandeld. Zo ging hij langs bij een buurvrouw die ‘knettergek’ werd van haar opera zingende buurman. ‘We hebben gekeken wanneer de buurvrouw thuis was en wanneer niet, en zo een schema gemaakt wanneer de buurman naar hartenlust kon zingen. Het rooster staat nu in de telefoon van de zingende buurman.’

Na drie maanden kreeg de wijkrechter een briefje van de buurvrouw: het was nu perfect geregeld. Luiten: ‘Het lijkt eenvoudig, maar soms lukt het partijen niet om onderling tot afspraken te komen.’ Vaak is er meer aan de hand dan alleen die hoge schutting, of die overhangende boomtak. ‘Conflicten kunnen jaren slepen. Dan voel je: het zijn zo andere persoonlijkheden, de manier van leven is zo anders dat het altijd blijft schuren. Soms hebben mensen gewoon een hekel aan elkaar.’

De Haagse Wijkrechter doet denken aan de Rijdende Rechter op tv – daar is het idee ook mede op geïnspireerd. En op de 187 vrederechters in België, die dicht bij de burger staan. Ruimte voor dit soort experimenten zijn in 2017 vastgelegd in het regeerakkoord. ‘Vroeger hadden we in Nederland meer kantongerechten’, zegt Luiten. ‘Door de centralisatie van de rechtspraak vragen mensen zich weleens af: is de rechter er ook nog voor mij?’

Dwangsom

De  Wijk- en Regelrechters in Den Haag en Rotterdam brengen het conflict terug tot de kern. ‘We kijken wat we kunnen oplossen, als beide partijen redelijk zijn en toch vastzitten in hun eigen gelijk’, zegt Luiten. ‘Dan helpt het als je kunt uitleggen hoe het juridisch zit.’ Soms is de afspraak om elkaar met rust te laten, niet meer te schelden – desnoods met een dwangsom als stok achter de deur.

De onenigheid over de vijverpomp in Pijnacker blijkt al jaren te slepen. De buurman is er heilig van overtuigd dat niets anders de bromtoon kan veroorzaken die alleen hij hoort. ‘Ik ben het hele blok afgelopen om te vragen of mensen een zwembad in de tuin hebben of een aquarium’, zegt de buurman. ‘Maar daar kan het niet vandaan komen.’

‘Dus die mensen geloof je allemaal wel, behalve mij?’, vraagt de eigenaar van de pomp.

‘Hoeveel pompen zitten er eigenlijk binnen in je aquarium?’, vraagt de buurman.

‘Ga zelf kijken, zou ik zeggen?’

Dat weigert de buurman.

‘Ik ben er helemaal klaar mee’, zegt de vijverman. ‘Je blijft eromheen draaien. Je wil dat de overlast bij mij vandaan komt. Maar als je bij me aanbelt om te klagen, wil je niet zelf checken wat hier aan en uit staat.’ Tegen de rechter: ‘Meneer wil gewoon dat ik de oorzaak ben. Zelfs toen hier de stroom uit was, zei hij dat de brom uit de vijver kwam.’

Niets is zo ingewikkeld als de oorzaak van laagfrequent geluid vaststellen, weet rechter Luiten uit ervaring. ‘Het kan van gasleidingen komen, van elektriciteitsmasten, van een vaatwasser, een spoorbaan of een snelweg.’

Oplossingsgericht

De proef met de Rotterdamse Regelrechter en de Haagse Wijkrechter loopt nog tot eind dit jaar, maar er is deze ­zomer wel al een tussentijdse evaluatie gedaan in opdracht van de Raad voor de rechtspraak. Duidelijk is dat veel kwesties nooit bij de reguliere kantonprocedure zouden zijn uitgekomen. Rechtzoekenden zijn over het algemeen tevreden over de snelheid, de lage kosten en de oplossingsgerichtheid.

‘Ik heb zaken kunnen oplossen waar mensen al  twaalf jaar ellende over hadden’, zegt wijkrechter Luiten. ‘Mensen gingen er mee naar bed en stonden ermee op. Maar helaas kan je ook als rechter niet alle problemen beslechten zonder vonnis.’ Zoals de mensen die telkens klaagden over hun buren, over ­sigarettenrook, de barbecue. ‘Mijn conclusie was dat het met de overlast reuze meeviel, maar dat de klagers vooral het leven zuur maakten van hun buren.’

In de zaak van de vijverpomp in Pijnacker stelt de Wijkrechter voor een professionele geluidsmeting te laten doen. De twee partijen stemmen daarmee in, al houdt de buurman een slag om de arm of hij de uitslag gaat accepteren.

Meer lezen:

‘We gaan met de rechtspraak op een spannende trektocht’
Een visitatiecommissie was vorig jaar kritisch over de rechtspraak:  zaken duren vaak te lang, gerechten innoveren niet of nauwelijks, opgelegde doelstellingen ondermijnen de kwaliteit, de werkdruk is te hoog, rechters hebben te weinig zelfreflectie en het ontbreekt aan visie en leiderschap.  Een interview met  Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak. ‘We gaan met de rechtspraak op een spannende trektocht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden