Bromsnor-bas en parfum-tenor

'IK WOU ik was een hoen, dan hoefde ik niet veel te doen. Ik legde overdag een ei en 's avonds was ik vrij.'..

Een kinderachtig versje: te gewoontjes om een kans te maken met carnaval, net niet oenig genoeg voor de moderne melige cabaretier. Het oeuvre van de Duitse zanggroep Comedian Harmonists is een Fundgrube van nette humor. Een torenhoge stapel schellakplaten zong de groep in haar bloeitijd bij elkaar, en geen tekst zo flauw of het zangsextet wist wel iets nóg bravers te vinden. Van Ich wollt' Ich wär ein Huhn tot Mein kleiner grüner Kaktus: één grote kneuterpot van burgermansgenoegens.

En toch is er iets merkwaardig fascinerends aan deze muziek - zozeer zelfs dat de Comedian Harmonists weigeren als zoveel andere variétélegenden in de vergetelheid te verdwijnen. De Berlijnse zangers zijn dit jaar aan hun zoveelste wederopstanding begonnen - ruim zestig jaar nadat ze door de nazi's in de ban werden gedaan.

Elke generatie lijkt opnieuw hun charmes te ontdekken. In de jaren zeventig was het een indrukwekkende tv-documentaire die de belangstelling weer voor enkele jaren deed opgloeien, twintig jaar later is het de film van de Duitse regisseur Joseph Vilsmaier (gisteren besproken op de filmpagina) waardoor de platenmaatschappijen andermaal in de archieven duiken en her en der nieuwe compilaties op compact disc verschijnen.

Het raadsel van die fascinatie is niet lastig op te lossen. Harry Frommermann en zijn collega's mochten in hun teksten liflafjes serveren, maar ze zongen als duivels. Vlijmscherp en griezelig precies, met de kekke zwier van artiesten die weten dat juist het moeilijkste kinderspel moet lijken.

En wie ze ook maar even hoort, beseft dat de Comedian Harmonists wisten dat ze onzin zongen. Overal loert de karikatuur tussen de zangstrofen door. Dan wordt het geparfumeerde affect van Ari Leschnikoffs hoge tenor (een wonderbaarlijk, feminien geluid dat een studie op zichzelf verdient) nog nét een graadje weker, neemt Robert Biberti's formidabele bas Bromsnor-dimensies aan, en krijgt de popperige stemming vanzelf een ironisch of persiflerend accent.

De buurjongen en zijn overbuurmeisje die in Marie, Marie vergeefs naar elkaar zitten te koekeloeren ('am Fenster vis à vis, doch weiter kommen wir nie'), worden bezongen met een passie alsof het Dante en zijn Beatrice betreft - in dergelijke milde bespottingen van burgerlijk lief en leed lijken de Comedian Harmonists de muzikale pendant van Biedermeier-karikaturisten als Carl Spitzweg en Wilhelm Busch.

De Comedian Harmonists bestonden van 1927 tot 1935, en leefden na het naziverbod nog korte tijd voort in twee minder succesvolle afsplitsingen: het vanuit Berlijn optredende Meister Sextett en de Weense Comedy Harmonists. Beide zouden nog tot 1941 doorzingen, maar het is de eerste editie die tijdloze faam verdient.

Het sextet hoort bij de beste jaren van Berlijn. In zijn vitaliteit weerspiegelt zich de nerveuze schittering van de metropool: de opwinding over de negrojazz (in 1933 vertolken ze Duke Ellingtons Creole Love Call), de verbloemde erotiek (Kannst du pfeifen, Johanna?), en ook de angst en misère van de crisisjaren, met titels als Kleiner Mann, was nun? en het ondanks-alles-optimisme van Einmal schafft's jeder.

De op EMI verschenen soundtrack lijkt vooral bedoeld voor wie een aardige herinnering aan de film wil hebben. De cd biedt extra's zoals de klarinet van Giora Feidman (ook al te horen in Schindler's List) en twee stukken van The Revellers, het Amerikaanse voorbeeld voor de Berlijners.

Maar de liedjesselectie biedt niet per se het beste uit het omvangrijke Comedian Harmonists-repertoire. Een representatievere selectie vormen de vijf EMI-cd's in de serie Die grossen Erfolge, al laat de geluidskwaliteit van de 78-toerenopnamen wel eens te wensen over. Wie belang hecht aan minder ruis en spetters, is het beste uit met Die Legende lebt (weiter).

In deze klanktechnisch knap gerestaureerde heruitgave ontwaar je zelfs een serieuze ondertoon in het maffe kippenlied: 'Ich ginge nie mehr ins Büro, denn was Ich brauche krieg Ich so' - de dagdroom van de kleine Berliner die de klappen krijgt.

Comedian Harmonists: Original Musik aus dem Film. EMI 4 93146 27.

Comedian Harmonists: Die grossen Erfolge, deel 1 t/m 5. EMI (per cd ca. * 24,90).

Comedian Harmonists: Die Legende lebt. Ceraton CT 8001.

Comedian Harmonists: Die Legende lebt weiter. EFA 01357-2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden