Broertje China nu Gele Hoop voor Rusland (Gerectificeerd)

In de vorige eeuw was China in alle opzichten Ruslands mindere. Inmiddels is China op weg machtiger te worden dan Rusland....

Toen Mao Zedong in 1949 voor zijn eerste buitenlandse staatsbezoek naar Moskou kwam, liet Josef Stalin hem dagenlang in een gastenverblijf wachten. Al die tijd werd de Chinese leider gedwongen te kijken naar films die de oppermachtige Sovjet-Unie verheerlijkten. Na lange keiharde onderhandelingen die enkele weken duurden kreeg Mao de technische en financiële steun die zijn verpauperde land zo hard nodig had.

Nu, 55 jaar later, zijn de verhoudingen radicaal veranderd. Drie jaar na Stalins dood, in 1960, verbraken de twee communistische landen om ideologische redenen alle contacten. De Sovjet-Unie viel uiteen en China streefde de Russen in economisch opzicht mijlenver vooruit.

Toch kwam net als Mao de huidige Chinese president Hu Jintao voor zijn eerste buitenlandse bezoek vorig jaar zomer naar Moskou toe. En de Russische president Poetin gaat deze maand op tegenbezoek in Peking. De twee landen werken nauw samen op het gebied van energie, ruimtevaart, wapenhandel en regionale veiligheid. Beiden waren tegenstander van de oorlog in Irak en delen hun voorkeur voor een multipolaire wereld, waarbij de VS niet de enige grootmacht is. De oorlogen in Irak en Afghanistan hebben de Sjanghai Coöperatie Organisatie (een veiligheidsclub waarin China en Rusland ook vier Centraal-Aziatische staten zitten) nieuw leven in geblazen.

'Voor het buitenlands beleid van Rusland is China het belangrijkst, belangrijker zelfs dan de VS', zegt Gennadi Tsjoeffrin, vice-directeur van het Instituut voor wereldeconomie en internationale betrekkingen, waar veel Russische diplomaten worden opgeleid. 'Vanwege de handel, de energie en natuurlijk de geografische nabijheid. We hebben een gezamenlijke grens van 4300 kilometer die loopt door een gebied dat onderbevolkt is aan Russische zijde en overbevolkt aan Chinese zijde.' In Siberië wonen 18 miljoen Russen van wie er nog jaarlijks duizenden naar het westen verhuizen, terwijl aan de andere kant van de grens in China's noordelijke provincies 250 miljoen mensen wonen. Honderdduizenden illegale en legale Chinese arbeiders werken in Rusland in de handel, de landbouw en in de bouw.

Veel gewone Russen, met name in het Oosten, maken zich om deze reden zorgen over het 'Chinese gevaar'. Maar de autoriteiten in het Verre Oosten spreken liever van 'de Chinese kans'. 'Wij hebben onvoldoende geld en arbeidskrachten om onze regio uit de misère te trekken', zei Viktor Gortsjakov, de vice-gouverneur van het Oost-Siberische Primorje, deze zomer tegen het Duitse tijdschrift Die Zeit. Van Moskou, dat zeven tijdzones verderop in het westen ligt, verwacht hij weinig. 'We kunnen alleen overleven als we de deuren naar Azië openzetten. Ons resteert slechts de Gele Hoop.' Historisch gezien is het werven van Aziatische arbeidskrachten niet ongebruikelijk. Vladivostok is na de stichting in 1860 door Chinese en Koreaanse arbeiders opgebouwd.

Het Kremlin realiseert zich wel degelijk hoe belangrijk een goede relatie met China is, meent Tsjoeffrin. 'Maar naar mijn mening doet onze regering nog te weinig om de relatie optimaal te benutten.' Hij hoopt dat bij Poetins staatsbezoek deze maand een aantal kwesties zullen worden opgelost. 'De bilaterale handel is ongezond. China importeert vooral wapens en energie, maar investeert weinig in Rusland. Duizenden kleine handelaars verkopen Chinese goederen in Rusland, maar China zou de grenzen veel meer moeten openstellen voor Russische producten. Dit zou Poetin moeten benadrukken.'

Daarnaast heeft China volgens de directeur van het Instituut voor wereldeconomie recht op duidelijkheid over de energiekwestie. Peking ijvert al jaren voor een oliepijpleiding vanuit Siberië via Angarsk bij het Baikalmeer naar de Chinese stad Daqing om directe toegang te krijgen tot Ruslands energierijkdommen.

Dat zou de Chinese afhankelijkheid van het Midden-Oosten en de kwetsbare import over zee reduceren. Maar Moskou wil China geen monopolie op de Siberische olie geven. Het Kremlin overweegt een veel langere en duurdere pijpleiding naar de haven van Nachodka (bij Vladivostok), waardoor de afzetmarkt wordt uitgebreid met Japan en Zuid-Korea.

Op het gebied van de wapenhandel hebben de Russen en de Chinezen elkaar helemaal gevonden. China importeert jaarlijks voor miljarden dollars aan wapens uit Rusland. Op het boodschappenlijstje van Peking staan naast conventionele wapens ook Ruslands meeste geavanceerde technologieën als Soechoi-straaljagers, ruimtevaartsystemen en duikboten.

Hoewel Ruslands interesse in China vooral commercieel is en niet zozeer politiek, is Moskou volgens waarnemers een belangrijke speler in de nieuwe Oost-Aziatische wapenrace. Rusland steunt daarin China, terwijl de Verenigde Staten Japan, Zuid-Korea en Taiwan van wapens voorzien. 'Het Chinese leger is nog altijd bescheiden en absoluut nog geen partij voor de buurlanden of de Verenigde Staten', meent Tsjoeffrin. 'Maar gezien de hoeveelheid wapens en technologie die Peking in Rusland koopt, wordt die achterstand snel kleiner. De Oost-Aziatische regio is de grootste importeur van wapens. Rusland en de VS zijn daarbij zeer intensief betrokken.'

China is geen bedreiging voor de regio, meent ook veiligheidsanalist Dmitri Trenin van de Carnegie-denktank. 'Maar er zijn wat de toekomst van China betreft veel onzekerheden. Wat gebeurt er met Taiwan, hoe lopen de politieke hervormingen, lukt het de regering het land bijeen te houden?'

Rusland moet de Chinezen te vriend houden, bestuderen en vooral heel serieus nemen, benadrukt Trenin. 'In de vorige eeuw was China in alle opzichten Ruslands mindere. Maar tegenwoordig is China al op veel terreinen machtiger dan Rusland, en die kloof zal alleen maar groeien. China heeft ons echter nodig, vanwege de grondstoffen en onze technologische voorsprong. Daarvan kunnen we profiteren.'

Trenin hoopt dat president Poetin bij zijn bezoek aan Peking deze maand blijk zal geven van een lange-termijnbeleid. 'Want helaas denkt de regering van Poetin tot nu toe weinig strategisch. Een verstandig immigratiebeleid in Siberië zou bijvoorbeeld prioriteit moeten hebben. Chinezen zijn welkom, maar we moeten onze deuren ook wijd openzetten voor investeerders en arbeiders uit Japan, Korea en de Verenigde Staten. Hoe meer vlaggen er in Siberië zichtbaar zijn, hoe hoger de Russische vlag zal blijven wapperen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden