Broeikasgeleerden krijgen het toch wat benauwd

De intensieve studies van het broeikaseffect berusten volgens critici op vaag pseudo-religieus schuldbesef. De betrokken wetenschappers beten deze week eensgezind van zich af....

HET IS NOG geen vier jaar geleden dat de wereld echt in de ban raakte van het broeikaseffect. In september 1990 publiceerde het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), een commissie van de Verenigde Naties die honderden onderzoekers uit de hele wereld inschakelde, zijn befaamde scenario's. De mogelijk rampzalige gevolgen van een warmer wereldklimaat door een kunstmatige versterking van het broeikaseffect maakten diepe indruk.

Opgejaagd door verontruste milieugroepen buitelden sommige regeringen zo ongeveer over elkaar heen, om deze nieuwe uitdaging het hoofd te bieden.

Behalve in de politiek werden ook in wetenschappelijke kring de handen uit de mouwen gestoken. Er bleken zoveel onzekerheden te zitten in de klimaatmodellen van het IPCC, dat nader onderzoek dringend nodig werd geacht. Er kwam een breed mondiaal onderzoeksprogramma op gang, waaraan Nederland volop meedeed. Met 68 miljoen gulden uit het eerste Nationaal Milieubeleidsprogramma (NMP) ging in 1990 de eerste fase van start van het Nationaal Onderzoek Programma Mondiale Luchtverontreiniging en Klimaatverandering (NOP).

De reactie op al deze opwinding kon niet uitblijven. In de VS nam een actieve groep wetenschappers stelling tegen de IPCC-modellen. Ze zaaiden volop twijfels die gretig gehoor vonden in delen van het bedrijfsleven die weinig te winnen hebben bij energiebesparing en technologische vernieuwing, veranderingen die nodig lijken om de uitstoot van het broeikasgas kooldioxyde te beperken.

In Nederland werd het verzet vooral gevoerd door de aanvankelijk eenzame strijder Böttcher, oud-hoogleraar in de fysische chemie aan de Universiteit van Leiden en in de jaren zestig beroemd geworden als het enige Nederlandse lid van de Club van Rome.

Op weinig zachtzinnige wijze ging hij de Nederlandse onderzoekers van instanties als het RIVM, het KNMI, TNO, het ECN en vele universitaire vakgroepen te lijf. Hij verweet hen, dat ze zich als wetenschappers voor het karretje van de politiek lieten spannen. Hij beschuldigde hen ervan de economie te willen ontwrichten door paniekmaatregelen te rechtvaardigen om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan.

Zo langzamerhand beginnen ook de Nederlandse onderzoekers een beetje nerveus te worden van de verbeten kruistocht van Böttcher. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het verslag van een van de vele projecten van de eerste fase van het NOP, die deze week bij het RIVM gepresenteerd werden. Voor dit project heeft onderzoeker A. van Ulden van het KNMI een uitvoerige analyse gemaakt van 34 stellingen van Böttcher.

Tussen Böttcher en een grote meerderheid van de Nederlandse onderzoekers komt het nooit meer goed, mag de conclusie luiden. Een van de verwijten aan Böttcher is dat hij een open discussie belemmert door zijn tegenstanders te kleineren. Zoals in de stelling, dat mensen die niet in klimaatverandering geloven als conservatief aangemerkt worden en zij die er wel in geloven als progressief.

In de broeikasdiscussie botsen twee soorten milieubeleid, aldus Böttcher: 'Aan de ene kant milieubeleid gebaseerd op wijsheid, wetenschappelijke kennis en inzicht in de wortels van de welvaart. Aan de andere kant milieubeleid als een pseudo-godsdienst, gebaseerd op pseudowetenschap en op de irrationele emoties van zonde, schuld en angst'.

Dat, zo luidt de reactie van Van Ulden en de zijnen, is een wel zeer arrogante stelling, die niet erg bevorderlijk is voor een open discussie.

Het belangrijkste verwijt aan Böttcher is dat hij onnodig ernstige risico's neemt. Het wetenschappelijke bewijs voor de oorzakelijke relatie tussen het versterkte broeikaseffect en de klimaatverandering kan pas over tien tot twintig jaar geleverd worden. Maar dan is het te laat voor maatregelen. Dus is het verstandig nu al maatregelen te nemen om verdere concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer tegen te gaan. Dat kan met maatregelen die ook in ander opzicht nuttig zijn. Energiebesparing stelt bijvoorbeeld ook de uitputting van fossiele brandstoffen uit.

Aanvankelijk was ook Böttcher voorstander van zo'n no regret-beleid. De laatste jaren heeft hij zijn opstelling echter verhard, bijvoorbeeld met de stelling dat het klimaatsysteem zo complex is dat je er geen computer op kúnt loslaten. Dat roept herinneringen op, aldus het weerwoord, aan de tijd dat de computer als hulpmiddel bij het maken van weersverwachtingen afgewezen werd.

Klimaatmodellen zijn niet meer of minder onbetrouwbaar dan economische modellen, aldus Van Ulden. Het denken over de ontwikkeling van het klimaat en de menselijke invloed daarop kan met computermodellen wel degelijk enigszins worden geordend. 'Zo'n benadering is te verkiezen boven één waarin de complexiteit van een probleem wordt gebruikt als excuus om niet na te denken over de mogelijke gevolgen van het menselijk handelen'.

De Nederlandse onderzoekers hopen begin volgend jaar de eerste fase van het NOP officieel af te sluiten. Dan zijn tweehonderd projecten afgerond, waaraan dertig onderzoekinstellingen hebben meegedaan en waar elfhonderd mensjaren werk in zitten. De projecten beslaan een breed terrein, van beheermodellen van grasvegetaties op veengronden tot de filosofisch-ethische aspecten van de klimaatproblematiek.

Voor de tweede fase van het NOP is opnieuw 65 miljoen gulden beschikbaar. Er zal scherp geselecteerd moeten worden want voor de eerste dertig miljoen gulden zijn al aanvragen ingediend voor een bedrag van 470 miljoen.

Blijkens de presentatie van de eerste fase van het NOP hebben de onderzoekers wel enige hinder van de aanvallen van de tegenstanders, maar op hun activiteiten is de invloed nihil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden