Broccoli en aardbeien op smeltend Groenland

Groenland stemt over grotere mate van zelfbestuur...

AMSTERDAM ‘Landbouw op Groenland? Vergeet dat! Er kunnen meer schapen grazen misschien. Maar landbouw is geen serieuze optie voor de Groenlanders.’ Groenland, dat voor meer dan 80 procent uit sneeuw, ijs en water bestaat, streeft naar onafhankelijkheid en als dat al betaald kan worden kan dat volgens Christen Sørensen maar op één manier: met inkomsten uit olie en mineralen.

‘Belangrijk is dat het opleidingsniveau van de bevolking omhoog gaat. Zodat de Groenlanders de banen in die nieuwe sectoren kunnen krijgen’, zegt de hoogleraar economie aan de Syddankse Universiteit in Odense, Denemarken.

Groenland spreekt zich dinsdag per referendum uit over een grotere mate van zelfbestuur. Een ruime meerderheid van de bevolking is volgens de peilingen voor. Groenland heeft sinds 1979 zelfbestuur, met uitzondering van defensie en buitenlands beleid. Een ‘ja’ geeft Groenland meer zeggenschap op het gebied van politie en justitie.

Het referendum heeft het debat over volledige autonomie aangewakkerd. Voorstanders van het beëindigen van de koloniale banden met Denemarken (sinds 1721) zien volop kansen, niet in de laatste plaats dankzij de klimaatverandering. Door het smeltende ijs worden olie, zink, lood, maar ook het goud en de diamanten waarop Groenland zou ‘zitten’ gemakkelijker bereikbaar en zou het land met 56 duizend inwoners in een gebied vijftig keer groter dan Nederland zich definitief los kunnen maken.

De US Geological Survey, een wetenschappelijk bureau van de Amerikaanse regering, schat dat Groenland alleen al aan de noordoost kust 31,4 miljard vaten olie uit de bodem kan halen. In het nieuwe verdrag spreken Groenland en Denemarken af dat ze de olieopbrengsten gaan delen. Per jaar is de eerste 10 miljoen euro voor Groenland. Daarna wordt de winst gelijk verdeeld, tot een maximum van 430 miljoen. Dat is gelijk aan de subsidie die Groenland jaarlijks uit Kopenhagen krijgt. Sørensen: ‘Maar het zal nog zeker vijftien jaar duren voordat sprake is van volwaardige oliewinning.’

Denemarken zal Groenland geen strobreed in de weg leggen, zegt Steen Larsen van het ministerie van Algemene Zaken in Kopenhagen. Soortgelijke geluiden komen van Deense politici. ‘Het is een uiting van de politieke wil voor onafhankelijkheid’, zegt sociaal-liberaal Niels Helveg Petersen in de Deense krant Politiken.

Voorstanders van onafhankelijkheid noemen 2021 als datum. Dat zou in een symbolisch jaar zijn. Het is dan 300 jaar geleden dat missionaris Hans Edege een nederzetting bouwde, waarmee de Deense kolonisatie begon. En in 2021 wordt premier Hans Enoksen 65. ‘Ik zou mijn 65ste verjaardag graag in een onafhankelijk Groenland vieren’, zei Enoksen onlangs.

Het eerste wat Groenland nu moet doen is haast maken met het bereiken van economische zelfstandigheid, zegt Johan Lund Olsen van de Inuit Ataqatigiit, een partij die voor onafhankelijkheid is. Maar meer zelfbestuur moet juist niet worden beschouwd als een opstapje naar onafhankelijkheid, vindt Jens B. Frederiksen van de Democraten. ‘We praten al sinds 1973 over wat olie ons kan brengen. Maar ik geloof niet dat we in staat zullen zijn sjeik te spelen.’

Groot bezwaar van de nieuwe afspraken is volgens Frederiksen dat Groenland zelf opdraait voor de kosten die samenhangen met grotere zelfstandigheid. Volgens het nieuwe verdrag wordt de bijdrage van Kopenhagen op het huidige niveau van 430 miljoen euro bevroren. Nieuw beleid moet Groenland zelf betalen. ‘Een dna-test kost een onafhankelijk Groenland 670 euro per test. Nu komen die kosten voor rekening van de Deense politie.’

Anderen willen eerst bewijzen zien dat Groenland inderdaad over olie beschikt. De verhalen over IJsland waren ook veel optimistischer dan tot dusver is waargemaakt, zegt Jens-Jakob Lennert-Sandgreen (20) uit Nuuk. De student is op Facebook het netwerk ‘Speeding fine for the self-rule commission’ begonnen. Premier Enoksen, ‘opgegroeid in een dorp van honderd mensen, spreekt geen Deens en Engels, laat zich door emoties leiden’, vindt hij. Voorbarig, noemt hij het streven naar onafhankelijkheid. ‘Groenland is het land met het hoogste aantal zelfmoorden, criminaliteit, alcoholisme en geweld. En we hebben geen bewijzen dat we financieel op eigen benen kunnen staan.’

Dankzij de klimaatverandering wordt in de – warmere – Groenlandse wateren nu kabeljauw gevangen. Maar ook daar ligt niet de toekomst van een onafhankelijk Groenland, zegt Sørensen. ‘De visserij wordt efficiënter en dus zijn daar minder mensen nodig. Een enkele boer mag in de luwte broccoli en een handjevol aardbeien verbouwen, een landbouwnatie zal Groenland nooit worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden