nieuws

Britten openen met nieuwe wet strijd tegen Europese rechters

De Britse regering heeft woensdag een Bill of Rights gepresenteerd in het parlement. Met deze wet moet de rol van Europese rechters worden beperkt. Het komt een week nadat het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een deportatievlucht naar Rwanda op het laatste nippertje had tegengehouden.

Patrick van IJzendoorn
Met de Bill of Rights lost de regering van premier Boris Johnson een belofte in. Beeld AP
Met de Bill of Rights lost de regering van premier Boris Johnson een belofte in.Beeld AP

Niet langer de rechters in Straatsburg zullen het laatste woord hebben, maar het Britse hooggerechtshof, zo beloofde minister van Justitie Dominic Raab tijdens een toelichting van het wetsvoorstel in het Lagerhuis. Tevens zal er een extra juridische hindernis komen voor Britten die een zaak willen laten toetsen aan het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Met het introduceren van de zogenoemde Bill of Rights lost de Conservatieve regering een verkiezingsbelofte in.

Raab, zelf een vooraanstaand jurist, liet de volksvertegenwoordiging weten dat het Verenigd Koninkrijk gewoon lid blijft van het EVRM, een verdrag dat in de jaren vijftig onder leiding van Britse juristen werd opgesteld. Het was een antwoord op de grootschalige schending van mensenrechten die tijdens de oorlog met name op het Europese vasteland hadden plaatsgevonden. In 1998 introduceerde Tony Blairs New Labour de Human Rights Act, waarmee het Europese hof de suprematie verwierf.

‘Schurkenhandvest’

Dat heeft tot complicatie geleid, temeer de Britse rechters, anders dan hun Europese collega’s, zijn gepokt en gemazeld in het gewoonterecht, recht dat sterk leunt op jurisprudentie en minder op universele grondrechten. Voor achtereenvolgende ministers van Binnenlandse Zaken leverde de Human Rights Act problemen op, zeker bij het uitzetten van ongewenste vreemdelingen. Dat geldt niet alleen voor Conservatieve bewindslieden, maar ook voor die van Labour. Tien jaar nadat de Human Rights Act onder zijn auspiciën was ingevoerd noemde oud-minister van Binnenlandse Zaken Jack Straw het een ‘schurkenhandvest’.

Een grote bron van ergernis waren met name beroepen op basis van het recht op een familieleven, een beroepsgrond die na acceptatie van de Human Rights Act veel sneller dan voorheen werd gehonoreerd. In de nieuwe Bill of Rights moeten mensen die daarop een beroep doen voortaan heel duidelijk en concreet aangeven hoe die rechten worden geschaad. Raab: ‘We zullen assertiever worden, bij het waarborgen van onze eigen jurisprudentie. Het terugduwen van Straatsburg is geheel rechtmatig.’

De Rwanda-vlucht die op het laatste moment door de rechter in Straatsburg werd geblokkeerd. Beeld Getty Images
De Rwanda-vlucht die op het laatste moment door de rechter in Straatsburg werd geblokkeerd.Beeld Getty Images

Hij kreeg bijval van Jonathan Sumption, een van de bekendste rechters van het Verenigd Koninkrijk. In een artikel in The Sunday Times had de gepensioneerde Sumption, die tegenwoordig in het Hogerhuis zit, zijn verbazing uitgesproken over de gang van zaken omtrent de Rwanda-vlucht. Meerdere Britse rechters, tot aan het hooggerechtshof aan toe, hadden groen licht gegeven, waarna een anonieme rechter in Straatsburg, zonder juridische verklaring, de vlucht een halt had toegeroepen.

De Labour-oppositie maakt bezwaar tegen de Bill of Rights, omdat het voor Britten mogelijk moeilijker gaat worden om hun recht te halen in Straatsburg. Raab wees er op dat de wet deels is gebaseerd op suggesties die ooit door Labour-leider Keir Starmer, een topadvocaat, zijn gedaan in een boek over de gevolgen van de Human Rights Act. Voorstanders van de Bill of Rights hebben opgemerkt dat de Britten reeds lang voor de opstelling van het EVRM een rijke traditie hadden bij het bewaken van rechten van burgers.

Controleren en creëren van wetgeving

Een fundamentele kritiek uit Britse hoek is dat de bewoordingen in het EVRM te algemeen en abstract zijn. ‘De universele taal en de structuur van de Conventie geven het Europese hof aanzienlijke keuze bij interpretatie’, merkte de Britse rechter Paul Mahoney in 2015 op, ‘bij het maken van keuzes, zeker in het licht van maatschappelijke veranderingen, creëert het Hof nieuwe wetgeving.’ De Bill of Rights moet ervoor zorgen dat het maken van wetgeving weer geheel in handen van het Britse parlement komt, en de juridische controle ervan bij het eigen Supreme Court.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden