vier vragen over het Brexitprobleem met de Ierse grens

Britten blazen Brexitonderhandelingen nieuw leven in met plan voor Ierse ‘non-grens’

Protest van de Ieren, verkleed als douaniers, tegen een mogelijke harde grens. Beeld Getty

De Britten hebben de koppen bij elkaar gestoken om een nieuwe oplossing te bedenken voor het Brexitprobleem met de Ierse grens. In hun donderdag gepresenteerde rapport prijzen ze een ‘onzichtbare grens’ aan. Hoe zou dat werken? Vier vragen.

Het onderzoek is gedaan door de commissie Prosperity UK. Wat is de status daarvan?

‘Gebruik de tijd goed!’ Zo luidde het advies dat scheidend EU-president Donald Tusk de Britten in mei meegaf toen Brussel de Brexit-deadline een half jaar verschoof. In de schaduw van de strijd tussen Boris Johnson en Jeremy Hunt om het premierschap zijn politici, zowel remainers als brexiteers, om de tafel gaan zitten met een groep van 23 experts. Doel van Prosperity UK, zoals de commissie zich noemt, was het verwijderen van het grootste Brexitstruikelblok: de grens op het Ierse eiland.

Uitgangspunt vormde het zogeheten Brady-amendement, waarin was voorgesteld om ‘de backstop’ – het omstreden vangnet waarmee een harde grens ten allen tijde voorkomen moet worden – te vervangen door ‘alternatieve regelingen’. Het is het enige Brexitvoorstel waarmee het Lagerhuis akkoord is gegaan. Theresa May steunde het, maar de premier heeft het nooit serieus ter sprake gebracht in Brussel. Nu haar laatste dagen zijn aangebroken, zijn de alternatieven weer in zicht gekomen. Leden van de commissie, waar onder anderen oud-minister Nicky Morgan en de Nederlandse douanedeskundige Hans Maessen in zitten, hebben afgelopen maanden werkbezoeken gebracht aan Brussel, Berlijn, Den Haag, Parijs, Belfast, Dublin en enkele plekken op de genoemde grens. Het resultaat is een 273 pagina’s tellend rapport dat donderdag is gepresenteerd.

Waar bestaan die ‘alternatieve regelingen’ uit?

De uitdaging voor de commissie was verlangens te verenigen die haaks op elkaar lijken te staan. Ten eerste de integriteit van de gemeenschappelijke Europese markt, iets wat voor Brussel voorop staat. Ten tweede het voorkomen van grensposten, waarmee de Goede Vrijdag-akkoorden over de Noord-Ierse vrede worden gerespecteerd. En ten derde de mogelijkheid voor de Britten zowel uit de douane-unie als de gemeenschappelijke markt te stappen. Beoogd resultaat om dat allemaal op te lossen: een onzichtbare grens.

Dat kan, zo beweert de commissie, door een gecomputeriseerd douanesysteem in te voeren waarmee goedgekeurde en betrouwbare bedrijven van te voren aangeven wat ze gaan exporteren. Dit Transit-systeem werkt nu al bij handel van en naar buurlanden van de EU, zoals Noorwegen en Zwitserland. Deze werkwijze kan binnen drie jaar worden opgezet, mits de Britse douanedienst, werkend met verouderde systemen, flink gaat moderniseren. Over de kosten kon de commissie niets zeggen, behalve dat het grotendeels op rekening van de Britse overheid moet komen. Voor ondernemingen met een omzet van minder dan 90 duizend euro zou een vrijstelling moeten gelden. ‘We gaan ervan uit dat Brussel dit niet beschouwt als een inbreuk op de integriteit van de interne markt’, zei commissievoorzitter Shankar Singham, een handelsjurist die wordt genoemd als speciaal adviseur van geoogd premier Boris Johnson.

Hoe houden we chloorkippen en gekke koeien uit de Europese Unie?

De meeste handel tussen Ierland en Noord-Ierland betreft dieren en agrarische producten. Juist bij deze producten zijn kwaliteitscontroles, bijvoorbeeld door veeartsen, van cruciaal belang. Daarvoor schiet het genoemde computerhandelssysteem nog tekort. De oplossing is een Brits-Ierse veterinaire zone op basis van bestaande EU-regels en -voorschriften. Britse ministers als Michael Gove (Landbouw, Milieu en Klimaat) en Liam Fox (Internationale Handel) hebben bovendien al laten weten niets te voelen voor het tornen aan de bestaande normen.

Mocht de Britse regering in de toekomst toch de deuren opzetten voor hormoonbiefstukken, chloorkippen en genetisch gemanipuleerd voedsel, dan moet de Noord-Ierse regering beslissen of Noord-Ierland de Britse, dan wel de Europese normen wil. Voorwaarde is hier wel dat de Noord-Ieren weer een regering hebben. Belfast kampt al ruim twee jaar met een politieke crisis. Deze komt-tijd-komt-raad oplossing kan leiden tot een explosieve politieke situatie. Zelfs een onzichtbare grens roept weerstand op bij de nationalisten in Noord-Ierland. Sinn Fein weigerde zelfs leden van de commissie te ontmoeten. Daar komt de angst voor smokkel bij, iets waar de grens reeds om bekendstaat. Volgens de commissie wordt er nu ook al flink gesmokkeld en is het een zaak van inlichtingendiensten, niet van douaniers.

Hoeveel kans maakt dit voorstel in Brussel?

De Europese Commissie weigert op het rapport te reageren, omdat het geen regeringsdocument is. Maar na een eerdere tussenrapportage beweerde Brussel dat het interessant kan zijn voor de lange termijn, wanneer het door May gesloten Brexitakkoord is geratificeerd. Deze houding sluit aan bij de Straatsburg-verklaring die de Britten en de EU in maart hadden gesloten. In Londen zal het rapport, dat deels is geschreven door advocatenkantoor Herbert Smith Freehills, waarschijnlijk gaan behoren tot het Brexitbeleid van de nieuwe regering. Minister Michael Gove en zijn collega van Brexitzaken Stephen Barclay hebben zich er al over gebogen.

Tijdens de presentatie zei oud-minister Morgan dat alle Europese landen er belang bij hebben de voorstellen serieus te nemen, omdat een No Deal voor beide kampen dramatische gevolgen heeft. Met name voor de Ierse regering is dit belangrijk, omdat Ierland van alle EU-lidstaten het meest zal lijden onder een No Deal. De regering in Dublin komt onder steeds grotere druk te staan om duidelijk te maken wat het met de grens gaat doen als er geen akkoord komt. Geen akkoord betekent immers ook: geen backstop. Volgens Morgan kunnen de alternatieven een succes worden als pragmatisme en goede wil de overhand nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden