Analyse Verdeling topfuncties en brexit

Britten bedeelden zichzelf de rol van toeschouwer toe bij de Europese achterkamertjespolitiek

In het Verenigd Koninkrijk werd de verdeling van de topbanen bij de EU met grote ogen gevolgd: Macron die aan de touwtjes trekt, de hoogste post naar een Duitse Brexithater. Blij dat we weggaan, is de teneur.

Boris Johnson, die leider wil worden van de Conservatieve Partij en tevens de volgende Britse premier, op campagnebezoek bij de Thames Valley Police. Beeld Getty Images

Een van de hardnekkigste vermoedens bij de brexiteers is dat de Duitsers de ware machthebbers zijn binnen de Europese Unie. De kandidatuur van Ursula von der Leyen lijkt dat idee te hebben versterkt. In het Lagerhuis noemde aartsbrexiteer Bill Cash het voornemen een Duitse minister van Defensie Commissievoorzitter te maken zelfs ‘een reden tot ernstige zorg’. Ze zijn de omstreden aanstelling van de EU-topambtenaar Martin Selmayr niet vergeten. Ook de manier waarop Brussel de afgelopen dagen te werk is gegaan bevestigde allerlei vooroor­delen.

De achterkamertjespolitiek, waarbij de Britten zichzelf de rol van toeschouwer hebben toebedeeld, kreeg over de hele linie kritiek. The Guardian noemde de methode om de Europese topfuncties te verdelen ‘geen reclame voor het project’, eraan toevoegend dat kleine landen reden hebben om zich achtergesteld te voelen. In The Daily Telegraph scheef commentator Allister Heath dat het beste medicijn tegen eurofilie ‘het observeren van grote EU-beesten in hun natuurlijke habitat is, de koehandel die voorbijgaat aan democratie en rekenschap afleggen’.

Wanneer de stofwolken van de ruilhandel zijn opgetrokken, doemt de vraag op wat de betekenis ervan zal zijn voor de Brexit. Zal die nog moeizamer worden? Op het eerste gezicht lijken de twee kibbelende kampen nog verder uit elkaar te groeien. Alsof de invasie van de luidruchtige Brexitpartij in het Europees Parlement niet genoeg is, zal Boris Johnson later deze maand waarschijnlijk premier van het Verenigd Koninkrijk worden, een Conservatieve politicus die op het vasteland wordt gezien als een clown, een provocateur en de kwade genius achter de Brexit.

De geluiden op het continent zijn niet hoopgevend. De beoogde voorzitter van de Europese Raad, de Belg Charles Michel, staat dezelfde harde Brexitlijn voor als de Franse president Emmanuel Macron. Laatstgenoemde wil de Britten zo snel mogelijk uit de EU hebben en zal niet vergeten dat Johnson de Fransen ‘drollen’ heeft genoemd. De Spanjaard Josep Borrell, voorgedragen als buitenlandchef, heeft David Cameron een pokerspeler genoemd, voorspelt dat het VK uit elkaar zal vallen en wil aparte onderhandelingen voeren over de status van Gibraltar.

Federale koers

De aanstaande benoeming van Von der Leyen wordt door de brexiteers gezien als een teken dat de EU een federale koers wil inslaan. Deze Duitse christen-democraat, die het niet makkelijk had op Defensie, heeft in het verleden gezegd dat ‘een Verenigde Staten van Europa’ haar droom is, compleet met een Europees leger. Dit soort geluiden hebben bijgedragen tot het Leave-sentiment op het eiland. In de opmaat naar het EU-referendum hekelde Von der Leyen bovendien de ‘loze beloften van de populisten’, doelend op onder meer Boris Johnson.

Maar er is ook hoop. In een hoofd­redactioneel commentaar wees The ­Times erop dat Frans Timmermans ‘een activistische Commissievoorzitter’ zou zijn geweest, ‘verlangend naar confrontaties met nationalistische regeringen’. De krant noemde de Duitse Von der Leyen, die in Londen heeft gestudeerd, meer een regelaar dan een ideoloog, zoals de Fransman Michel Barnier dat is. Bovendien kan haar komst leiden tot het vertrek van Selmayr, de vertrouweling van Jean-Claude Juncker die volgens de Britten zo’n negatieve invloed op de Brexit-onderhandelingen heeft uitgeoefend.

Anders dan de wat melancholieke Donald Tusk heeft Von der Leyen haar hoop niet gevestigd op een tweede EU-referendum, maar wil zij dat de Leave-stem op een of andere manier wordt gerespecteerd. Er is op het eiland veel aandacht voor de achtergrond van Von der Leyen. Ze is een telg uit een familie van regenten die hebben gediend in het Koninkrijk Hannover, een hof dat niet alleen de Britse koninklijke familie heeft voortgebracht, maar ook tot voorouders behoren van… Boris Johnson.

Nous allons, wir gehen, we’re off

Ook de bewoners van het Europese vasteland weten nu wie Ann Widdecombe is. ‘Nous allons, wir gehen, we’re off,’ riep de roemruchte Conservatieve partijcoryfee donderdag, naast Nigel ­Farage zittend in het Europees Parlement. Daarvoor had de 71-jarige politica haar landgenoten vergeleken met ‘slaven’ die zich proberen te bevrijden van hun Europese ‘onderdrukkers’. De wijze waarop de Brusselse top­banen zijn verdeeld, is voor deze brexiteer een reden temeer dat de Britten de Europese Unie zo snel mogelijk, met Halloween dus, moeten verlaten. Remainers toonden plaatsvervangende schaamte voor deze uitbarsting, terwijl de brexiteers het prachtig vonden. Een dag eerder waren ­Farage en zijn fractieleden met hun rug naar het parlement gaan staan toen het Europese volkslied klonk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden