Britse verkiezingen monden uit in triomftocht voor Boris Johnson

Premier Johnson tijdens zijn overwinningsspeech, vandaag in Londen.Beeld EPA

De Britse verkiezingsnacht is een triomftocht geworden voor Boris Johnson. Zijn Conservatieve Partij wist de ‘Rode Muur’ van Labour in Midden- en Noord-Engeland te doorbreken. In de vroege uren kondigde Labourleider Jeremy Corbyn aan te zullen vertrekken. 

Met een Kamermeerderheid van ongeveer 74 zetels kan Johnson nog voor Kerstmis zijn Brexitakkoord door het Lagerhuis krijgen, waarna de Britten de Europese Unie eind januari volgens schema kunnen verlaten. Brussel toonde zich opgelucht. De Conservatieve premier heeft nu zijn handen vrij om een eigen, mogelijk gematigde Brexitkoers te volgen. Anders dan Theresa May voor hem, wordt Johnson niet gegijzeld gehouden door de radicale Brexiteers binnen zijn partij.

Hoe dramatisch de nacht voor Labour zou gaan verlopen werd al snel duidelijk. Kort na middernacht kwam uit het noordoosten het bericht dat Blyth Valley naar de Conservatieven ging. Het mijnwerkersdistrict, dat zo zwaar heeft geleden in de Thatcher-jaren, had nog nooit ‘blauw’ gestemd. Het ene na het andere rode Labourdistrict viel: Wrexham, Clwyd-South, Walsall, Warrington, Grimsby, Burnley, Don Valley… Zelfs het oude district van Tony Blair, Sedgefield, ging naar de Tories. Ook oud-mijnwerker Dennis Skinner verloor zijn zetel.

Gebrek aan vaderlandsliefde

In Londen deed Labour het ietsjes beter. Daar won het bijvoorbeeld het EU-gezinde Putney, maar dat was bij lange na niet genoeg om de verliezen elders goed te maken. De socialisten boekten hun slechtste resultaat sinds het midden van de jaren dertig. Zelfs Labourleider Michael Foot scoorde beter in het rode rampjaar 1983. Vooral Brexitstemmende leden van de arbeidersklasse liepen massaal weg. Corbyn is binnen die kringen niet alleen impopulair wegens zijn Brexitbeleid, maar ook zijn gebrek aan vaderlandsliefde speelt hem daar parten.

De kritiek op de Labourleider liet dan ook niet lang op zich wachten. ‘Corbyn was een ramp,’ foeterde Labourcoryfee Alan Johnson. ‘Iedereen wist dat hij geen enkele steun zou krijgen van de arbeidersklasse. Ga terug naar de studentenpolitiek.’ Oud-Labouradviseur Ayesha Hazarika beweerde dat Corbynisme getest en vernietigd is.

Naarmate de nacht vorderde, legden de aanhangers van Corbyn de schuld voor de nederlaag bij Brexit, bij de media en bij gematigde elementen binnen de Labourbeweging. Corbyn zelf beweerde na het bekendmaken van het resultaat in zijn Londense district dat de voorstellen in zijn verkiezingsprogramma populair waren bij de kiezers. Tevens viel hij de media aan. Hij beloofde op termijn te zullen opstappen, na een periode van reflectie. In de loop van vrijdag komt hij met een nadere verklaring, samen met kameraad John McDonnell.

Bollocks to Brexit

Zeker zo beroerd was deze decembernacht voor de Liberaal-Democraten, die de verkiezingen in waren gegaan met de belofte om, onder het motto Bollocks to Brexit, artikel-50 in te trekken. De partij won veel stemmen in welvarende gebieden als Richmond Park en St Albans,maar dat leverde weinig extra zetels op. Sterker, vanuit het Schotse East Dunbartonshire kwam het nieuws dat leider Jo Swinson haar zetel heeft verloren aan de Schotse Nationalisten. 

De Scottish National Partij (SNP) van Nicola Sturgeon beleefde een geweldige nacht. Vrijwel heel Schotland kleurde geel, net als in 2015. Afkeer van Boris Johnson en van Brexit gingen hand in hand. Het zal in de nabije toekomst tot spanningen gaan leiden tussen Londen en Edinburgh. De SNP wil per se een tweede onafhankelijkheidsreferendum, maar Johnson heeft al gezegd daar niet aan te willen. 

Het Verenigd Koninkrijk dreigt ook in Noord-Ierland af te brokkelen. De Democratic Unionist Party (DUP), die de regering-May twee jaar lang van gedoogsteun voorzag, beleefde een dramatische nacht en zelfs leider Nigel Dodds verloor zijn zetel. De DUP werd afgelopen najaar buitenspel gezet bij het aantreden van Boris Johnson. Het heeft nu minder zetels in Noord-Ierland en niets meer te vertellen in Westminster. Het pro-Ierse Sinn Fein kende wel een voorspoedige nacht.

Lord Farage

De vierde grote verliezer was Nigel Farage. Zijn Brexit Partij wist geen enkele zetel te winnen en heeft Labour ongewild weten te behoeden voor een nog grotere afgang. In meerdere districten heeft Farage de Conservatieven voor de voeten gelopen. De rol van de man die Brexit heeft veroorzaakt, is uitgespeeld in de Britse politiek. Het beste waarop hij kan hopen, is dat Johnson hem een titel geeft zodat hij als Lord Farage in het Hogerhuis kan plaatsnemen.

Voor Johnson heeft de gok om zijn landgenoten in de donkere dagen voor Kerst naar de stembus te sturen opmerkelijk goed uitgepakt. De Conservatieve Partij kan nu genieten van de grootste Kamermeerderheid sinds de nadagen van Margaret Thatcher. Johnson wist zelfs de meerderheid in zijn eigen Londense district Uxbridge te vergroten. ‘We leven in de beste democratie van de wereld,’ luidde zijn eerste reactie, alvorens hij koers zette naar 10 Downing Street.

Hem wacht een enorme taak. Hij moet nu het vertrouwen eerbiedigen dat miljoenen kiezers in arbeidsdistricten van Midden- en Noord-Engeland, alsmede van Wales, in hem hebben gesteld. Dat is niet het natuurlijke terrein van de Conservatieve Partij. Met deze uitdaging in het vooruitzicht presenteerde hij geen hard neoliberaal verkiezingsprogramma, maar beleidsvoorstellen die naar Conservatieven maatstaven tamelijk sociaal-democratisch zijn. De People’s Government, zo noemt hij zijn regering, de volksregering.

Boris Johson steekt zijn handen in de lucht op het moment dat hij partijbureau van de Conservatieven verlaat. De Conservatieven hebben een ruime meerderheid behaald in het Lagerhuis.Beeld EPA

Meer over de Britse verkiezingen:

In ons liveblog volgt u de uitslagen van minuut tot minuut.

De Brexit-saga tot nu toe

23 juni 2016
Brexit referendum: een kleine meerderheid (51,9 procent) stemt voor vertrek uit de EU

24 juni 2016
David Cameron treedt af als premier

13 juli 2016 
Theresa May wordt de nieuwe premier

29 maart 2017
Britse premier May zet artikel 50 uit het EU-verdrag in werking. Londen heeft nu twee jaar om over een Brexit-verdrag te onderhandelen.

8 juni 2017
May raakt de meerderheid kwijt bij de parlementsverkiezingen, en wordt afhankelijk van de Noord-Ierse DUP. Dit bemoeilijkt de Brexit-onderhandelingen.

25 november 2018
May bereikt een akkoord met Brussel over de scheidingsakte.

15 januari 2019 
Het Britse Lagerhuis wijst May’s Brexit-akkoord af met 432 tegen 202 stemmen.

12 maart 
Lagerhuis wijst het Brexit-akkoord opnieuw af, dit keer met 391 tegen 242 stemmen.

29 maart 
Het Brexit-akkoord wordt voor derde keer verworpen, nu met 344 tegen 286. De Britse regering vraagt uitstel voor Brexit aan bij EU.

10 april 
EU-leiders geven Londen uitstel tot 31 oktober

27 mei 
De Conservatieve Partij lijdt een zware nederlaag bij de Europese verkiezingen. De Brexit-partij van Nigel Farage wordt de grootste.

7 juni 
Premier May treedt af.

23 juli
Boris Johnson volgt May op.

9 september
Het Lagerhuis neemt een wet aan die Johnson dwingt opnieuw uitstel aan te vragen als er op 19 oktober geen Brexit-akkoord is.

17 oktober
De Europese Unie en de Britse regering zijn het eens over een ordelijke Brexit

28 oktober
De EU geeft uitstel tot 31 januari 2020 voor de Brexit.

12 december
De Britten gaan naar de stembus voor nieuwe parlementsverkiezingen. Die monden uit in een triomf voor premier Boris Johnson.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden